Koenzym Q10 – działanie i przeciwwskazania, właściwości antyoksydacyjne ubichinonu. Koenzym Q10 jako suplement diety w kapsułkach.

Czym jest koenzym Q10? Funkcje koenzymu Q10 w organizmie

Koenzym Q10, zwany także ubichinonem, to organiczny związek chemiczny z grupy chinonów. Jest rozpuszczalny w tłuszczach i chemicznie przypomina witaminy. Ma charakterystyczną żółto-pomarańczową barwę, przez co bywa nazywany „pomarańczowym złotem”. Tworzony jest w organizmach z aminokwasu tyrozyny. Koenzym Q10 posiada właściwości przeciwutleniające, co oznacza, że neutralizuje wolne rodniki. Dodatkowo, hamuje peroksydację lipidów w błonach komórkowych oraz chroni mitochondria i DNA przed uszkodzeniami. Jest to jedyny przeciwutleniacz rozpuszczalny w tłuszczach, który może być syntetyzowany w organizmach oraz regenerować się samodzielnie. Silnie wiąże się z błoną mitochondrialną, pełniąc kluczową rolę w produkcji energii w postaci ATP. Z tego powodu występuje w większych ilościach w mięśniach, szczególnie w sercu, a także w nerkach i wątrobie. Istnieje jednak wiele czynników, które mogą zmniejszyć jego stężenie w organizmie. Wymienić wśród nich można starzenie się, choroby o podłożu zapalnym, stosowanie niektórych leków (np. statyn) oraz czynniki genetyczne. Jego najbogatsze źródła w żywności to ryby, orzechy, niektóre oleje. W niewielkich ilościach znajduje się również w produktach pełnoziarnistych, warzywach i owocach. Średnie dzienne spożycie wraz z dietą wynosi około 3-6mg.

Koenzym Q10 - właściwości

Koenzym Q10 jest kofaktorem kompleksów enzymów mitochondrialnych, uczestniczących w procesach zachodzących podczas produkcji ATP, tym samym będąc niezbędnym elementem do wytwarzania energii komórkowej. Ponadto, stabilizuje błony komórkowe, czyniąc je odpornymi na szkodliwe czynniki i utratę substancji z wnętrza komórki. Dzięki swoim silnym właściwościom antyoksydacyjnym, wiąże reaktywne formy tlenu, zapobiegając między innymi utlenianiu lipidów, uszkodzeniom struktury białek i DNA. Koenzym Q10 znajduje zastosowanie przy redukcji stresu oksydacyjnego - stanu, w którym w organizmie powstaje zbyt wiele wolnych rodników, które mogą uszkadzać komórki. Badania pokazują, że suplementacja CoQ10 może zmniejszać poziom substancji, które są wskaźnikami uszkodzeń spowodowanych stresem oksydacyjnym. Co więcej, CoQ10 może poprawiać zdolności obronne organizmu, zwiększając aktywność enzymów, które pomagają neutralizować te szkodliwe substancje. Koenzym Q10 nie tylko wspomaga kondycję serca czy układ krążenia, ale także wykazuje działanie przeciwzapalne. Badania naukowe wskazują, że suplementacja CoQ10 może znacznie obniżyć poziom markerów zapalnych we krwi takich jak białko C-reaktywne (CRP), interleukina-6 (IL-6) oraz czynnik martwicy nowotworów alfa (TNF-α). Wyniki metaanaliz potwierdzają, że regularne przyjmowanie CoQ10 skutkuje znaczną redukcją poziomu tych związków, co może pomóc w łagodzeniu stanów zapalnych w organizmie.

Sprawdź również: Stres oksydacyjny - czym jest, przyczyny, objawy, zasady profilaktyki, dieta bogata w antyoksydanty. Jakie są skutki stresu oksydacyjnego?.

Działanie koenzymu q10

Koenzym Q10 występuje w dwóch formach: ubichinonu (forma utleniona) oraz ubichinolu (zredukowana forma koenzymu). Obie pełnią istotną rolę w procesach komórkowych, szczególnie w produkcji energii w mitochondriach, gdzie uczestniczą w transporcie elektronów w łańcuchu oddechowym. Niestety wraz z wiekiem poziom tej substancji naturalnie spada, dlatego warto rozważyć suplementację koenzymem Q10. Główne właściwości i działanie koenzymu Q10 to:

• Produkcja energii komórkowej 
• Działanie antyoksydacyjne 
• Wsparcie układu sercowo-naczyniowego 
• Działanie przeciwzapalne 
• Ochrona przed procesami starzenia się organizmu 
• Poprawa funkcjonowania skóry 

Koenzym Q10 współpracuje z witaminą E, wzmacniając ochronę antyoksydacyjną komórek.

Koenzym q10 a ubichinol i ubichinon

Koenzym q10 występuje w dwóch formach: ubichinon (postać utleniona, oznaczana jako CoQ10) oraz ubichinol (zredukowana forma koenzymu, oznaczana jako CoQ10H2). Obie formy są równoważne i podczas transportu elektronów w łańcuchu oddechowym w mitochondriach nieustannie się przekształcają. Ubichinon musi zostać przekształcony w ubichinol, aby wykazywać aktywność antyoksydacyjną. Bezpośrednia suplementacja ubichinolem pozwala ominąć ten etap przemiany, dzięki czemu działa szybciej i wykazuje większą skuteczność przy stosowaniu niższych dawek. Ubichinol jest szczególnie zalecany osobom po 40 roku życia, u których naturalna zdolność organizmu do konwersji ubichinonu w ubichinol stopniowo maleje.

Warto pamiętać, że koenzym Q10 jest rozpuszczalny w tłuszczach, dlatego zarówno ubichinon, jak i ubichinol najlepiej przyjmować podczas posiłków zawierających tłuszcze, co zwiększa ich wchłanianie i skuteczność.

Kiedy stosować koenzym Q10?

Koenzym Q10 ma zastosowanie w terapiach chorób układu krążenia, nie tylko ze względu na ochronny wpływ na mięsień sercowy, ale także zmniejszanie peroksydacji cząsteczek cholesterolu LDL, hamując postęp miażdżycy. Udowodniono, że suplementacja koenzymem Q10 stanowi dobry element profilaktyki dzięki obniżaniu ciśnienia tętniczego krwi, stężenia cholesterolu LDL i triglicerydów. Ponadto, zauważono obniżenie wydzielania niektórych cytokin prozapalnych: czynnika martwicy nowotworów α (TNF-α) oraz interleukiny 6.

Koenzym Q10 znajduje również zastosowanie w terapii chorób neurodegeneracyjnych takich jak choroba Alzheimera, Parkinsona, stwardnienie rozsiane, pląsawica Huntingtona. Ze względu na swoje właściwości przeciwutleniające i redukujące stan zapalny, bada się jego wpływ u pacjentów z cukrzycą i zespołem metabolicznym. Ponadto, w badaniach podkreśla się jego korzystny wpływ na płodność u mężczyzn.

Podsumowując, potencjalne korzyści ze stosowania preparatów z koenzymem Q10 mogą odnieść osoby z:

• ryzykiem chorób układu krążenia
• miażdżycą
• podwyższonym poziomem cholesterolu i/lub trójglicerydów
• zespołem metabolicznym
• nadciśnieniem
• chorobami o podłożu zapalnym
• cukrzycą
• chorobami neurodegeneracyjnymi

Koenzym Q10 a choroby układu krążenia i profil lipidowy

Koenzym Q10 jest substancją, która wywiera korzystny wpływ na nasz profil lipidowy, w tym cholesterolu i triglicerydów. Badania naukowe wskazują, że regularne stosowanie CoQ10 może pomóc obniżyć poziom cholesterolu całkowitego, "złego" cholesterolu LDL oraz triglicerydów, a także przyczynić się do wzrostu poziomu "dobrego" cholesterolu HDL. Średnio, suplementacja CoQ10 zmniejsza poziom cholesterolu całkowitego o około 5,5 mg/dL, poziom LDL o 3 mg/dL oraz triglicerydów o 9 mg/dL. Nie są to duże zmiany, jednak w połączeniu z hamowaniem utleniania lipidów oraz zmniejszaniem stresu oksydacyjnego, koenzym Q10 wydaje się być dobrym uzupełnieniem profilaktyki. Ponadto może obniżać skurczowe ciśnienie krwi (SBP) o około 4,8 mmHg, co, choć może wydawać się niewielkim spadkiem, w skali populacyjnej przekłada się na istotne zmniejszenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Co ciekawe, osoby z niższym poziomem CoQ10 we krwi, jak ci z dyslipidemią czy cukrzycą typu 2, wykazywały większą reakcję na suplementację, z obniżeniem SBP wynoszącym nawet 6,7 mmHg. Dodatkowo, dłuższe okresy suplementacji okazywały się bardziej efektywne. Istnieje również pewna zależność od dawki, gdzie umiarkowane dawki CoQ10, rzędu 100-200 mg dziennie, wykazują najlepsze rezultaty w redukcji ciśnienia krwi. Mechanizmy działania CoQ10 obejmują jego właściwości antyoksydacyjne, poprawę funkcji śródbłonka oraz zdolność do obniżania poziomu aldosteronu, co wpływa na regulację ciśnienia krwi. Dodatkowo suplementacja koenzymem Q10 może poprawiać funkcję śródbłonka, który ma kluczowe znaczenie dla zdrowia naczyń krwionośnych.

Koenzym Q10 a migreny

Koenzym Q10 może być pomocny w łagodzeniu objawów migreny, choć wyniki badań nie są jednoznaczne. Analiza wskazuje na istotną redukcję częstotliwości ataków migrenowych oraz czasu trwania bólów głowy – zmniejszyły się one o około 1,5 ataku na miesiąc i o 12 minut na atak. Natomiast nie zaobserwowano znaczącej zmiany w intensywności bólu głowy. Suplementacja CoQ10 zmniejszyła również liczbę dni z nudnościami związanymi z migreną.

Koenzym Q10 a PCOS

Koenzym Q10 może mieć korzystny wpływ na leczenie zespołu policystycznych jajników (PCOS), zwłaszcza w kontekście poprawy wrażliwości na insulinę oraz poziomów hormonów płciowych. Badania wykazują, że suplementacja CoQ10 zmniejsza insulinooporność (obniżając HOMA-IR, poziom insuliny na czczo oraz poziom glukozy), a także wpływa na poprawę profilu lipidowego (redukując triglicerydy, cholesterol całkowity i LDL oraz zwiększając poziom HDL). Ponadto, przyczynia się do poprawy poziomu hormonów, zwiększając stężenie FSH i obniżając testosteron.

Koenzym Q10 - niedobór

Poza mutacjami genetycznymi warunkującymi pierwotny niedobór koenzymu Q10, jego obniżone stężenie może być obserwowane w niektórych jednostkach chorobowych takich jak fenyloketonuria, marskość wątroby, kardiomiopatie, fibromialgia, stwardnienie rozsiane i inne choroby neurodegeneracyjne. Również wraz z wiekiem obniża się poziom i synteza mitochondrialnego koenzymu, a spadek ten jest specyficzny dla tkanek. Niższe stężenie koenzymu Q10 obserwuje się także u osób palących papierosy.

Koenzym Q10 w kosmetykach

Znane jest również zastosowanie koenzymu Q10 w kosmetykach. Ma właściwości antyoksydacyjne, dodawany jest do kosmetyków o działaniu przeciwzmarszczkowym i ujędrniającym. Ze względu na wychwytywanie wolnych rodników tlenowych, często stosowany jest w kremach z filtrem UV. Może także korzystnie wpływać na regenerację skóry i przyspieszać gojenie się ran. Według badań, suplementacja doustna koenzymem Q10 poprawia gładkość skóry i redukuje drobne zmarszczki, dlatego popularność zyskują kosmetyki przeciwzmarszczkowe z koenzymem Q10.

Suplementacja koenzymem Q10 - na co zwrócić uwagę?

Koenzym Q10 to organiczny związek o istotnym znaczeniu biologicznym w organizmach zwierząt i człowieka. Jego biosynteza i znaczenie biologiczne są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, szczególnie w procesach energetycznych zachodzących w mitochondriach. Przed rozpoczęciem suplementacji warto skonsultować się z dietetykiem, który pomoże określić, czy wybierać ubichinon czy ubichinol oraz odpowiednią dawkę. Popularne dawki to koenzym Q10 100 mg, 150 mg, 50 mg lub 20 mg w zależności od indywidualnych potrzeb. Wybierając suplement, warto zwrócić uwagę na produkty o naturalnym pochodzeniu, potwierdzonej zawartości i wysokiej jakości, a w razie potrzeby wybierać opcje które są bezglutenowe, bez cukru i bez laktozy.

Koenzym Q10 jest składnikiem występującym naturalnie w organizmie, jednak jako antyoksydant może być suplementowany w formie kapsułek lub w płynie dla lepszego wchłaniania. Przyjmowanie preparatów i suplementów z koenzymem Q10 powinno odbywać się zgodnie z zaleceniami producenta i zawsze z posiłkiem zawierającym tłuszcze. Nie powinien być stosowany jako substytut zdrowej diety, lecz jej uzupełnienie.

Dawkowanie koenzymu Q10. Jak stosować suplement diety z ubichinonem?

Suplementy diety zawierające koenzym Q10 dostępne są w postaci kapsułek, kropli lub tabletek, zazwyczaj w dawkach od 30 do 100mg. Mimo, że nie ma oficjalnie ustalonej minimalnej i maksymalnej skutecznej dawki, przeciętna ilość tego związku do utrzymania poziomu terapeutycznego (powyżej 2,5μg/ ml) wynosi 200mg dziennie, przyjmowane w dwóch dawkach po 100mg wraz z posiłkiem. Według publikacji, dawki stosowane w chorobach kardiologicznych oscylują pomiędzy 100 a 400 mg na dobę, natomiast w chorobach neurodegeneracyjnych od 600mg nawet do 3000mg na dobę. Koenzym Q10 jest rozpuszczalny w tłuszczach, dlatego najlepiej przyswajalny będzie przyjmowany w postaci kapsułek. Przy paradontozie często polecany jest koenzym Q w pastylkach do ssania. Suplement Q10 najlepiej przyjmować podczas posiłków zawierających tłuszcze.

Przeciwwskazania do suplementacji koenzymu Q10

Suplementacja koenzymem Q10 jest zazwyczaj bezpieczna. Nie powinny jest stosować osoby uczulone na składniki preparatu, kobiety w ciąży i karmiące piersią . CoQ10 może obniżać ciśnienie krwi, dlatego osoby przyjmujące leki na nadciśnienie powinny zachować ostrożność. Suplementacja może również wpływać na działanie leków przeciwzakrzepowych takich jak warfaryna. W grupie szczególnej ostrożności znajdują się również osoby przyjmujące leki obniżające cholesterol, z chorobami wątroby oraz nerek.

Koenzym Q10 - działania niepożądane

Pomimo naturalnej obecności koenzymu Q10 w organizmie człowieka, przy stosowaniu suplementów z dużą dawką tego związku, mogą wystąpić łagodne działania niepożądane takie jak zmniejszenie apetytu, nudności, biegunka. Jego stosowanie jest przeciwwskazane u kobiet w ciąży oraz karmiących.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest koenzym Q10?
Koenzym Q10 to naturalny związek występujący w organizmach, który pomaga w produkcji energii w komórkach i działa jako silny przeciwutleniacz.

Jakie są korzyści zdrowotne koenzymu Q10?
Koenzym Q10 wspiera zdrowie serca, działa przeciwutleniająco i przeciwzapalnie, obniża stężenie cholesterolu i wspomaga zdrowie skóry.

Czy koenzym Q10 jest bezpieczny do stosowania?
Tak, koenzym Q10 jest bezpieczny do stosowania u zdecydowanej większości osób.

Kiedy warto suplementować koenzym Q10?
Suplementacja może być korzystna w przypadku ryzyka chorób układu krążenia, u osób starszych, z chorobami neurodegeneracyjnymi, z chorobami o podłożu zapalnym, narażonych na stres oksydacyjny oraz przy stosowaniu leków obniżających poziom koenzymu Q10.

Jakie są źródła koenzymu Q10 w diecie?
Koenzym Q10 znajduje się w mięsie (zwłaszcza w wątrobie), rybach, orzechach, nasionach, warzywach liściastych i olejach roślinnych.

Czy koenzym Q10 pomaga w walce z wolnymi rodnikami?
Tak, dzięki swoim właściwościom przeciwutleniającym, koenzym Q10 neutralizuje wolne rodniki, które mogą uszkadzać komórki.

Jakie są objawy niedoboru koenzymu Q10?
Objawy mogą obejmować zmęczenie, osłabienie, problemy z sercem, bóle mięśni oraz pogorszenie kondycji skóry.

Czy koenzym Q10 wspomaga zdrowie serca?
Tak, koenzym Q10 może obniżać ciśnienie krwi, stężenie złego cholesterolu oraz trójglicerydów, jak również korzystnie wpływać na śródbłonek naczyń krwionośnych.

Czy suplementacja koenzymem Q10 może pomóc w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych?
Badania sugerują, że koenzym Q10 może wspomagać leczenie chorób takich jak Parkinson, stwardnienie rozsiane i Alzheimer, choć potrzebne są dalsze badania, na większych grupach pacjentów.

Czy koenzym Q10 wpływa na wygląd skóry?
Tak, koenzym Q10 może zmniejszyć zmarszczki i poprawić elastyczność skóry, ponieważ chroni komórki skóry przed stresem oksydacyjnym.

Koenzym Q10, obecny w organizmach ludzkich, odgrywa kluczową rolę w produkcji energii na poziomie komórkowym, zwłaszcza w łańcuchu oddechowym. Jako silny antyoksydant, koenzym Q10 pomaga w ochronie organizmu przed szkodliwym działaniem wolnych rodników, wspierając prawidłowe funkcjonowanie komórek. Preparaty zawierające koenzym Q10 hamująco wpływają na procesy starzenia się skóry, dzięki działaniu ochronnemu przed procesami starzenia organizmu. Warto pamiętać, że CoQ10 znajduje zastosowanie nie tylko w medycynie, ale także w kosmetyce. Koenzym Q10 charakteryzuje się właściwościami antyoksydacyjnymi i może być stosowany w ramach zróżnicowanej diety, chociaż nie powinien zastępować zdrowego trybu życia ani pełnowartościowych posiłków. Przy suplementacji nie należy przekraczać zalecanej porcji do spożycia w ciągu dnia.

Przypisy

1. Daei S, Ildarabadi A, Goodarzi S, Mohamadi-Sartang M. Effect of Coenzyme Q10 Supplementation on Vascular Endothelial Function: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. High Blood Press Cardiovasc Prev. 2024 Mar;31(2):113-126.
2. Hou S, Tian Z, Zhao D, Liang Y, Dai S, Ji Q, Fan Z, Liu Z, Liu M, Yang Y. Efficacy and Optimal Dose of Coenzyme Q10 Supplementation on Inflammation-Related Biomarkers: A GRADE-Assessed Systematic Review and Updated Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Mol Nutr Food Res. 2023 Jul;67(13):e2200800.
3. Zhao D, Liang Y, Dai S, Hou S, Liu Z, Liu M, Dong X, Zhan Y, Tian Z, Yang Y. Dose-Response Effect of Coenzyme Q10 Supplementation on Blood Pressure among Patients with Cardiometabolic Disorders: A Grading of Recommendations Assessment, Development, and Evaluation (GRADE)-Assessed Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Adv Nutr. 2022 Dec 22;13(6):2180-2194.
4. Liu Z, Tian Z, Zhao D, Liang Y, Dai S, Liu M, Hou S, Dong X, Zhaxinima, Yang Y. Effects of Coenzyme Q10 Supplementation on Lipid Profiles in Adults: A Meta-analysis of Randomized Controlled Trials. J Clin Endocrinol Metab. 2022 Dec 17;108(1):232-249.
5. Sazali S, Badrin S, Norhayati MN, Idris NS. Coenzyme Q10 supplementation for prophylaxis in adult patients with migraine-a meta-analysis. BMJ Open. 2021 Jan 5;11(1):e039358.
6. Zhang T, He Q, Xiu H, Zhang Z, Liu Y, Chen Z, Hu H. Efficacy and Safety of Coenzyme Q10 Supplementation in the Treatment of Polycystic Ovary Syndrome: a Systematic Review and Meta-analysis. Reprod Sci. 2023 Apr;30(4):1033-1048.
7. Gueguen, Naig, et al. "Secondary coenzyme Q deficiency in neurological disorders." Free Radical Biology and Medicine 165 (2021): 203-218.
8. Ryu, Kyeong-A., et al. "Topical delivery of coenzyme q10-loaded microemulsion for skin regeneration." Pharmaceutics 12.4 (2020): 332.
9. Akbari A, Mobini GR, Agah S, Morvaridzadeh M, Omidi A, Potter E, Fazelian S, Ardehali SH, Daneshzad E, Dehghani S. Coenzyme Q10 supplementation and oxidative stress parameters: a systematic review and meta-analysis of clinical trials. Eur J Clin Pharmacol. 2020 Nov;76(11):1483-1499.
10. Hajiluian G, Heshmati J, Jafari Karegar S, Sepidarkish M, Shokri A, Shidfar F. Diabetes, Age, and Duration of Supplementation Subgroup Analysis for the Effect of Coenzyme Q10 on Oxidative Stress: A Systematic Review and Meta-Analysis. Complement Med Res. 2021;28(6):557-570.
11. Dludla PV, Orlando P, Silvestri S, Marcheggiani F, Cirilli I, Nyambuya TM, Mxinwa V, Mokgalaboni K, Nkambule BB, Johnson R, Mazibuko-Mbeje SE, Muller CJF, Louw J, Tiano L. Coenzyme Q10 Supplementation Improves Adipokine Levels and Alleviates Inflammation and Lipid Peroxidation in Conditions of Metabolic Syndrome: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Int J Mol Sci. 2020 May 4;21(9):3247. doi: 10.3390/ijms21093247.
12. Díaz-Casado, M. Elena, et al. "The paradox of coenzyme Q10 in aging." Nutrients 11.9 (2019): 2221.
13. Raizner, Albert E. "Coenzyme Q10." Methodist DeBakey cardiovascular journal 15.3 (2019): 185.
14. Hernández-Camacho, Juan D., et al. "Coenzyme Q10 supplementation in aging and disease." Frontiers in physiology 9 (2018): 44.
15. Žmitek, Katja, et al. "The effect of dietary intake of coenzyme Q10 on skin parameters and condition: Results of a randomised, placebo‐controlled, double‐blind study." Biofactors 43.1 (2017): 132-140.
16. Pravst, Igor, Katja Žmitek, and Janko Žmitek. "Coenzyme Q10 contents in foods and fortification strategies." Critical reviews in food science and nutrition 50.4 (2010): 269-280.
17. Martini, Marie-Claude. Kosmetologia i farmakologia skóry. Red. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2006, 453 s. ISBN 978-83-200-5801-7.
18. Al-Bazi, Maha M., Mohamed F. Elshal, and Samir M. Khoja. "Reduced coenzyme Q10 in female smokers and its association with lipid profile in a young healthy adult population." Archives of medical science: AMS 7.6 (2011): 948.