Radikulopatia – czym jest zespół korzeniowy i jakie daje objawy?

Czym jest radikulopatia?

Zespół korzeniowy to określenie kliniczne opisujące zespół objawów wynikających z podrażnienia lub ucisku korzeni nerwowych wychodzących z rdzenia kręgowego. W języku medycznym określany jest jako radikulopatia.

Nie jest to więc jedna konkretna choroba, ale zestaw objawów neurologicznych, do których należą ból promieniujący, zaburzenia czucia oraz osłabienie siły mięśniowej.

Zespół korzeniowy może występować w różnych odcinkach kręgosłupa:

• w odcinku lędźwiowym (L–S) – najczęściej, np. na poziomie L5–S1,
• w odcinku szyjnym – np. na poziomie C5–C6 lub C6–C7, w zależności od zajętego korzenia nerwowego.

Oznacza to, że pojęcie to nie jest zarezerwowane wyłącznie dla bólu dolnej części pleców. Może dotyczyć również odcinka szyjnego, gdzie objawy promieniują do kończyn górnych, w tym do palców dłoni.

Jakie są przyczyny radikulopatii?

Najczęstszą przyczyną opisywanych zmian są stany zwyrodnieniowe kręgosłupa, w tym dyskopatia.

Przyczyny zespołu korzeniowego obejmują:

• przepuklinę lub protruzję krążka międzykręgowego,
• wspomniane już zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa,
• odwodnienie (dehydratację) krążka międzykręgowego,
• zwężenie kanału kręgowego,
• urazy kręgosłupa i ich następstwa,
• przeciążenia i mikrourazy.

W praktyce oznacza to, że objawy pojawiają się wtedy, gdy struktury kręgosłupa zaczynają uciskać nerwy, co wywołuje nerwobóle.

Czy zespół korzeniowy to to samo co lumbago, rwa kulszowa i korzonki?

Te określenia często są używane zamiennie przez pacjentów, ale nie oznaczają dokładnie tego samego. Różnią się znaczeniem medycznym.

• Lumbago oznacza ból dolnej części pleców bez promieniowania.
• Rwa kulszowa to typowy przykład zespołu korzeniowego w odcinku lędźwiowym.
• Z kolei tak zwane „korzonki” to potoczne określenie zespołu korzeniowego.

Warto również wyjaśnić pojęcie postrzału. Jest to nagły, bardzo silny epizod bólowy w dolnej części pleców (często o charakterze ostrym), który może, ale nie musi, wiązać się z uciskiem korzeni nerwowych.

Jakie objawy daje radikulopatia?

Objawy zespołu korzeniowego wynikają z zaburzenia funkcji nerwu i mają charakter neurologiczny. Kluczową cechą jest ból promieniujący, który przebiega wzdłuż przebiegu nerwu.

Do najczęstszych objawów należą:

• ból promieniujący do kończyny,
• drętwienie i mrowienie,
• zaburzenia czucia,
• osłabienie siły mięśniowej,

Charakter objawów zależy od lokalizacji oraz stopnia ucisku. Objawy mogą mieć charakter lewostronny lub prawostronny, w zależności od strony zajętego korzenia nerwowego.

Sprawdź ofertę leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych dostępnych bez recepty.

Na rozwój dolegliwości wpływają:

• wiek i procesy zwyrodnieniowe,
• brak aktywności fizycznej,
• przeciążenia kręgosłupa,
• wady postawy,
• otyłość.

Objawy zespołu korzeniowego lędźwiowego

W odcinku lędźwiowym objawy najczęściej dotyczą poziomu L4–L5 oraz L5–S1.

Pacjent odczuwa:

• ból promieniujący do pośladka, łydki, przedniej części uda,
• nasilenie bólu przy pochylaniu się lub siedzeniu,
• drętwienie kończyny dolnej,
• osłabienie mięśni,
• ograniczenie ruchomości wymuszone silnym bólem,
• uczucie sztywności wynikające z obronnego napięcia mięśni,
• ulgę w bólu po przyjęciu pozycji embrionalnej lub podczas ułożenia na plecach z lekko przyciągniętymi nogami do brzucha.

Typowym przykładem jest rwa kulszowa – najczęstsza postać zespołu korzeniowego w odcinku lędźwiowym.

Objawy zespołu korzeniowego szyjnego

W odcinku szyjnym objawy związane są najczęściej z poziomem C6 lub C7.

Występują:

• ból promieniujący do barku i ręki,
• drętwienie palców,
• osłabienie siły kończyny górnej,
• ograniczenie ruchomości szyi w wyniku wzmożonego, obronnego napięcia mięśni.

Objawy mogą nasilać się przy ruchach głowy i długotrwałym utrzymywaniu jednej pozycji.

Jak wygląda badanie i pełna diagnostyka radikulopatii?

Diagnostyka rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu i badania fizykalnego. Lekarz ocenia charakter bólu, jego lokalizację oraz objawy neurologiczne.

Badanie obejmuje:

• ocenę czucia,
• ocenę siły mięśniowej,
• testy neurologiczne (np. objawy korzeniowe).

W praktyce lekarze rodzinni wykonują najczęściej test Lasègue’a. Pacjent kładzie się na kozetce. Test polega na powolnym unoszeniu wyprostowanej kończyny dolnej. Uznaje się go za dodatni, gdy pojawia się ból promieniujący wzdłuż nerwu kulszowego.

W kolejnym etapie wykonuje się badania obrazowe.

Standard diagnostyczny obejmuje:

• rezonans magnetyczny (MRI) – najdokładniejsze badanie,
• tomografię komputerową (CT) – w wybranych przypadkach,
• RTG – pomocniczo, do oceny struktur kostnych.

MRI pozwala dokładnie ocenić stopień ucisku nerwu i jest złotym standardem diagnostycznym. W zależności od objawów pacjent trafia do ortopedy, neurologa, lekarza rehabilitacji medycznej, a rzadziej do neurochirurga.

Jak się leczy zespół korzeniowy?

Leczenie jest etapowe i w większości przypadków zachowawcze. Na początku kluczowe znaczenie ma ograniczenie przeciążeń oraz redukcja bólu i stanu zapalnego. Jest to konieczne przed stopniowym powrotem do aktywności. Kluczową rolę odgrywają tutaj niesteroidowe leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (NLPZ).

W pierwszym etapie stosuje się:

• NLPZ (np. meloksykam, naproksen, ketoprofen, diklofenak – dostępne bez recepty, także w aptekach internetowych), które zmniejszają stan zapalny wokół nerwu,
• leki rozluźniające mięśnie, redukujące napięcie (te dostępne są na receptę),
• w razie potrzeby leki na ból neuropatyczny (także na receptę).

U części pacjentów pomocniczo stosuje się również preparaty miejscowe. Leki przeciwbólowe dostępne są w postaci żelu, kremu. Warto zadbać o to, by lek przyjmowany doustnie i miejscowo posiadał inne substancje czynne.

Równocześnie ważne jest unikanie wysiłku, dźwigania, pochylania się, ale także długotrwałego leżenia – zbyt mała aktywność po wygaszeniu stanu zapalnego może pogarszać przebieg choroby.

W kolejnym etapie wprowadza się rehabilitację oraz stopniowy powrót do aktywności.

Dlaczego ważna jest fizjoterapia i jak wygląda?

Fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w leczeniu zespołu korzeniowego, ponieważ wpływa nie tylko na objawy, ale także na przyczynę problemu.

Jej celem jest:

• zmniejszenie bólu,
• poprawa funkcji kręgosłupa,
• wzmocnienie mięśni stabilizujących.

W praktyce fizjoterapia obejmuje zarówno zabiegi, jak i aktywną terapię ruchową. Ćwiczenia terapeutyczne są podstawą leczenia – prowadzą do wzmocnienia mięśni głębokich (zwłaszcza podłużne grzbietu, brzucha – tworzą gorset mięśniowy stabilizujący kręgosłup), poprawy stabilizacji kręgosłupa oraz zmniejszenia przeciążeń działających na struktury nerwowe.

Terapia manualna zwiększa ruchomość stawów i zmniejsza napięcie tkanek, natomiast zabiegi przeciwbólowe, takie jak TENS, masaż, ogrzewanie, wspomagają redukcję dolegliwości i przygotowują pacjenta do ćwiczeń.

Dobrze prowadzona fizjoterapia pozwala nie tylko ograniczyć objawy, ale także zmniejszyć ryzyko nawrotów poprzez wpływ na mechanizm powstawania problemu.

Czy i kiedy niezbędna jest operacja?

Operacja jest rozważana w sytuacjach, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi efektów lub dochodzi do istotnego ucisku struktur nerwowych.

Najczęstsze wskazania to:

• postępujące objawy neurologiczne,
• znaczne osłabienie mięśni,
• brak poprawy mimo leczenia.

Wskazaniem pilnym do zabiegu są: nagłe lub szybko narastające zaburzenia neurologiczne, takie jak niedowład kończyny, znaczne osłabienie siły mięśniowej, a także objawy zespołu ogona końskiego, czyli zaburzenia oddawania moczu i stolca oraz zniesienie czucia w okolicy krocza

1. Aebi, M., Boos, N. (2016). Choroby kręgosłupa (red. wyd. pol. P. Jarmużek, wyd. 1). Warszawa: Medipage. ISBN 9788364737602. 
2. Bogduk, N. (2009). On the definitions and physiology of low back pain, reffered pain and radicular pain. Pain, 147, 17–19. 
3. Chou, R., Qaseem, A., Snow, V. i wsp. (2007). Diagnosis and treatment of low back pain: a joint clinical practice guideline from the American College of Physicians and the American Pain Society. Annals of Internal Medicine, 147, 478–491. 
4. Deyo, R., Weinstein, D.O. (2001). Low back pain. The New England Journal of Medicine, 5, 363–370. 
5. Kiwerski, J. (2001). Uszkodzenia krążka międzykręgowego. W: J. Kiwerski (red.), Schorzenia i urazy kręgosłupa (s. 116–136). Warszawa: PZWL. 
6. Kiwerski, J. (2001). Zmiany zwyrodnieniowo-przeciążeniowe kręgosłupa. W: J. Kiwerski (red.), Schorzenia i urazy kręgosłupa (s. 137–149). Warszawa: PZWL. 
7. Radhakrishnan, K., Litchy, W.J., O’Fallon, W.M., Kurland, L.T. (1994). Epidemiology of cervical radiculopathy. A population-based study from Rochester, Minnesota, 1976–1990. Brain, 117(2), 325–335. 
8. Tulder, M.W. van, Koes, B.W. (2003). Low back pain. Clinical Evidence, 9, 1245–1276. 
9. Dydyk, A.M., Khan, M.Z., Singh, P. (2022). Radicular Back Pain. W: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. Dostęp: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK546593/ (dostęp: 14.05.2026). 
10. Alexander, C.E., Weisbrod, L.J., Varacallo, M.A. (2026). Lumbosacral Radiculopathy. W: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. Dostęp: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28613587/ (dostęp: 14.05.2026).