Ból kręgosłupa lędźwiowego – objawy i przyczyny. Jak wygląda diagnostyka, fizjoterapia i leczenie bólu kręgosłupa lędźwiowego?

Czym jest lumbago?

Lumbago to określenie stosowane na dolegliwości bólowe w dolnej części pleców. Wynika z przeciążenia struktur kręgosłupa. Charakteryzuje się nagłym i intensywnym bólem, często prowadzącym do unieruchomienia - nawet drobne ruchy mogą znacznie nasilać ból. Charakterystyczne objawy to ból w okolicy lędźwiowej, sztywność, napięcie mięśni oraz ograniczona ruchomość kręgosłupa. W przeciwieństwie do rwy kulszowej, która powoduje ból promieniujący do kończyny dolnej, ból przy lumbago jest miejscowy i koncentruje się wokół dolnej części pleców. Jest on wynikiem nadmiernego obciążenia kręgosłupa np. powtarzającymi się, niewłaściwymi wzorcami ruchowymi (częste schylanie się czy dźwiganie ciężkich przedmiotów). Czynniki ryzyka obejmują również nadwagę, zmiany zwyrodnieniowe w kręgosłupie oraz niewystarczającą aktywność fizyczną.

Ból odcinka lędźwiowego - przyczyny

Do najczęstszych przyczyn bólu lędźwiowego należą:

• przeciążenie
• urazy mechaniczne 
• dyskopatia 
• skrzywienia kręgosłupa 
• zmiany degeneracyjne 
• choroby układu moczowego 
• rwa kulszowa 
• przepuklina krążka międzykręgowego 
• zmiany zwyrodnieniowe stawów międzykręgowych 
• nadwyrężenie mięśniowe 
• siedzący tryb życia i złe nawyki ergonomiczne 
• choroby zapalne stawów kręgosłupa 
• kręgozmyk 
• radikulopatia

Jedną z najczęstszych przyczyn bólu w odcinku lędźwiowym jest dyskopatia. Z powodu zwyrodnienia krążków międzykręgowych może dojść do przemieszczenia krążka, co powoduje ucisk na nerwy i silny ból. Często także, ból w tej części kręgosłupa wynika z przeciążeń lub urazów mechanicznych powstających w wyniku zbyt intensywnego wysiłku fizycznego, długotrwałego siedzenia w niewłaściwej pozycji lub podnoszenia ciężkich przedmiotów w niewłaściwy sposób. Ból kręgosłupa w odcinku lędźwiowym może pojawiać się również w chorobach kręgosłupa o podłożu zapalnym jak np. zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK). Ból w dole pleców jest częstą przypadłością u osób starszych. Z wiekiem struktury w kręgosłupie, w tym stawy międzykręgowe, mogą ulegać zużyciu, co prowadzi do zmian degeneracyjnych. Może również pojawiać się w przebiegu niektórych chorób układu moczowego jak kamica nerkowa czy infekcje.

Rodzaje bólu kręgosłupa lędźwiowego

Ból w odcinku lędźwiowym kręgosłupa może występować w różnych postaciach. Wyróżnia się ból ostry, który pojawia się nagle - najczęściej w wyniku kontuzji, nadmiernego wysiłku lub urazu. Może być bardzo intensywny i trudny do zniesienia, a jego przyczyną często jest naciągnięcie mięśnia lub uszkodzenie krążka międzykręgowego. Ból przewlekły trwa przez długi czas, zazwyczaj dłużej niż trzy miesiące. Może być wynikiem zmian degeneracyjnych w kręgosłupie np. osteoartroza czy degeneracja dysków międzykręgowych. Ból przewlekły jest z reguły mniej intensywny, ale potrafi znacznie utrudniać codzienne funkcjonowanie i prowadzić do dużego dyskomfortu.

Ból pleców w odcinku lędźwiowym a patologie sąsiednich narządów

Ból lędźwi może być także związany z procesami patologicznymi rozwijającymi się w innych narządach. Określa się to jako bóle z przeniesienia. U kobiet mogą być powodowane przez bolesne miesiączki, endometriozę oraz stany zapalne w układzie rozrodczym. U mężczyzn może być spowodowany przez stany zapalne gruczołu krokowego. Zdarza się także, że bóle dolnego odcinka kręgosłupa są związane z różnymi chorobami układu pokarmowego np. trzustki, wątroby czy jelit oraz układu moczowego - zapalenie dróg moczowych, kamica, zapalenie pęcherza, kolka nerkowa.

Leczenie bólu kręgosłupa lędźwiowego

Leczenie bólu lędźwiowego powinno być dostosowane do przyczyny dolegliwości:

• leki przeciwbólowe 
• krioterapia 
• terapia ciepłem 
• rehabilitacja 

Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), takich jak ibuprofen czy naproksen, pomaga zmniejszyć stan zapalny i ból. W przypadku silniejszych dolegliwości lekarz może przepisać mocniejsze środki przeciwbólowe. W celu zmniejszenia stanu zapalnego pomóc mogą również chłodne okłady. Z kolei po kilku dniach ciepłe okłady mogą poprawić ukrwienie i przyspieszyć regenerację mięśni. Polecana jest także wizyta u fizjoterapeuty, który dobierze odpowiednie zabiegi w celu złagodzenia dolegliwości np. masaże, laseroterapię czy krioterapię. 

Jak złagodzić ból kręgosłupa lędźwiowego? Fizjoterapia

Fizjoterapia odgrywa istotną rolę w leczeniu bólów pleców, pomagając w złagodzeniu dolegliwości i stanowiąc element profilaktyki nawrotów bólu. Fizjoterapeuta opracowuje indywidualny plan terapeutyczny, dobierając odpowiednie zabiegi dostosowane do stanu pacjenta i przyczyny bólu kręgosłupa lędźwiowego. Jednym z najczęściej stosowanych zabiegów są masaże lecznicze, które skutecznie pomagają w redukcji napięcia mięśniowego, zwiększają elastyczność tkanek i zmniejszają intensywność bólu. Często wykorzystywane są różne techniki masażu takie jak klasyczny, terapia punktów spustowych czy masaż głęboki. Dodatkowo, fizjoterapeuta wprowadza ćwiczenia stabilizujące, które mają na celu wzmocnienie mięśni głębokich pleców oraz brzucha. Regularne wykonywanie tych ćwiczeń poprawia postawę ciała, zmniejsza obciążenie kręgosłupa i zapobiega nawrotom bólu. W leczeniu bólu lędźwiowego często stosuje się także nowoczesne metody takie jak ultradźwięki czy laseroterapia.

Ćwiczenia na ból kręgosłupa lędźwiowego

Jeżeli ból kręgosłupa spowodowany jest osłabieniem mięśni przykręgosłupowych czy siedzącym trybem życia, warto spróbować wykonać kilka różnych ćwiczeń rozciągających i wzmacniających. Przykładowo będzie to:

1. W leżeniu na plecach

• przyciąganie naprzemiennie raz jednego, raz drugiego kolana do klatki piersiowej 
• unoszenie pośladków przy zgiętych nogach w kolanie (stopy oparte o podłogę)
• zgięcie nóg pod kątem 90 stopni i ułożenie pięt na krześle lub piłce, by odciążyć kręgosłup 
• przy nogach zgiętych w kolanach i stopach opartych o podłogę, kołyszące ruchy kolan raz w lewą, raz w prawą stronę 

2. W klęku podpartym

• koci grzbiet 
• naprzemienne unoszenie wyprostowanej nogi i ręki 

3. W leżeniu na brzuchu

• uniesienie tułowia wspierając się na łokciach, a później, jeśli to możliwe na dłoniach 
• siedząc na piętach wyciągnięcie rąk jak najdalej w przód w "ukłonie japońskim" 

Ból w odcinku lędźwiowym kręgosłupa - kiedy udać się do lekarza?

W większości przypadków bólu ustępuje samoistnie lub po krótkim leczeniu. Jeżeli jednak:

• Ból nie ustępuje po kilku dniach odpoczynku. 
• Ból promieniuje do nóg, szczególnie jeśli towarzyszy mu osłabienie, drętwienie lub trudności w chodzeniu. 
• Pojawiają się inne niepokojące objawy, takie jak gorączka, utrata kontroli nad pęcherzem lub jelitami, trudności w oddawaniu moczu czy kału. 
• Ból jest wynikiem wypadku, urazu lub upadku. 

Należy udać się do lekarza w celu diagnostyki.

Najczęściej zadawane pytania

Co może powodować ból w odcinku lędźwiowym kręgosłupa?

Ból w odcinku lędźwiowym może być spowodowany m.in. przez przeciążenie kręgosłupa, urazy mechaniczne, zmiany zwyrodnieniowe lub wady postawy. Często przyczyną są także problemy z dyskami międzykręgowymi lub stawami kręgosłupa.

Kiedy należy udać się do lekarza z bólem lędźwiowym?

Jeśli ból nie ustępuje po kilku dniach, nasila się lub towarzyszy mu drętwienie, osłabienie mięśni czy problemy z chodzeniem, gorączka, problemy z oddawaniem moczu lub kału. Jeśli ból w obrębie kręgosłupa jest wynikiem upadku konieczna jest konsultacja lekarska, nawet jeśli nie występują inne dolegliwości.

Jakie są sposoby leczenia bólu w dolnej części pleców?

Leczenie może obejmować leki przeciwbólowe, rehabilitację, fizjoterapię i ćwiczenia. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne może być leczenie chirurgiczne, jednak jest ono wykonywane u bardzo niewielkiego odsetka pacjentów.

Czy ból lędźwiowy może być spowodowany przez problemy z narządami wewnętrznymi?

Tak. Może wynikać z problemów m.in. z układem moczowym, pokarmowym czy rozrodczym.

Jakie leki są stosowane na ból w odcinku lędźwiowym?

Najczęściej stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) jak np. ibuprofen, a także leki rozluźniające mięśnie.

Jakie badania są konieczne przy bólu lędźwiowym?

Lekarz może zlecić zdjęcie rentgenowskie, tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny, aby ocenić stan kręgosłupa i tkanek miękkich. Czasami potrzebne są także wyniki różnych badań krwi.

Jakie metody zapobiegania bólowi lędźwiowemu są skuteczne?

Profilaktyka obejmuje utrzymanie dobrej postawy ciała, regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie pleców oraz unikanie długotrwałego siedzenia i podnoszenia ciężkich przedmiotów w niewłaściwy sposób.

Przypisy

1. Gajewski P. Interna Szczeklika. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2022.
2. Bręborowicz G. H. Położnictwo i ginekologia Tom 1-2. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2020.
3. Silverthorn, Dee Unglaub. Fizjologia człowieka. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2018. 
4. Badowska-Kozakiewicz. Fizjologia człowieka w zarysie. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2019.