Publikowane artykuły mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Dowiedz się więcej...
Głos to podstawowe narzędzie komunikacji, a dla wielu osób także narzędzie pracy. Jego nagła utrata potrafi wywołać niepokój, utrudnia codzienne funkcjonowanie i życie zawodowe. Bezgłos może mieć bardzo różne podłoże - od infekcji krtani, przez przeciążenie narządu głosu, aż po silne przeżycia emocjonalne. W większości przypadków głos udaje się odzyskać, pod warunkiem że prawidłowo rozpozna się przyczynę problemu.
Afonia, czyli bezgłos, to utrata dźwięczności głosu. Jest najcięższą formą zaburzeń głosu, nazywanych w medycynie dysfoniami. Osoba z afonią nie jest w stanie mówić głosem dźwięcznym, a w wielu przypadkach porozumiewa się wyłącznie szeptem.
Do wydobycia głosu potrzebne są drgania fałdów głosowych, potocznie nazywanych strunami głosowymi. Jeśli z jakiegoś powodu fałdy nie mogą się prawidłowo zbliżyć, napiąć i wibrować, powstaje problem z wydaniem dźwięku. Krtań działa tu jak instrument - wystarczy zaburzenie pracy jednego elementu, by brzmienie zmieniło się lub całkowicie zanikło.
Afonia może dotknąć osoby w każdym wieku. Bywa stanem przemijającym, związanym z konkretnym zdarzeniem, ale może też mieć charakter przewlekły i wymagać długotrwałego leczenia.
Dysfonia to szerokie pojęcie obejmujące wszystkie zaburzenia głosu. Nieprawidłowości mogą dotyczyć barwy, wysokości, głośności czy czasu trwania głosu. U jednego chorego zmienione mogą być wszystkie te cechy lub tylko niektóre z nich. Afonia to stan, w którym dochodzi do całkowitej utraty głosu. Można powiedzieć, że jest skrajną postacią dysfonii. U niektórych dochodzi do apsytyrii - to stan, w którym chory nie jest w stanie nawet szeptać. Dysfonia może mieć przebieg ostry, gdy pojawia się nagle np. w trakcie infekcji, lub przewlekły, gdy utrzymuje się tygodniami. Przewlekła dysfonia czynnościowa może z czasem przejść w dysfonię organiczną, prowadząc do powstania guzków głosowych lub przerostu fałdów.
Chrypka jest z kolei objawem, a nie odrębną chorobą. To najczęstszy sygnał towarzyszący dysfonii - głos staje się szorstki, matowy, ochrypły. Przy dysfonii głos jest więc zaburzony, ale wciąż obecny.
Sprawdź również: Chrypka - przyczyny, objawy, leczenie i domowe sposoby na chrypę.
Przyczyny utraty głosu dzieli się na trzy główne grupy: organiczne, czynnościowe i psychogenne. O afonii organicznej mówimy, gdy w obrębie krtani występują zmiany chorobowe lub uszkodzenia. Najczęściej wymienia się:
Do przyczyn organicznych należą także choroby neurologiczne, które prowadzą do porażenia fałdów głosowych. Porażenie może mieć źródło w mózgu np. w chorobie Parkinsona. Częściej wynika jednak z uszkodzenia nerwu krtaniowego wstecznego, najczęściej podczas operacji tarczycy, rzadziej przez guzy śródpiersia lub płuc albo tętniaka aorty. Wyjątkowo rzadką przyczyną neurologiczną jest genetyczny zespół dystonia-afonia, w którym utracie głosu towarzyszą m.in. zaburzenia połykania, chodu i zmiany przerostowe jamy ustnej.
Drugą grupę stanowią przyczyny czynnościowe. Krtań jest wtedy zdrowa, a problem dotyczy pracy mięśni. Najczęściej wynika to z nieprawidłowej techniki emisji głosu lub jego przewlekłego nadużywania np. częstego krzyku czy długotrwałego mówienia. Gdy mięśnie pracują z nadmiernym wysiłkiem, mówimy o dysfonii hiperfunkcyjnej - fałdy ulegają napięciu i nie drgają swobodnie. Gdy ich napięcie jest zbyt słabe, rozwija się dysfonia hipofunkcyjna, typowa dla osób wyniszczonych, z niedokrwistością, niedoborami witamin lub chorobami hormonalnymi.
Trzecią grupę tworzą przyczyny psychogenne, w których utrata głosu ma podłoże emocjonalne.
Afonia psychogenna to bezgłos, który pojawia się mimo braku zmian organicznych w krtani. Jego podłożem jest stan psychiczny chorego. Zaburzenia w sferze emocji są na tyle silne, że prowadzą do utraty kontroli nad świadomym wydawaniem głosu.
Najczęściej rozpoznaje się u tych pacjentów zaburzenia lękowe, depresję lub zaburzenia osobowości. Czynnikami sprzyjającymi są także:
Typową przyczyną jest śmierć bliskiej osoby. Afonia psychogenna występuje częściej u kobiet.
W tym typie bezgłosu struny głosowe nie ulegają napięciu potrzebnemu do mówienia. Dochodzi do czynnościowego niedowładu i zwiotczenia mięśni zamykających głośnię. Fałdy głosowe pozostają w ułożeniu podobnym do tego, w którym są rozluźnione w trakcie wdechu, przez co nie wibrują.
Główny objaw afonii to niemożność wydania z siebie dźwięku podczas mówienia. Bezgłos może być częściowy (gdy chory porozumiewa się szeptem) lub całkowity. Może pojawić się nagle albo narastać stopniowo - głos w ciągu kilku godzin staje się coraz mniej dźwięczny.
Obraz kliniczny zależy od przyczyny. Mogą wystąpić:
Charakterystyczną cechą afonii psychogennej jest zachowany dźwięczny kaszel, śmiech i kichanie. Stanowi to wskazówkę diagnostyczną - pokazuje, że krtań jest technicznie zdolna do wytworzenia dźwięku.
Każde zaburzenie głosu wymaga konsultacji z otolaryngologiem. Pilną konsultację zaleca się, gdy pojawia się:
Takie objawy mogą wskazywać na poważne zmiany w krtani, w tym nowotworowe, lub porażenie fałdów głosowych.
Pierwszym specjalistą jest zwykle laryngolog. Często potrzebna jest także konsultacja foniatryczna, a na etapie terapii - współpraca z logopedą.
Diagnostykę rozpoczyna dokładny wywiad. Następnie lekarz ocenia krtań i fałdy głosowe. Wykorzystuje się:
W wybranych przypadkach wykonuje się diagnostykę radiologiczną oraz elektromiografię (EMG). Przy podejrzeniu dysfonii czynnościowej pomocne bywają badania laboratoryjne np. stężenie hormonów i elektrolitów.
W każdym rodzaju zaburzeń głosu najważniejsze jest znaczne ograniczenie wysiłku głosowego. Dalsze postępowanie zależne jest od przyczyny.
W afonii organicznej leczenie jest przede wszystkim przyczynowe. Prowadzi je specjalista zajmujący się chorobą podstawową - laryngolog, alergolog, onkolog czy lekarz rodzinny. W zależności od przyczyny w diagnostyce i leczeniu uczestniczą także inni specjaliści, np. neurolog przy podejrzeniu porażenia fałdów głosowych, a psycholog lub psychiatra przy afonii psychogennej.
Przy bakteryjnym zakażeniu krtani lekarz może zalecić antybiotyk. W bezgłosie na tle alergicznym stosuje się natomiast leki przeciwhistaminowe, a w razie silnego obrzęku także kortykosteroidy. Objawowo pomocne są preparaty powlekające błonę śluzową oraz środki przeciwbólowe i znieczulające miejscowo.
W dysfonii czynnościowej leki pełnią rolę pomocniczą. W postaci hipofunkcyjnej, która często towarzyszy niedoborom witamin i ogólnemu osłabieniu organizmu, lekarz może zalecić uzupełnienie tych niedoborów. W wybranych przypadkach stosuje się także glikokortykosteroidy. Gdy przyczyną bezgłosu są zaburzenia lękowe lub depresja, może być potrzebne leczenie farmakologiczne prowadzone przez psychiatrę.
Leczenie uzupełniają metody fizykalne takie jak jonoforeza, diatermia, elektrostymulacja i ciepłe inhalacje.
Rehabilitacja głosu to podstawowa metoda leczenia zaburzeń czynnościowych. Jej celem jest nauka prawidłowej emisji głosu, czyli połączenia pracy oddychania, fonacji, artykulacji i rezonatorów - jamy ustnej, gardła, jamy nosowej i zatok.
Kluczowe znaczenie ma oddychanie przeponowe oraz prawidłowa postawa ciała. Logopeda dobiera ćwiczenia oddechowe, artykulacyjne i relaksacyjne. Terapia trwa zwykle kilka miesięcy, a wiele ćwiczeń można wykonywać w domu.
W afonii psychogennej rehabilitację rozpoczyna się najlepiej tego samego dnia, w którym pacjent zgłasza się do specjalisty. Podstawą jest psychoterapia połączona z ćwiczeniami relaksacyjnymi i oddechowymi. Następnie stosuje się m.in. ćwiczenia stymulujące podniebienie i język oraz ćwiczenia wykorzystujące dźwięczny kaszel lub odchrząknięcie jako punkt wyjścia do wydobycia głosu. Pomocna bywa także terapia manualna, czyli delikatny masaż okolicy krtani, który rozluźnia napięte mięśnie. Czasem specjalista na chwilę wyłącza pacjentowi kontrolę słuchową np. za pomocą słuchawek z szumem. Przy odpowiednim zaangażowaniu poprawę w ponad 80% przypadków uzyskuje się już pierwszego dnia.
Domowe metody sprawdzają się przy łagodnych zaburzeniach głosu, ale nie zastępują diagnostyki. Gdy tracimy głos, najważniejszy jest odpoczynek głosowy - warto ograniczyć mówienie, unikać krzyku, a także szeptu, który również obciąża krtań.
Pomocne są:
Preparaty pomocne przy łagodzeniu objawów ze strony gardła dostępne są w internetowej aptece Olmed - LEKI NA BÓL GARDŁA | PREPARATY NA CHRYPKĘ
Profilaktyka jest szczególnie ważna w zawodach obciążających głos - u nauczycieli, lektorów, wykonawców scenicznych, dziennikarzy i mówców. To właśnie u nich afonia rozpoznawana jest stosunkowo często.
Podstawą jest prawidłowa emisja głosu. Mówienie nie powinno wywoływać napięcia, zmęczenia ani bólu. Warto nauczyć się ćwiczeń poprawiających emisję, najlepiej pod okiem logopedy.
Higiena głosu obejmuje także:
Ile może trwać bezgłos?
Jest to zależne od przyczyny. Bezgłos związany z infekcją zwykle mija wraz z nią. Afonia psychogenna często ustępuje szybko po wdrożeniu terapii, nawet w ciągu jednego dnia. Rehabilitacja zaburzeń czynnościowych trwa zazwyczaj kilka miesięcy.
Czym jest bezgłos histeryczny?
To dawna nazwa afonii psychogennej. Oznacza utratę głosu przy zdrowej krtani, wywołaną silnym stresem, traumą lub zaburzeniami psychicznymi.
Jakie są najlepsze domowe sposoby na bezgłos?
Odpoczynek głosowy, nawilżanie powietrza, ciepłe napoje, płukanki ziołowe, pastylki do ssania oraz unikanie dymu tytoniowego i alkoholu.
Czy wyleczenie bezgłosu (przywrócenie głosu) jest możliwe?
W większości przypadków tak. Czasem zaburzenia głosu mają trwały charakter, ale rehabilitacja i higiena głosu znacząco zmniejszają dolegliwości.
Czy istnieje skuteczny lek na utratę głosu?
Nie ma jednego uniwersalnego leku. Stosuje się preparaty dobrane do przyczyny - przeciwzapalne, przeciwalergiczne, powlekające, a w zakażeniach bakteryjnych antybiotyki.
Czego objawem może być zmiana tonu głosu?
Może świadczyć o infekcji, przeciążeniu głosu, guzkach lub polipach, refluksie, zaburzeniach hormonalnych, chorobach neurologicznych, a także o zmianach nowotworowych.
Co najlepiej regeneruje struny głosowe?
Przede wszystkim odpoczynek głosowy, dobre nawodnienie i nawilżone powietrze. W przewlekłych problemach ważna jest rehabilitacja z logopedą.
Przy jakich chorobach występuje utrata głosu?
Przy m.in. zapaleniu krtani, anginie, alergiach, refluksie, miastenii, chorobie Parkinsona, nowotworach krtani i gardła, po operacjach tarczycy, a także w zaburzeniach lękowych i depresji.
Afonia to całkowita utrata dźwięczności głosu, która może mieć podłoże organiczne, czynnościowe lub psychogenne. Skuteczne leczenie wymaga ustalenia przyczyny, ograniczenia wysiłku głosowego i często rehabilitacji z udziałem logopedy. Jeśli bezgłos utrzymuje się dłużej niż 1-2 tygodnie lub towarzyszy mu duszność, krwioplucie albo silny ból należy pilnie zgłosić się do laryngologa.
Przypisy
W swojej karierze naukowej zajmuje się przeciwzapalnym wpływem składników żywności w chorobach cywilizacyjnych, w tym w nowotworach. Absolwentka Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Prywatnie miłośniczka ekologii, fotografii i dalekich podróży.
Zobacz wszystkie wpisy autora
Artykuły zamieszczone na blogu apteki internetowej Olmed nie stanowią porady medycznej,
ani opinii farmaceuty, lekarza lub dietetyka dostosowanej do indywidualnej sytuacji
pacjenta. Udostępnione informacje stanowią jedynie generalne zalecenia, które nie mogą
stanowić wyłącznej podstawy do stosowania określonej terapii, zmiany nawyków, dawkowania
produktów leczniczych, itp. Przed podjęciem jakichkolwiek działań mających wpływ na
życie, zdrowie lub samopoczucie należy skontaktować się z lekarzem lub innym
specjalistą, w celu otrzymania zindywidualizowanej porady.
Nigdy nie lecz się sam, korzystaj z opieki medycznej swojego lekarza i w przypadku
objawów choroby lub pogorszenia się Twojego stanu zdrowia skontaktuj się ze
specjalistą.
Właściciel serwisu aptekaolmed.pl nie ponosi odpowiedzialności związanej z
wykorzystaniem informacji zawartych w publikowanych za pośrednictwem Serwisu
artykułach.
Mogą Cię zainteresować