Nadmierna potliwość - przyczyny, objawy, leczenie i preparaty na pocenie

Czym jest nadpotliwość (hiperhydroza)?

Nadpotliwość, zwana inaczej hiperhydrozą (łac. hyperhidrosis), to nadmierne wydzielanie potu przekraczające ilość potu niezbędną do prawidłowej regulacji temperatury ciała. Pocenie się to naturalny proces fizjologiczny, jednak gdy aktywność gruczołów potowych wymyka się spod kontroli i utrudnia codzienne funkcjonowanie, mówimy o problemie nadmiernej potliwości wymagającym odpowiedniego leczenia.

Nadmierna potliwość może dotyczyć wybranych okolic ciała. Najczęściej występuje jako nadmierna potliwość dłoni, nadpotliwość pach oraz nadmierna potliwość stóp. Może także obejmować całą powierzchnię ciała w postaci uogólnionej. Wyróżnia się dwa rodzaje hiperhydrozy.

• Nadpotliwość pierwotna nie ma wyraźnej przyczyny organicznej, pojawia się najczęściej w okresie dojrzewania i wykazuje związek ze stresem, lękiem i emocjami.
• Nadpotliwość wtórna jest objawem innej choroby. Może towarzyszyć nadczynności tarczycy, cukrzycy, chorobom układu nerwowego lub schorzeniom hematologicznym.
• Istnieją też rzadsze postacie, jak nadmierne pocenie smakowe - zlokalizowane na twarzy i głowy, wyzwalane spożywaniem ostro przyprawionych potraw.

Nasilona potliwość w okolicach ciała takich jak dłonie oraz stopy i pachy może sprzyjać wtórnym infekcjom bakteryjnym i grzybiczym.

Nadmierna potliwość, zwana hiperhydrozą, jest sklasyfikowana w międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD-10 pod kodem R61, który obejmuje postać miejscową (R61.0 - np. dłonie, pachy, stopy), uogólnioną (R61.1 - dotyczącą całego ciała) oraz nieokreśloną (R61.9). Mimo że potliwość bywa traktowana jako problem kosmetyczny, dla osób zmagających się z tą dolegliwością na co dzień ma ona realny wpływ na funkcjonowanie zawodowe, relacje towarzyskie i samoocenę. Szacuje się, że dotyczy około 1% populacji.

Nadmierna potliwość - przyczyny nadpotliwości

Wyróżnia się dwa rodzaje nadpotliwości, które mają odmienne przyczyny i wymagają innego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego.

• Nadpotliwość pierwotna nie ma uchwytnej przyczyny organicznej. Pojawia się najczęściej w okresie dojrzewania i wykazuje związek ze stresem oraz emocjami. Nadmierna potliwość dotyczy wówczas konkretnych okolic ciała: pocenie się dłoni, nadpotliwość pach i okolicy pach, a także stóp to typowe lokalizacje tej postaci. Potliwość występuje tu niezależnie od temperatury otoczenia czy wysiłku fizycznego i nie jest objawem żadnej choroby.
• Nadpotliwość wtórna natomiast jest konsekwencją toczącego się w organizmie procesu chorobowego. Wśród przyczyn nadmiernego pocenia w tej postaci wymienia się choroby endokrynologiczne (nadczynność tarczycy, cukrzycę), nowotwory, gruźlicę, malarię, zakażenie HIV, a także zaburzenia hormonalne towarzyszące ciąży lub menopauzie. W przypadku nadmiernej potliwości, która pojawiła się nagle, narasta bez wyraźnego powodu lub towarzyszą jej inne objawy jak np. utrata masy ciała czy powiększenie węzłów chłonnych.

Nadmierną potliwość warto skonsultować z lekarzem jak najszybciej, by wykluczyć poważniejszą przyczynę i wdrożyć odpowiednie przyczyny i leczenie.

Sposoby na nadpotliwość

W dużej mierze sposoby leczenia problemów z poceniem się ograniczają się do łagodzenia objawów tej przypadłości. Pomocne są tu preparaty dostępne w aptece bez recepty, w tym tzw. regulatory potliwości. Mogą to być, przykładowo, tabletki PerspiQ, które zawierają wyciąg z szałwii i są przeznaczone dla osób z nadmierną potliwością stóp, dłoni, pleców itp. Szałwia nie znalazła się w ich składzie przypadkiem. W zielarstwie od lat uznawana jest za skuteczne zioło na nadmierne pocenie się. W aptece można zakupić ziele szałwii do zaparzania, do kąpieli, skoncentrowany wyciąg z szałwii w płynie oraz tabletki Szałwia Colfarm. Inne znane zioła na potliwość to: kora dębu, mięta, liście orzecha włoskiego, rumianek, kora brzozy.

Zdecydowanie większą popularnością cieszą się antyperspiranty zwane blokerami potu. Warto podkreślić różnice między dezodorantem a antyperspirantem, gdyż mają inne działanie i zastosowanie. Dezodoranty nie hamują pocenia a jedynie maskują przykry zapach oraz ograniczają rozkład bakterii, które za ten zapach odpowiadają.

Skąd się bierze przykry zapach potu?

Sam pot jest bezwonny. Nieprzyjemny zapach powstaje dopiero w wyniku rozkładu potu przez bakterie bytujące na skórze. Dlatego dezodoranty i antyperspiranty działają na zupełnie różnych zasadach. Dezodoranty maskują zapach i ograniczają namnażanie bakterii, ale nie hamują wydzielania potu. Antyperspiranty natomiast zawierają sole glinu (najczęściej chlorek glinu), które tworzą tymczasowe czopy w przewodach wyprowadzających gruczołów potowych, ograniczając wydzielanie potu. Czopy te z czasem się rozpuszczają - gruczoły nie są blokowane trwale.

W kontekście bezpieczeństwa antyperspirantów warto rozwiać powszechne obawy. Wielokrotnie przeprowadzane badania naukowe nie potwierdziły związku między stosowaniem soli glinu a ryzykiem raka piersi ani choroby Alzheimera. O ile stosujemy atestowany preparat zgodnie z instrukcją i nasza skóra go toleruje, antyperspiranty są bezpieczne. Najczęstsze działania niepożądane to podrażnienie lub wyprysk, zwłaszcza na skórze po depilacji.

Nadmierna potliwość - antyperspiranty i inne kosmetyki

Antyperspiranty można zakupić w formie płynu w różnych opakowaniach. W internetowej aptece Olmed dostępne są między innymi takie preparaty na nadmierną potliwość w kulce, jak:

• VICHY Antyperspirant kojący z wodą termalną z Vichy, który nie zostawia śladów na ubraniach;
• ZIAJA Bloker Antyperspirant roll-on;
• Perspirex Comfort - silny antyperspirant roll-on działający nawet przez 2-3 dni;
• VICHY HOMME antyperspirant w kulce dla mężczyzn skuteczny przez 72h;
• Perspiblock Deo.

Antyperspiranty w sprayu:

• Antyperspirant Transpiblock;
• Antyperspirant Triple Dry Classic Spray;
• Nivea Fresh Citrus - antyperspirant w sprayu.

Alternatywą są antyperspiranty i dezodoranty naturalne najczęściej zawierające ałun potasowy. Jest to naturalny kryształ o działaniu antybakteryjnym, antyseptycznym i ściągającym. Ałun można stosować na skórę po depilacji, jest hypoalergiczny oraz nie pozostawia śladów na ubraniach. Jeżeli interesuje cię naturalny antyperspirant bez alkoholu, aluminium, parabenów, silikonu, PEG i SLS to dezodorant w krysztale prawdopodobnie spełni twoje wymagania. Poniżej przykładowe antyperspiranty naturalne czyli np.: antyperspiranty bez aluminium i bez alkoholu:

• 4Organic Uni.Q Wake me up - naturalny dezodorant matcha&cytryna;
• Naturalny dezodorant ziołowy Sylveco;
• Delikatny dezodorant w kremie Truskawka i Werbena - 4 Szpaki;
• Naturalny dezodorant w kremie o zapachu mięty pieprzowej Hempking.

Nadmierna potliwość stóp - preparaty na pocenie stóp

Osobna kategoria to preparaty na nadmierną potliwość stóp czyli antyperspiranty i dezodoranty, które ograniczają pocenie, powstawanie przykrego zapachu:

• Ziaja Stopy - antyperspirant-bloker do stóp;
• GEHWOL Dezodorant do stóp i butów;
• Acerin Sport Active - dezodorant do stóp;
• Pedipur puder leczniczy na nadmierną potliwość stóp i dłoni.

Problem potliwości pojawia się też w innych miejscach takich jak: fałdy skóry, skóra pod biustem, wewnętrzna strona ud oraz pachwiny, gdzie może prowadzić do odparzeń i podrażnień. W takich przypadkach z powodzeniem można zastosować zasypki i talki do ciała, np: ALANTAN Zasypka.

Czy używanie antyperspirantów jest bezpieczne?

Teorie mówiące o konieczności „wypocenia się" i robieniu przerw w stosowaniu antyperspirantów nie mają poparcia w badaniach naukowych. Gruczoły potowe nie „zatykają się" trwale. Sole glinu tworzą jedynie tymczasowe czopy w przewodach wyprowadzających, które z czasem samoistnie się rozpuszczają. Wielokrotnie przeprowadzane badania nie potwierdziły również związku między regularnym stosowaniem antyperspirantów z solami glinu a ryzykiem raka piersi ani choroby Alzheimera. O ile stosujemy atestowany preparat z apteki zgodnie z instrukcją, a nasza skóra go toleruje, antyperspiranty są bezpieczne w codziennym użytkowaniu. Najczęstsze działania niepożądane to podrażnienie lub wyprysk, zwłaszcza na skórze bezpośrednio po depilacji lub skórze szczególnie wrażliwej.

Leczenie nadpotliwości - zabiegi

Gdy preparaty dostępne bez recepty nie przynoszą wystarczającego efektu, leczenie nadmiernej potliwości można rozszerzyć o metody medyczne - od nieinwazyjnych po chirurgiczne.

• Jonoforeza to nieinwazyjny zabieg skuteczny przy nadmiernej potliwości dłoni i stóp. Wykonywany najczęściej w gabinecie rehabilitacji, polega na umieszczeniu kończyn w kuwetach z wodą podłączoną do prądu elektrycznego, który zaburza produkcję potu przez gruczoły potowe. Zabieg jest bezbolesny. Pacjent odczuwa jedynie mrowienie. Trwa 10-15 minut i zazwyczaj przeprowadza się serię 10 sesji.
• Oksybutynina to lek antycholinergiczny dostępny na receptę, stosowany w uogólnionej nadpotliwości pierwotnej obejmującej wiele okolic całego ciała jednocześnie. Zmniejsza wydzielanie potu poprzez blokowanie receptorów cholinergicznych gruczołów potowych. Decyzję o włączeniu leku podejmuje lekarz, biorąc pod uwagę indywidualny profil działań niepożądanych pacjenta.
• Toksyna botulinowa (botoks) podawana podskórnie blokuje uwalnianie acetylocholiny, skutecznie hamując wydzielanie potu. Jest szeroko stosowana w leczeniu nadmiernej potliwości pach, dłoni i stóp. Zabieg nie jest refundowany przez NFZ, jego koszt to od kilkuset do kilku tysięcy złotych, a efekt utrzymuje się od 4 do 12 miesięcy, po czym iniekcje toksyny botulinowej należy powtórzyć. Zabieg trwa 10–30 minut w zależności od obszaru ciała i może być bolesny. Więcej informacji o tej metodzie leczenia nadpotliwości znajduje się w artykule Botoks (toksyna botulinowa) - zastosowanie w medycynie estetycznej i konwencjonalnej na zmarszczki, bruksizm i nadpotliwość.
• Sympatektomia to chirurgiczne leczenie nadpotliwości stosowane jako ostateczność, gdy wszystkie inne metody zawodzą. Polega na przecięciu lub usunięciu fragmentu pnia współczulnego. Skuteczność sięga 90% w przypadku potliwości dłoni, jednak dla innych okolic ciała jest niższa. Poważnym i częstym powikłaniem jest potliwość zastępcza - kompensacyjne pocenie się innych partii ciała (plecy, klatka piersiowa, twarz). Możliwe jest też wystąpienie bólu w okolicy pośladków i ud przez kilka tygodni po zabiegu.

Domowe sposoby na nadpotliwość

Pomocne w codziennym radzeniu sobie z nadpotliwością są:

• unikanie kawy, alkoholu i ostrych przypraw nasilających pocenie; 
• regularna higiena i częsta zmiana odzieży i obuwia; 
• noszenie ubrań z naturalnych, przewiewnych tkanin; 
• kąpiele ziołowe dłoni i stóp z szałwii, kory dębu, mięty lub rumianku; 
• wietrzenie pomieszczeń; 
• ograniczenie stresu - pomocne mogą być techniki relaksacyjne i ćwiczenia oddechowe. 

Nadpotliwość - podsumowanie

Nadmierna potliwość może mieć różne przyczyny - od osobniczej skłonności i reakcji organizmu na stres, po choroby tarczycy, cukrzycę czy zaburzenia układu nerwowego. Z tego powodu jej diagnostyce zawsze warto poświęcić odpowiednią uwagę. Objawy nadmiernej potliwości najczęściej dotyczą konkretnych okolic: nadpotliwość dłoni, nadmierna potliwość pod pachami, pocenie się podeszew stóp czy nadmierna potliwość głowy i twarzy potrafią znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie - zarówno w spoczynku, jak i podczas wysiłku fizycznego. Potliwość często bywa bagatelizowana, jednak gdy dotyczy całego ciała lub nasila się nagle, może sygnalizować poważniejsze schorzenie wymagające konsultacji lekarskiej. Dostępne metody leczenia są zróżnicowane - od preparatów miejscowych z chlorkiem glinu i leki antycholinergiczne na receptę, przez jonoforezę i toksynę botulinową, aż po sympatektomię chirurgiczną w najtrudniejszych przypadkach.

Nadmierna potliwość - najczęściej zadawane pytania (FAQ)

O czym świadczy nadmierne pocenie się?

Nadmierne pocenie się, czyli nadpotliwość, może mieć wiele przyczyn i nie zawsze oznacza chorobę. U niektórych osób jest to cecha indywidualna związana z nadmierną aktywnością gruczołów potowych. W innych przypadkach może być objawem zaburzeń hormonalnych, infekcji, chorób neurologicznych lub metabolicznych. Nadmierne pocenie może pojawiać się tylko w określonych sytuacjach, takich jak stres czy wysiłek fizyczny, albo występować niezależnie od okoliczności. Jeśli problem jest nagły, bardzo nasilony lub towarzyszą mu inne niepokojące objawy, warto skonsultować się z lekarzem.

Jakiej witaminy brakuje przy poceniu się?

Nie istnieje jedna konkretna witamina, której niedobór bezpośrednio powoduje nadmierne pocenie się. Czasami zwiększona potliwość może współwystępować z niedoborami witamin z grupy B, witaminy D lub niektórych składników mineralnych, takich jak magnez. Warto jednak pamiętać, że nadpotliwość częściej wynika z zaburzeń pracy układu nerwowego, hormonalnego lub innych schorzeń niż z niedoborów witaminowych. Samo przyjmowanie suplementów bez ustalenia przyczyny problemu zwykle nie przynosi oczekiwanych efektów. W przypadku podejrzenia niedoborów najlepiej wykonać odpowiednie badania laboratoryjne i skonsultować wyniki z lekarzem.

Jak zlikwidować nadmierną potliwość?

Leczenie nadmiernej potliwości zależy przede wszystkim od jej przyczyny. W łagodniejszych przypadkach pomocne mogą być antyperspiranty zawierające związki glinu, które ograniczają wydzielanie potu. Ważne jest również noszenie przewiewnej odzieży oraz unikanie czynników nasilających pocenie, takich jak ostre przyprawy czy stres. W bardziej zaawansowanych przypadkach stosuje się zabiegi medyczne, między innymi toksynę botulinową, jonoforezę lub leczenie farmakologiczne. Jeśli nadpotliwość jest objawem innej choroby, kluczowe znaczenie ma leczenie schorzenia podstawowego.

Przy jakich chorobach człowiek bardzo się poci?

Nadmierne pocenie może towarzyszyć wielu chorobom i zaburzeniom zdrowotnym. Często występuje przy nadczynności tarczycy, cukrzycy, otyłości oraz niektórych infekcjach przebiegających z gorączką. Silne poty nocne mogą pojawiać się także w przebiegu chorób nowotworowych, takich jak chłoniaki. Zwiększona potliwość może być związana również z zaburzeniami hormonalnymi, menopauzą czy chorobami neurologicznymi. Dlatego przewlekła lub nagle nasilająca się nadpotliwość powinna być skonsultowana z lekarzem w celu ustalenia jej przyczyny.

Jakie badania zrobić przy nadpotliwości?

Diagnostyka nadpotliwości rozpoczyna się zwykle od szczegółowego wywiadu lekarskiego i podstawowych badań krwi. Często wykonuje się morfologię, oznaczenie poziomu glukozy oraz badania oceniające funkcję tarczycy, takie jak TSH, FT3 i FT4. W zależności od objawów lekarz może zlecić także badania hormonalne lub ocenę markerów stanu zapalnego. Niekiedy konieczne są dodatkowe konsultacje specjalistyczne, na przykład endokrynologiczne lub neurologiczne. Zakres badań zawsze powinien być dostosowany do wieku pacjenta, nasilenia objawów i podejrzewanej przyczyny problemu.

Przypisy

1. Parashar, Krishan, Taylor Adlam, and Geoffrey Potts. "The impact of hyperhidrosis on quality of life: a review of the literature." American Journal of Clinical Dermatology 24.2 (2023): 187-198.
2. Wohlrab, Johannes, et al. "Hyperhidrosis: a central nervous dysfunction of sweat secretion." Dermatology and therapy 13.2 (2023): 453-463.
3. Henning, Mattias AS, Dorra Bouazzi, and Gregor BE Jemec. "Treatment of Hyperhidrosis: An Update: MAS Henning et al." American journal of clinical dermatology 23.5 (2022): 635-646.
4. Chudry, Hannah. "The treatment of palmar hyperhidrosis–a systematic review." International journal of dermatology 61.11 (2022): 1303-1310.