Wszawica – objawy, leczenie, fakty i mity. Jak wyglądają wszy? Czy wszawicę u dzieci trzeba zgłosić do powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej?

Wesz ludzka (Pediculus humanus) to zewnętrzny pasożyt żywiący się ludzką krwią. Wymieniony gatunek to wsza głowowa, która najczęściej bytuje w okolicy karku lub za uszami (część potyliczna) i jest najbardziej powszechna w Polsce. Dużo rzadziej spotykana jest wesz łonowa (Phthirius pubis) oraz wesz odzieżowa (Pediculus humanus humanus), ale wszystkie gatunki są ściśle związane ze swoim żywicielem i występują wszędzie tam gdzie jest człowiek. Zarażenie wszami czyli wszawica to choroba błędnie kojarzona z osobami niedbającymi o higienę, osobami bezdomnymi czy brudem. Wszy atakują wszystkich o ile tylko się nadarzy ku temu okazja.

Czym jest wszawica? Czy gnidy trzeba zgłaszać do PSSE?

Wszawica to pasożytnicza choroba skóry wywoływana przez stawonogi - wszy ludzkie, która szczególnie często dotyka dzieci w wieku przedszkolnym oraz dzieci i młodzież w wieku szkolnym. Wyróżniamy trzy rodzaje wszawicy: wszawicę głowową (najczęstsza postać), wszawicę łonową przenoszoną drogą kontaktów seksualnych oraz wszawicę odzieżową występującą u osób skrajnie zaniedbujących higienę osobistą. Charakterystycznym sygnałem wskazującym na obecność wszawicy jest intensywne swędzenie skóry oraz widoczne gnidy przytwierdzone do nasady włosa. Wbrew powszechnym przekonaniom, wszawica nie jest związana z brakiem higieny osobistej - zarażeniu się wszawicą sprzyjają duże skupiska ludzi, dlatego choroba szybko rozprzestrzenia się wśród dzieci w przedszkolach i szkołach poprzez bliski kontakt. Należy bezwzględnie leczyć nie tylko samego pacjenta, ale również osoby z najbliższego otoczenia, aby zapobiec reinfekcji. Niestety, stygmatyzacja pacjentów ze zdiagnozowaną wszawicą wciąż stanowi problem społeczny, co może samo w sobie przedłużać i utrudniać leczenie poprzez opóźnianie zgłaszania się po pomoc.

Wszawicy nie trzeba zgłaszać do powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej.

Jak dochodzi do zarażenia wszami?

Wesz to kosmopolityczny pasożyt najszybciej rozprzestrzeniający się w dużych skupiskach ludzi. W odróżnieniu od pcheł wszy nie potrafią skakać więc do zarażenia wszami konieczny jest bezpośredni kontakt z osobą chorą na wszawicę lub jej rzeczami osobistymi. Do miejsc wysokiego ryzyka zalicza się środki transportu miejskiego, przedszkola, szkoły, place i sale zabaw dla dzieci oraz wszędzie tam gdzie jest tłoczno. Ale zarazić można się również poprzez wspólne używanie ozdób i przyborów do włosów, ręczników, pościeli, nakryć głowy. Wiek i higiena nie mają tu większego znaczenia choć wszawica głowowa to problem głównie dzieci w wieku 3-15 lat.

Jakie są objawy wszawicy?

Najczęstszy objaw zarażenia wszami to swędzenie skóry głowy. Jest to bardzo dokuczliwy świąd prowadzący do ciągłego drapania, co w konsekwencji może skutkować podrażnieniem skóry i zakażeniem bakteryjnym i liszajem, dlatego bardzo ważne jest aby jak najwcześniej rozpocząć leczenie wszawicy. Co powoduje swędzenie? Wszy posiadają kłująco-ssący aparat gębowy, którym wkłuwają się w skórę i ssąc krew jednocześnie wpuszczają toksynę, która może wywoływać świąd. Z miejscu ukąszenia wszy może pojawić się pokrzywka, grudki obrzękowe oraz może sączyć się płyn surowiczy, który skleja włosy i może doprowadzić do powstania kołtuna. Inne objawy wszawicy to powiększenie węzłów chłonnych, wyprysk i rumień w okolicy karku i szyi. Ponadto można zaobserwować obecność wszy w trzech stadiach rozwoju: gnidy czyli szklisto-perłowe jaja wszy mocno przytwierdzone do włosów, niewielkie i półprzezroczyste larwy oraz osobniki dorosłe osiągające od 0,35 do 6 mm długości.

Przebieg wszawicy

Dorosła wesz dziennie składa 7-10 jaj, z których po 6 dniach wylęgają się larwy. Wesz żyje 9-30 dni, wiec łatwo obliczyć jakie spustoszenie na głowie chorego może spowodować zaledwie 2 tygodnie choroby. Niegdyś w szkołach przeprowadzano kontrolne badanie czystości głowy przez higienistki i pielęgniarki szkolne co pozwalało szybko wykryć ognisko zarażenia i zapobiec rozprzestrzenianiu się wesz. Aktualnie obowiązek ten ciąży jedynie na rodzicach.

Leczenie wszawicy

Leczenie wszawicy można przeprowadzić samodzielnie kupując odpowiedni preparat w aptece lub pod kontrolą lekarza rodzinnego. Ze względu na łatwość przenoszenia wszy zaleca się objęcie leczeniem całą rodzinę oraz osoby z najbliższego otoczenia, które również mogły zostać zarażone wszami. Jak leczyć wszawicę? Leki na wszawice to preparaty do stosowania zewnętrznego: szampony, płyny, pianki i spraye.

Co zawierają preparaty na wszy?

Najczęściej stosowane substancje czynne to permetryna, dimetikon, cyklometikon, mieszanina nalewek wyciągów roślinnych z kwasem octowym oraz olejki eteryczne. Często do opakowania np. szamponu na wszawicę dołączony jest specjalny grzebień o gęstych ząbkach ułatwiający wyczesywanie martwych pasożytów i gnid. Wybierając preparat na wszy należy zwrócić uwagę na kilka ważnych rzeczy:

1. czy preparat wymaga ponownego zastosowania - dotyczy to głównie preparatów działających tylko na formy dorosłe, a kilkudniowa przerwa to czas na wyklucie się wszystkich jaj, z których powstałe osobniki dorosłe giną po drugim zastosowaniu produktu
2. dla jakiej grupy wiekowej przeznaczony jet preparat - często szampony na wszy nie mogą być stosowane u małych dzieci, kobiet w ciąży i kobiet karmiących
3. czy opakowanie zawiera wszystkie niezbędne do wykonania zabiegu elementy np. czepek kąpielowy na głowę.

Apteczne preparaty na wszawicę:

• Parasidose płyn na wszy bezpieczny dla dzieci od 3 miesiąca życia, kobiet w ciąży i astmatyków, zawiera Biococidine likwidujący wszy, gnidy i jaja wszy; przy dokładnej aplikacji nie trzeba powtarzać zabiegu
• Sora płyn do zwalczania wszawicy dla dzieci i dorosłych bez ograniczeń wiekowych i dla kobiet w ciąży, zawiera 100% dimetikonu, który działa na osobniki dorosłe wszy i gnidy; po aplikacji należy dokładnie wyczesać włosy za pomocą dołączonego do opakowania specjalnego grzebienia
• Pipi Nitolic spray przeciw wszawicy dla dzieci od 2 lat w zestawie z grzebieniem do wyczesywania wszy; skład oparty na nietoksycznym cyklometikonie, surfaktancie i IPM już po pierwszym użyciu likwiduje formy dorosłe wszy oraz gnidy
• PARANIT LOTION zwalcza wszy i gnidy u dzieci już od 2 roku życia; zawiera oleje mineralne i dimetikon w składzie, wymaga powtórnego zastosowania po 7 dniach
• NYDA aerozol likwidujący wszy z grzebykiem do wyczesywania pasożytów w komplecie; złożony skład ( dimetikon (Polydimethylsiloxane, PDMS), triglicerydy średniołańcuchowe, wosk z jojoby, substancje zapachowe) skutecznie likwiduje wszy i gnidy; dla dzieci od 2 lat

Szampony na wszy:

• SORA FORTE Szampon leczniczy z permetryną przeznaczony do zwalczania wszawicy głowowej u osób dorosłych i dzieci powyżej 3 lat.
• PARANIT szampon z odżywką, który ułatwia usuwanie gnid i martwych wszy podczas kuracji preparatem do eliminacji wszy Paranit Lotion

• Grzebień elektroniczny na wszy i gnidy Vitammy UFO

• Pipi Nitolic Prevent Plus ochrona przed wszami - środek chroniący przed zarażeniem i rozprzestrzenianiem się wszy ludzkiej zawierający dimetikon i olejki eteryczne; może być stosowany również na ubrania
• Hedrin Ochrona Odżywka do włosów na wszawicę głowową w sprayu dla dzieci od 6 miesiąca życia; odstrasza wszy oraz ułatwia rozczesywanie włosów

Jak zapobiec nawrotom wszawicy?

Stosowanie preparatów ochronnych, czyli odstraszających wszy to jedna kwestia ale ważne jest również zabezpieczenie naszego otoczenia. Warto ubrania, bieliznę pościelową wyprać w wysokiej temperaturze (min. 60 stopni Celsjusza) oraz dokładnie wyprasować. Ponadto należy porządnie odkurzyć łóżka i dywany, gdyż wszy poza ciałem żywiciela potrafią przeżyć nawet 2 tygodnie. Działania profilaktyczne (zapobieganie wszawicy) to również regularna kontrola stanu czystości skóry głowy, szczególnie przy okazji wyjazdów wakacyjnych i kolonii oraz unikanie bliskiego kontaktu z osobami zainfekowanymi. Poszukujesz skutecznych preparatów na walkę z wszawicą? Wejdź tutaj: Preparaty na wszawicę

Zapobieganie wszawicy u dzieci - fakty i mity

MIT: Wszawica jest wynikiem braku higieny.
FAKT: Wszawica przenosi się przez bliski kontakt z osobą zarażoną oraz przez używanie wspólnych przedmiotów takich jak szczotki, grzebienie, czapki czy gumki do włosów - niezależnie od poziomu czystości.

MIT: Częste mycie włosów chroni przed wszawicą.
FAKT: Częstotliwość mycia włosów nie ma wpływu na ryzyko zakażenia. Wszy żywią się krwią, a nie brudem.

Jak skutecznie zapobiegać wszawicy?

Najskuteczniejsze działania mające na celu zapobieganie wszawicy to:

• Unikanie wspólnego używania szczotek, grzebieni i nakryć głowy ze względów higienicznych 
• Regularne wyczesywanie włosów gęstym grzebieniem, mające na celu wczesne wykrycie pasożytów 
• Dezynfekcja szczotek poprzez zanurzenie w gorącej wodzie (temperatura około 60°C przez 5-10 minut, przy czym już 53,5°C zabija wszy) 
• Pranie odzieży ze szczególną uwagą na szwy, gdzie składane są jaja wszy 

Ważne: Intensywne drapanie skóry głowy może prowadzić do uszkodzenia skóry i powstania przeczosów (linijnych nadżerek). W przypadku leczenia wszawicy kurację należy powtórzyć po 7- 10 dniach, a regularną kontrolę włosów kontynuować przez kolejne 2-3 tygodnie po zakończeniu terapii.

Wszawica - najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jakie są objawy wszawicy?

Wszawica najczęściej objawia się silnym swędzeniem skóry głowy. Świąd jest wynikiem reakcji organizmu na ślinę pasożyta, którym jest wesz głowowa. Na skórze mogą pojawiać się drobne zaczerwienienia, podrażnienia oraz ślady po drapaniu. Czasami widoczne są również gnidy, czyli jajeczka wszy przyczepione do włosów blisko skóry głowy.

Z czego bierze się wszawica?

Wszawica pojawia się w wyniku bezpośredniego kontaktu z osobą zakażoną pasożytami. Wesz głowowa przenosi się głównie podczas stykania się głowami, co często zdarza się wśród dzieci w przedszkolach i szkołach. Pasożyty mogą także przenosić się przez wspólne używanie czapek, szczotek do włosów lub gumek. Warto jednak pamiętać, że wszy nie potrafią skakać ani latać – przemieszczają się jedynie poprzez pełzanie.

Czy wszawica bierze się z brudu?

Powszechnym mitem jest przekonanie, że wszawica wynika z braku higieny. W rzeczywistości wszawica może wystąpić zarówno u osób bardzo dbających o czystość, jak i u tych, które mają z nią problemy. Pasożyty nie wybierają gospodarza na podstawie poziomu higieny, lecz możliwości kontaktu z inną osobą. Dlatego wszawica często pojawia się w skupiskach ludzi, zwłaszcza wśród dzieci.

Po czym poznać, że ma się wszy?

Najczęstszym sygnałem jest uporczywe swędzenie skóry głowy, szczególnie w okolicy karku i za uszami. Przy dokładnym obejrzeniu włosów można zauważyć małe białawe jajeczka przyklejone do włosów – są to gnidy składane przez wesz głowową. Czasami można także dostrzec dorosłe pasożyty poruszające się między włosami. W niektórych przypadkach na skórze pojawiają się drobne ranki spowodowane drapaniem.

Ile dni trwa walka z wszami?

Leczenie wszawicy zwykle trwa od kilku dni do około dwóch tygodni. Po zastosowaniu odpowiedniego preparatu większość pasożytów ginie w ciągu pierwszego dnia. Jednak po około 7-10 dniach często konieczne jest powtórzenie kuracji, aby zniszczyć wszy wyklute z jaj. Dodatkowo należy dokładnie wyczesywać włosy specjalnym grzebieniem, aby usunąć gnidy.

Jak długo można mieć wszy?

Jeśli wszawica nie jest leczona, może utrzymywać się przez wiele tygodni, a nawet miesięcy. Wesz głowowa stale się rozmnaża, składając nowe jajeczka na włosach. Z czasem liczba pasożytów może się zwiększać, powodując coraz większy dyskomfort. Dlatego ważne jest szybkie rozpoczęcie leczenia po zauważeniu pierwszych objawów.

Co natychmiast zabija wszy?

Do zwalczania wszawicy stosuje się specjalne preparaty przeciwpasożytnicze dostępne w aptekach. Część z nich zawiera substancje takie jak permetryna, które działają bezpośrednio na układ nerwowy pasożytów. Inne środki działają mechanicznie, pokrywając wszy warstwą utrudniającą im oddychanie. Ważnym elementem leczenia jest także dokładne wyczesywanie włosów, aby usunąć gnidy.

Ile żyją wszy na pościeli?

Wesz głowowa poza skórą człowieka nie jest w stanie długo przeżyć. Zazwyczaj ginie w ciągu 24-48 godzin, ponieważ potrzebuje krwi do odżywiania się. Na pościeli czy ubraniach może więc przetrwać tylko krótki czas. Mimo to zaleca się wypranie tekstyliów w wysokiej temperaturze, aby zapobiec ponownemu zakażeniu.

Do czego prowadzi nieleczona wszawica?

Nieleczona wszawica może prowadzić do nasilonego świądu i uszkodzeń skóry głowy. Ciągłe drapanie zwiększa ryzyko wtórnych zakażeń bakteryjnych. U niektórych osób mogą pojawić się także stany zapalne skóry oraz powiększenie węzłów chłonnych. Długotrwała obecność pasożytów może również powodować znaczny dyskomfort psychiczny.

Jak wyczyścić dom po wszach?

Po wykryciu wszawicy warto dokładnie wyprać pościel, ręczniki i czapki w temperaturze co najmniej 60°C. Należy również umyć szczotki i grzebienie w gorącej wodzie lub je zdezynfekować. Przedmioty, których nie można wyprać, można zamknąć w szczelnym worku na kilka dni, aby pasożyty obumarły. Dodatkowo dobrze jest odkurzyć kanapy, fotele oraz dywany, aby usunąć ewentualne włosy z gnidami.