Dreszcze – przyczyny i objawy towarzyszące. Co może oznaczać gorączka w połączeniu z dreszczami i uczuciem zimna?

Dreszcze – co to za objaw i kiedy się pojawia? Jakie są przyczyny dreszczy i uczucia zimna?

Dreszcze to mimowolne, rytmiczne skurcze mięśni, którym towarzyszy nierzadko uczucie zimna, drżenie całego ciała i szczękanie zębami. Są odpowiedzią organizmu na wychłodzenie, ale mogą również występować w gorączce, hipoglikemii, silnych emocjach, pojawiać się pod wpływem przyjęcia niektórych substancji i w innych okolicznościach. Sam fakt wystąpienia dreszczy nie zawsze pozwala ustalić ich przyczynę, natomiast objawy towarzyszące (takie jak gorączka, ból głowy i mięśni, kaszel, katar, zimne poty, nudności, biegunka, osłabienie, duszność czy ból w klatce piersiowej) pozwalają bardziej precyzyjnie ukierunkować rozpoznanie podłoża dolegliwości, różnicując przyczyny infekcyjne, neurologiczne, hormonalne czy termiczne.

Czym są dreszcze, jaką rolę pełnią w termoregulacji i jakie objawy mogą im towarzyszyć (kaszel, gorączka i inne)?

Dreszcze to jeden z elementów mechanizmu termoregulacji, w którym organizm dąży do podniesienia temperatury ciała. Drobne, mimowolne spięcia i drżenie mięśni (odczuwane właśnie jako dreszcze) mają zwiększyć produkcję ciepła – na przykład w momentach wychłodzenia czy wtedy, gdy zwiększona temperatura ma utrudnić proces namnażania się patogenów. Bardzo często, w tym samym momencie, dochodzi do zwężenia naczyń krwionośnych znajdujących się w skórze – ma to chronić przed oddawaniem ciepła do otoczenia (a jednocześnie jest przez pacjenta odbierane jako uczucie zimna – zwłaszcza w obrębie dłoni czy stóp).

UWAGA! W zaawansowanej hipotermii (przy znacznym wychłodzeniu organizmu) dreszcze mogą ustąpić, a pacjent zaczyna odczuwać ciepło. Jest to sygnał szczególnie niepokojący, zwłaszcza, gdy równolegle pojawiają się zaburzenia świadomości, senność, niezborność lub niewyraźna mowa.

Przy dreszczach pacjenci bardzo często odczuwają objawy towarzyszące, wśród których można wyróżnić:

• gorączkę lub stan podgorączkowy – dreszcze, w większości przypadków, współwystępują z gorączką w przypadku infekcji – zwłaszcza wirusowej (choć oczywiście mogą pojawić się także przy infekcji o podłożu bakteryjnym czy grzybiczym). Dreszcze i uczucie zimna często poprzedzają wzrost temperatury ciała, natomiast oba te objawy mogą także rozwijać się równolegle;
• uczucie zimna i wychłodzenia – może wynikać zarówno z rzeczywistego spadku temperatury ciała, jak i pojawiać się w przebiegu gorączki (z uwagi na opisany już powyżej mechanizm obkurczania naczyń krwionośnych w skórze – zwłaszcza w obrębie dłoni i stóp);
• zimne poty, nadmierne pocenie się – wraz z dreszczami obserwuje się je przy spadającej gorączce, w przebiegu hipoglikemii, przy silnym stresie czy niektórych stanach nagłych (takich szybka utrata krwi czy zawał serca – zimne poty i dreszcze wraz z dusznością, bólem w klatce piersiowej lub zaburzeniami świadomości wymagają pilnej oceny);
• bóle głowy, mięśni, stawów – są częstym objawem towarzyszącym dreszczom i gorączce, zwłaszcza w infekcjach wirusowych – w tym grypopodobnych. Bóle mięśniowe mogą wynikać zarówno z odpowiedzi zapalnej, jak i ze wzrostu napięcia mięśni w wyniku ich drżenia;
• kaszel i katar – wskazują przede wszystkim na możliwość współistnienia infekcji górnych dróg oddechowych, natomiast należy zaznaczyć, że dreszcze mogą towarzyszyć zarówno łagodnym zakażeniom wirusowym, jak i zapaleniu płuc – szczególnie niepokojące są wówczas duszność, przyspieszony oddech i ból w klatce piersiowej;
• szczękanie zębami, drżenie – taka reakcja jest efektem nasilonych skurczów mięśni. Intensywne, trudne do opanowania dreszcze, zwłaszcza z wysoką gorączką, mogą występować w poważniejszych zakażeniach – choć sam objaw nie wskazuje jednoznacznie na konkretną bakterię ani chorobę;
• gęsia skórka, jeżenie się włosów na ciele – zjawiska te są wynikiem skurczu drobnych mięśni przy mieszkach włosowych. Mechanizm ten jest częścią reakcji układu autonomicznego na zimno i niektóre silne emocje (w tym te pozytywne – na przykład w reakcji na odbiór muzyki czy sztuk wizualnych);
• ogólne uczucie osłabienia – często towarzyszy gorączce i infekcjom, ale może też występować przy odwodnieniu, hipoglikemii (niedocukrzeniu), hipotermii czy w stanach emocjonalnego wzburzenia;
• duszności, bóle w klatce piersiowej – mogą pojawiać się, przykładowo, w zapaleniu płuc, ale w połączeniu z nagłym pogorszeniem stanu ogólnego wymagają pilnej diagnostyki – z uwagi na ryzyko rozwinięcia się powikłań ze strony układu oddechowego czy układu krążenia;
• nudności, wymioty, biegunkę – są to objawy częste w infekcjach przewodu pokarmowego, ale mogą również towarzyszyć zakażeniom ogólnoustrojowym. W określonych okolicznościach – zwłaszcza po podróży do rejonu występowania malarii i innych chorób tropikalnych – połączenie gorączki, dreszczy i objawów żołądkowo-jelitowych wymaga uwzględnienia chorób endemicznych dla regionu odbytej podróży;
• inne objawy – zależnie od przyczyny mogą wystąpić kołatanie serca, zawroty głowy, niepokój, mrowienie, wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu i pieczenie podczas mikcji, wysypka, ból gardła, ból w okolicy lędźwiowej albo zaburzenia świadomości. To właśnie objawy towarzyszące często są najważniejszą wskazówką diagnostyczną.

Czym różnią się dreszcze od drgawek? Jak je od siebie odróżnić?

Dreszcze i drgawki to dwa różne rodzaje objawów – choć w przypadku drgawek w początkowej fazie i niewielkim stopniu nasilenia, mogą być ze sobą mylone. To, co je łączy, to oczywiście mimowolne skurcze mięśni, których pacjent nie może kontrolować. Niemniej, w przypadku dreszczy skurcze te są drobne i nie uniemożliwiają odczuwającej je osobie wykonywania codziennych czynności czy normalnego porozumiewania się z otoczeniem. W przypadku drgawek (określanych również mianem konwulsji) skurcze mięśni są znacznie silniejsze, a oprócz tego pojawiają się objawy zaburzeń funkcjonowania układu nerwowego. Chory może doświadczać zaburzeń świadomości, niezborności ruchowej, mieć utrudniony kontakt z otoczeniem. W skrajnych przypadkach drgawek pacjent jest całkowicie niezdolny do porozumiewania się, a nawet traci przytomność. Omawiany symptom występuje zazwyczaj w przebiegu ataku padaczkowego, choć drgawki mogą pojawić się także jako efekt zatruć, skrajnych zaburzeń metabolicznych, w ciężkiej hipoglikemii, po zażyciu substancji psychoaktywnych oraz w innych okolicznościach.

UWAGA! Jeśli u pacjenta występują mimowolne, silne drgawki, a do tego pojawia się utrata świadomości, brak reakcji, nietypowe ruchy gałek ocznych, nagłe zesztywnienie lub powtarzające się, rytmiczne skurcze z późniejszym splątaniem, należy niezwłocznie wezwać pomoc medyczną, pozostając w kontakcie z dyspozytorem i zabezpieczając chorego zgodnie ze wskazówkami specjalisty.

Sprawdź również: Gorączka – przyczyny, rodzaje gorączki, jak zwalczyć gorączkę?.

Dreszcze – przyczyny. Co oznaczają dreszcze i zimno w przebiegu grypy, po wychłodzeniu i w innych sytuacjach?

Dreszcze są objawem nieswoistym – w praktyce oznacza to, że mogą pojawiać się w bardzo różnych sytuacjach, a ich znaczenie diagnostyczne trzeba oceniać w kontekście całego obrazu klinicznego – w tym wyników zleconych badań, prezentowanych przez pacjenta objawów, a także biorąc pod uwagę informacje uzyskane w wywiadzie. Poniżej przedstawiamy szeroki katalog sytuacji i zdarzeń medycznych, które mogą stanowić przyczynę drgawek – wraz z ich krótką charakterystyką:

• dreszcze i uczucie zimna w przebiegu infekcji wirusowych – przeziębienie, grypa, COVID-19 i inne infekcje wirusowe o charakterze sezonowym bardzo często powodują gorączkę lub stan podgorączkowy, dreszcze, osłabienie, bóle mięśni i głowy. W infekcji gorączka wynika z aktywacji odpowiedzi immunologicznej, a dreszcze pomagają organizmowi osiągnąć podwyższoną temperaturę. Przy infekcjach górnych dróg oddechowych często współwystępują kaszel, ból gardła i katar. Większość ostrych zakażeń o takim obrazie klinicznym ma etiologię wirusową;
• dreszcze przy infekcjach bakteryjnych – mogą towarzyszyć między innymi bakteryjnemu zapaleniu płuc, odmiedniczkowemu zapaleniu nerek, zakażeniom układu moczowego, zakażeniom skóry czy innym infekcjom. Silne, gwałtowne dreszcze z wysoką gorączką mogą występować przy bakteriemii i ciężkich zakażeniach, natomiast obecność takich objawów nie jest wystarczająca do rozpoznania podłoża bakteryjnego. Szczególnie alarmujące jest połączenie dreszczy z zaburzeniami świadomości, szybkim oddechem, bardzo złym stanem ogólnym lub znacznym ograniczeniem oddawania moczu;
• dreszcze przy infekcjach pasożytniczych – najbardziej klasycznym przykładem jest malaria. Napady gorączki, dreszczy i następujących po nich potów mogą występować w przebiegu tej choroby, a dodatkowo objawom tym towarzyszą bóle głowy, mięśni, osłabienie, nudności, wymioty czy biegunka. Jeżeli takie symptomy pojawiają się po pobycie w regionie endemicznym, należy pilnie poinformować lekarza o podróży, nawet jeśli od powrotu minęło wiele tygodni lub miesięcy;
• dreszcze występujące z bólem brzucha, nudnościami, wymiotami lub biegunką – w większości przypadków wskazują na infekcję przewodu pokarmowego, ale mogą również towarzyszyć zakażeniom ogólnoustrojowym. Szczególnej uwagi wymagają silny lub narastający ból brzucha, obecność krwi w stolcu lub wymiotach, znaczne odwodnienie oraz zaburzenia świadomości;
• dreszcze po wychłodzeniu organizmu – w tym przypadku mechanizm jest prosty: mięśnie kurczą się, aby zwiększyć produkcję ciepła. Wystarczy niekiedy przemoczenie ubrania, długotrwałe przebywanie na zimnie lub kontakt z zimną wodą. Jeśli pojawiają się dezorientacja, senność, niewyraźna mowa, problemy z chodzeniem albo temperatura ciała spada poniżej 35°C, należy traktować sytuację jako potencjalną hipotermię i pilnie szukać pomocy;
• gorączka i dreszcze po wyrwaniu zęba – niewielki dyskomfort po zabiegu jest spodziewany, natomiast gorączka, nasilające się dreszcze, obrzęk, ropna wydzielina, narastający ból, nieprzyjemny zapach z ust lub pogarszający się stan ogólny mogą wskazywać na powikłanie infekcyjne. Nie należy automatycznie uznawać gorączki po ekstrakcji zęba za prawidłową reakcję na zabieg. W przypadku takich objawów wskazany jest kontakt ze specjalistą, który wykonywał zabieg (lub z innym lekarzem);
• dreszcze w ciąży, po porodzie i w połogu – ciąża wpływa na gospodarkę hormonalną i termoregulację, dlatego odczuwanie temperatury może się zmieniać, ale same dreszcze nie są swoistym objawem ciąży. Po porodzie przejściowe dreszcze mogą pojawić się w związku z gwałtownymi zmianami hormonalnymi, utratą ciepła i płynów, zakończeniem sedacji i słabnięciem działania znieczulenia oraz reakcją organizmu na poród. Jeśli jednak dreszczom towarzyszą gorączka, nasilający się ból podbrzusza, nieprawidłowa wydzielina z dróg rodnych o nieprzyjemnym zapachu, ból piersi, pieczenie przy oddawaniu moczu lub znaczne osłabienie, konieczna jest konsultacja lekarska z uwagi na możliwość rozwoju infekcji połogowej;
• dreszcze po opalaniu (po oparzeniu słonecznym) – dreszcze po intensywnej ekspozycji na słońce nie powinny być ignorowane. Mogą towarzyszyć cięższemu oparzeniu słonecznemu, odwodnieniu, wyczerpaniu cieplnemu, a w niektórych sytuacjach – również udarowi cieplnemu. Wysoka temperatura ciała, dreszcze, nasilone osłabienie, zawroty głowy, nudności, ból głowy i skurcze mięśni po ekspozycji na słońce są wskazaniem do oceny medycznej;
• dreszcze w sytuacjach stresowych i zaburzeń psychicznych – silny stres, lęk lub napad paniki mogą uruchamiać układ współczulny. Pojawia się wówczas zwiększone napięcie mięśni, drżenie, oziębienie dłoni, wzmożona potliwość, kołatanie serca, uczucie zimna, a niekiedy także mrowienie. Hiperwentylacja podczas silnego lęku może dodatkowo powodować mrowienie wokół ust i w palcach, zawroty głowy czy uczucie odrealnienia. Nie oznacza to jednak, że każdy nawracający epizod dreszczy ma podłoże psychiczne – przed takim rozpoznaniem należy uwzględnić przyczyny fizyczne;
• dreszcze w połączeniu z objawami neurologicznymi (mrowienie, niezborność ruchów i inne) – mrowienie skóry może towarzyszyć hiperwentylacji podczas lęku, ale może również wynikać z zaburzeń elektrolitowych, nieprawidłowej glikemii, ucisku nerwu lub innych problemów neurologicznych. Jeżeli pojawiają się jednocześnie jednostronne osłabienie, opadnięcie kącika ust, zaburzenia mowy, nagłe zaburzenia widzenia lub utrata świadomości, nie należy tłumaczyć ich stresem – takie symptomy wymagają pilnej interwencji medycznej;
• dreszcze w nocy – nocne dreszcze mogą występować przy gorączce, infekcjach, hipoglikemii, zaburzeniach lękowych, być skutkiem ubocznym przyjmowania niektórych leków czy towarzyszyć zmianom hormonalnym. Istotne są regularność i objawy towarzyszące – nawracające, obfite nocne poty, szczególnie z gorączką, kaszlem lub niewyjaśnioną utratą masy ciała, powinny zostać skonsultowane z lekarzem;
• dreszcze jako skutek uboczny leków (w tym dreszcze w NOP) – niektóre leki mogą wywoływać podwyższenie temperatury ciała, wzmożoną potliwość, drżenie lub reakcje nadwrażliwości. Dreszcze nierzadko pojawiają się również w związku z odpowiedzią organizmu po szczepieniu – zwykle jako element krótkotrwałej reakcji immunologicznej. Jeżeli objawy są bardzo nasilone, utrzymują się długo lub współwystępują z dusznością, obrzękiem twarzy czy zaburzeniami świadomości, konieczna jest pilna ocena lekarza – przy czym trzeba tutaj zaznaczyć, że nie należy samodzielnie odstawiać przewlekle stosowanego leku bez konsultacji ze specjalistą;
• dreszcze jako objaw reakcji alergicznej i wstrząsu anafilaktycznego – samo drżenie nie jest typowym objawem alergii, ale podczas ciężkiej reakcji anafilaktycznej może wystąpić uczucie zimna, bladość, zawroty głowy, osłabienie i oziębienie skóry. Najbardziej niepokojące są jednak obrzęk języka lub gardła, duszność, świszczący oddech, trudności w połykaniu, pokrzywka, spadek ciśnienia lub omdlenie. Anafilaksja rozwija się szybko i jest stanem zagrożenia życia, dlatego w takiej sytuacji należy natychmiast wezwać pomoc medyczną;
• zimne dreszcze i uderzenia gorąca w przebiegu menopauzy – zaburzenia termoregulacji w okresie okołomenopauzalnym powodują przede wszystkim uderzenia gorąca i nocne poty, ale po nagłym rozszerzeniu naczyń i następczym oddawaniu ciepła może pojawić się wtórne uczucie chłodu lub dreszcze. Objawy mogą występować napadowo, mieć różne natężenie i ewoluować w czasie;
• dreszcze po alkoholu i po odstawieniu alkoholu czy narkotyków (zespół odstawienny), a także dreszcze występujące podczas kaca – po spożyciu alkoholu może dochodzić do zaburzenia termoregulacji, odwodnienia i zmian stężenia glukozy, co sprzyja uczuciu zimna i wychłodzenia. Znacznie ważniejsze klinicznie są jednak dreszcze i drżenie występujące po nagłym ograniczeniu lub odstawieniu alkoholu u osoby uzależnionej. Mogą im towarzyszyć nadmierna potliwość, przyspieszone bicie serca, lęk, nudności, omamy, splątanie, a nawet drgawki. Ciężki zespół odstawienny może być niebezpieczny dla pacjenta, dlatego w takich sytuacjach należy zasięgnąć porady lekarza i absolutnie nie podawać choremu kolejnych dawek alkoholu;
• dreszcze przy wysokim ciśnieniu – nadciśnienie tętnicze samo w sobie zwykle nie powoduje wystąpienia dreszczy, natomiast uczucie drżenia może towarzyszyć silnemu stresowi, bólowi, napadowi lęku lub innym stanom występującym równolegle ze wzrostem ciśnienia. Jeżeli bardzo wysokiemu ciśnieniu towarzyszą ból w klatce piersiowej, duszność, zaburzenia neurologiczne, silny ból głowy lub zaburzenia świadomości, konieczna jest pilna pomoc;
• dreszcze przy hipoglikemii – spadek stężenia glukozy we krwi może powodować drżenie, zimne poty, kołatanie serca, głód, niepokój i osłabienie. W miarę pogłębiania się niedocukrzenia, u pacjentów obserwuje się zaburzenia koncentracji, splątanie, drgawki i utratę przytomności. Szybka reakcja na hipoglikemię jest szczególnie istotna u osób leczonych insuliną lub niektórymi lekami przeciwcukrzycowymi, a także u dzieci, kobiet w ciąży i seniorów;
• dreszcze w nadczynności tarczycy – nadczynność tarczycy typowo powoduje nietolerancję ciepła, nadmierne pocenie się i drżenie rąk – dreszcze nie są natomiast charakterystycznym objawem tej choroby. Jeżeli jednak występują wraz z kołataniem serca, utratą masy ciała, niepokojem, biegunką i wzmożonym poceniem, warto uwzględnić zaburzenia tarczycy w diagnostyce;
• dreszcze po bardzo ciężkim wysiłku fizycznym – mogą wynikać z nieprzygotowania organizmu do wysiłku, dużej utraty potu, a wraz z nim – elektrolitów, odwodnienia, wyczerpania energetycznego lub wychłodzenia przy noszeniu mokrej odzieży. Jeżeli po wysiłku występują zaburzenia świadomości, bardzo wysoka temperatura ciała, omdlenie, silne osłabienie albo nietypowe zachowanie, należy brać pod uwagę choroby związane z przegrzaniem i niezwłocznie szukać pomocy;
• dreszcze u dzieci – w infekcji mogą być elementem narastania gorączki i same w sobie nie muszą oznaczać poważnej choroby. U dzieci ważniejszy od samej wysokości temperatury jest ogólny stan: kontakt, nawodnienie, oddychanie, aktywność i obecność objawów alarmowych. Szczególnie małe niemowlęta wymagają ostrożniejszej oceny – temperatura powyżej 38 stopni Celsjusza, zaburzenia oddychania, trudność w wybudzeniu, sinienie, nieblednąca wysypka, drgawki czy wyraźne odwodnienie wymagają natychmiastowej oceny lekarskiej.

Kiedy dreszcze są powodem do niepokoju i do konsultacji lekarskiej?

Mimo, że dreszcze, co do zasady, nie są groźnym objawem i w większości przypadków nie stanowią powodów do niepokoju, to w niektórych okolicznościach i przy współwystępowaniu konkretnych objawów, zdecydowanie należy skonsultować je z lekarzem. Tak zwane „czerwone flagi”, które przy dreszczach powinny skłonić pacjenta do poszukiwania pomocy medycznej, to przede wszystkim:

• dreszcze z wysoką gorączką (powyżej 39 stopni), która nie spada po lekach przeciwgorączkowych (lub spada, ale wciąż nawraca). Sama wysokość temperatury nie przesądza o ciężkości choroby, ale utrzymująca się, wysoka gorączka z nasilonymi dreszczami wymaga oceny – szczególnie gdy występują dodatkowe objawy, takie jak zaburzenia świadomości, utrudniony kontakt z pacjentem, niezborność ruchów, brak reakcji na bodźce, duszności czy ból w klatce piersiowej;
• duszności, bóle w klatce piersiowej, uczucie niemożności zaczerpnięcia pełnego oddechu. Tego typu symptomy mogą towarzyszyć zapaleniu płuc, ale także innym stanom wymagającym pilnej diagnostyki. Szczególnie alarmujące jest zasinienie powłok skórnych i błon śluzowych, bardzo szybki oddech, narastająca duszność lub omdlenia;
• zaburzenia świadomości, niezborność, problemy z wysławianiem się, dezorientacja. Takie okoliczności są zdecydowanie objawami alarmowymi. Mogą wystąpić między innymi w ciężkich zakażeniach, hipotermii, hipoglikemii, zatruciach lub innych stanach neurologicznych. Splątanie, niewyraźna mowa i niekontrolowane dreszcze to również symptomy charakterystyczne dla rozwoju sepsy;
• silne osłabienie organizmu, omdlenia, utrata przytomności. Takie objawy, w połączeniu z dreszczami, mogą oznaczać istotne zaburzenia krążenia, glikemii, temperatury ciała lub ciężką infekcję. Utrata przytomności jest wskazaniem do pilnego wezwania pomocy medycznej;
• silny ból brzucha, ból okolicy lędźwiowej. Dreszcze i gorączka wraz z bólem lędźwiowym mogą występować między innymi w zakażeniu nerek. Silny ból brzucha z gorączką i dreszczami wymaga natomiast ustalenia źródła infekcji lub stanu zapalnego;
• trudności z oddawaniem moczu lub bezmocz. Znaczne ograniczenie ilości moczu, zwłaszcza gdy towarzyszą mu dreszcze, gorączka, osłabienie lub zaburzenia świadomości, jest objawem wymagającym pilnej oceny. W przebiegu sepsy bardzo mała ilość moczu lub brak oddawania moczu jest jednym z objawów alarmowych.

Pilnej pomocy wymagają również dreszcze związane z podejrzeniem anafilaksji, ciężkiej hipotermii, drgawek, ciężkiego zatrucia lub zespołu abstynencyjnego. W razie gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia należy korzystać z numeru alarmowego – 112 – lub z numeru pogotowia ratunkowego – 999.

Co na dreszcze zadziała najlepiej? Jak podnieść temperaturę ciała?

Postępowanie zależy przede wszystkim od przyczyny dolegliwości. Inaczej bowiem łagodzi się przemijające dreszcze podczas przeziębienia, inaczej wychłodzenie, a jeszcze inaczej – objawy związane z hipoglikemią czy reakcją alergiczną. Domowe sposoby są odpowiednie przede wszystkim wtedy, gdy pacjent jest w dobrym stanie ogólnym, objawy są łagodne i nie występują wymienione już powyżej symptomy alarmowe. Wśród metod na zniwelowanie dokuczliwości dreszczy, które można zastosować w domowym zaciszu, wyróżnia się:

• stopniowe rozgrzewanie organizmu. Jeśli dreszcze są skutkiem wychłodzenia, warto przejść do ciepłego, suchego pomieszczenia, zdjąć mokre ubrania i założyć suche elementy garderoby oraz skarpety. Samo zwiększenie temperatury w pokoju może nie wystarczyć, jeśli odzież jest wilgotna. Komfort zwiększy z pewnością gruby koc lub umiarkowanie ciepły termofor. Przy hipotermii nie należy natomiast przykładać bardzo gorących źródeł ciepła bezpośrednio do skóry, a w przypadku odnotowania u pacjenta spadku temperatury ciała poniżej 35°C, splątania, senności, niewyraźnej mowy lub utraty koordynacji, konieczne jest wezwanie pomocy medycznej. Co istotne, przy próbie rozgrzewania absolutnie nie wolno podawać poszkodowanemu alkoholu;
• nawadnianie organizmu (w tym picie ciepłych napojów). Przy gorączce i infekcji zwiększa się zapotrzebowanie na płyny, szczególnie gdy występuje pocenie, wymioty lub biegunka. Najbardziej uniwersalnym wyborem jest oczywiście woda, natomiast można również pić ciepłą herbatę, ciepłą wodę z cytryną, a jeśli nie ma przeciwwskazań – napój z niewielką ilością miodu lub imbirem. Takie postępowanie zwiększa komfort i zmniejsza subiektywne uczucie zimna;
• spożywanie lekkich i ciepłych posiłków. Jeśli chory ma apetyt, dobrym pomysłem jest podawanie lekkostrawnych, ciepłych potraw – na przykład zup, bulionów, gotowanych warzyw, ryżu czy innych, dobrze tolerowanych produktów. Dostarczają one energii potrzebnej do prawidłowego funkcjonowania organizmu oraz do jego regeneracji. Przy nudnościach lepiej wybierać małe porcje niż zmuszać się do dużego posiłku;
• dbanie o odpoczynek i sen. Infekcja i gorączka zwiększają obciążenie organizmu, dlatego odpoczynek ułatwia regenerację. Warto ograniczyć intensywny wysiłek, zapewnić komfort termiczny i regularnie uzupełniać płyny;
• w razie potrzeby – zastosowanie leków przeciwgorączkowych dostępnych w aptece. U dorosłych najczęściej stosuje się paracetamol albo ibuprofen, jeśli gorączka lub związane z nią dolegliwości powodują wyraźny dyskomfort. Lek należy stosować zgodnie z ulotką, uwzględniając przeciwwskazania, choroby przewlekłe i inne, przyjmowane preparaty. Szczególnie ważne jest unikanie dublowania substancji czynnych – wiele preparatów „na przeziębienie i grypę” zawiera już paracetamol, dlatego dokładanie kolejnego farmaceutyku z tą substancją może prowadzić do niezamierzonego przekroczenia dawki (zasada ta ma również zastosowanie w przyjmowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych –  NLPZ – takich jak ibuprofen, ketoprofen i inne). U dzieci dawkowanie leków przeciwgorączkowych powinno być dopasowane do wieku i masy ciała oraz zgodne z zalecaniami lekarza lub farmaceuty;
• w przypadku dreszczy związanych ze zdenerwowaniem – zastosowanie technik relaksacyjnych i sposobów na uspokojenie. Pomocne może być przeniesienie się w spokojne miejsce, ogrzanie dłoni i ciała oraz intencjonalne zwolnienie oddechu. Korzystne jest także skupienie uwagi na konkretnym, prostym zadaniu. Jeśli lekarz wcześniej zalecił lek do doraźnego przyjmowania w podobnych sytuacjach, można zastosować go zgodnie z zaleceniem;
• w przypadku dreszczy po opalaniu – należy przejść w cień lub do chłodnego pomieszczenia i rozpocząć delikatne chłodzenie. Nie wolno przykładać lodu bezpośrednio do oparzonej skóry – warto natomiast stosować preparaty przeznaczone do pielęgnacji oparzeń słonecznych oraz zadbać o odpowiednie nawodnienie. Przy bólu można rozważyć zastosowanie dostępnego bez recepty leku przeciwbólowego – jeśli nie ma przeciwwskazań. Niemniej, wysoka temperatura ciała, dreszcze, silne osłabienie, zawroty głowy, nudności lub znaczne oparzenie są wskazaniem do tego, by jak najszybciej skonsultować się z lekarzem.

Przeczytaj także: Czy przeziębienie może być groźne dla zdrowia?.

Najczęściej zadawane pytania o dreszcze i objawy towarzyszące przez pacjentów apteki Olmed

Czy dreszcze bez gorączki mogą być objawem nowotworu?

Dreszcze bez gorączki nie są charakterystycznym ani wystarczającym objawem do rozpoznania nowotworu. Choroby nowotworowe mogą w niektórych przypadkach powodować gorączkę, nocne poty, osłabienie czy utratę masy ciała, natomiast objawy te mają wiele innych, znacznie częstszych przyczyn. Dreszcze bez gorączki najczęściej są związane z wychłodzeniem, stresem, hipoglikemią, reakcją na leki, zaburzeniami hormonalnymi lub infekcją, w której temperatura nie jest podwyższona. W diagnostyce onkologicznej większe znaczenie ma utrzymywanie się objawów, ich nasilenie oraz współistnienie niewyjaśnionej utraty masy ciała, przewlekłego kaszlu, powiększonych węzłów chłonnych czy nawracających epizodów gorączki.

Czy dreszcze mogą być objawem ciąży?

Dreszcze nie są swoistym objawem ciąży i same w sobie nie pozwalają jej rozpoznać. W pierwszych tygodniach po zapłodnieniu zmiany hormonalne mogą wpływać na sposób odczuwania temperatury, dlatego część kobiet zauważa większą wrażliwość na zimno lub zmiany komfortu cieplnego. Jeśli jednak dreszczom towarzyszy gorączka, ból przy oddawaniu moczu, ból brzucha, kaszel albo inne objawy infekcji, należy rozważyć chorobę niezależną od samej ciąży.

Czy dreszcze są objawem nerwicy?

Dreszcze lub drżenie mogą występować podczas silnego lęku, przewlekłego napięcia emocjonalnego oraz napadów paniki. Aktywacja układu współczulnego powoduje między innymi wzrost napięcia mięśni, przyspieszenie czynności serca, potliwość i zmiany przepływu krwi przez skórę, co może być odczuwane jako zimno lub „trzęsienie się”. Hiperwentylacja związana z lękiem sprzyja dodatkowo zawrotom głowy oraz uczuciu braku powietrza. Nie należy jednak automatycznie przypisywać nawracających dreszczy nerwicy – szczególnie, jeśli występują gorączka, utrata masy ciała, omdlenia, zaburzenia neurologiczne lub inne nowe objawy.

Jak szybko uspokoić dreszcze?

Najpierw trzeba ustalić, czy dreszcze wynikają z zimna, gorączki, stresu czy innej przyczyny. Przy wychłodzeniu należy zdjąć mokrą odzież, założyć suche warstwy i stopniowo ogrzewać ciało; przy gorączce ważniejsze jest nawodnienie, odpoczynek i – jeśli to wskazane – zastosowanie leków przeciwbólowych lub przeciwgorączkowych. Jeśli dreszcze wynikają z napięcia emocjonalnego, może pomóc spokojne oddychanie, rozluźnienie mięśni i przeniesienie uwagi na konkretne zadanie. Nie należy stosować alkoholu jako sposobu na rozgrzanie ani bardzo gorących źródeł ciepła na wychłodzoną skórę.

O czym świadczą nocne dreszcze?

Nocne dreszcze mają bardzo różne przyczyny – od przejściowej infekcji, aż po zaburzenia hormonalne, hipoglikemię lub stres. Jeśli podczas snu występuje gorączka, organizm może reagować dreszczami w momencie narastania temperatury. Nocne poty i uczucie zimna pojawiają się również w okresie menopauzalnym. Szczególnej uwagi wymagają regularne, bardzo obfite nocne poty, które moczą ubranie i pościel – zwłaszcza gdy towarzyszą im gorączka, przewlekły kaszel lub niewyjaśniona utrata masy ciała.

Jakie badania zrobić przy ciągłym uczuciu zimna i dreszczach?

Nie ma jednego zestawu badań odpowiedniego dla każdej osoby doświadczającej uczucia zimna i dreszczy. Lekarz dobiera zakres diagnostyki na podstawie wieku, czasu trwania objawów, temperatury, leków, chorób przewlekłych i objawów towarzyszących. W zależności od sytuacji mogą być potrzebne morfologia krwi, oznaczenie CRP lub innych markerów stanu zapalnego, glukozy, elektrolitów, parametrów nerkowych oraz badania funkcji tarczycy (TSH, FT3 i FT4). Przy objawach sugerujących infekcję wykonuje się badania ukierunkowane na jej źródło – na przykład badanie moczu, testy oddechowe lub badania obrazowe. Przy podejrzeniu ciężkiego zakażenia zakres diagnostyki może być znacznie szerszy i obejmować posiewy krwi czy badania obrazowe narządów.

Czy dreszcze mogą być objawem cukrzycy?

Tak, ale dreszcze nie są typowym objawem samej cukrzycy. Mogą być natomiast objawem hipoglikemii, która szczególnie często dotyczy osób leczonych insuliną lub niektórymi lekami obniżającymi stężenie glukozy. Wraz z drżeniem występują nierzadko zimne poty, silne uczucie głodu, kołatanie serca, niepokój, osłabienie i zaburzenia koncentracji. Ciężka hipoglikemia może prowadzić do splątania, drgawek i utraty przytomności. U osoby chorej na cukrzycę wystąpienie nagłych dreszczy i potów powinno skłonić do sprawdzenia glikemii i – jeśli wynik jest niepokojący – do wezwania pomocy medycznej.

Czy dreszcze przy gorączce u dziecka są normalne?

Dreszcze mogą towarzyszyć narastaniu gorączki u dziecka i są związane z opisanym w artykule mechanizmem termoregulacji. Nie oznacza to jednak, że każdy epizod silnego drżenia należy automatycznie uznać za niegroźny. Trzeba odróżnić dreszcze od drgawek gorączkowych, podczas których dziecko może przestać prawidłowo reagować, zesztywnieć lub wykonywać rytmiczne, ale jednocześnie niemożliwe do kontrolowania przez siebie ruchy. Szczególnie ważny jest wiek dziecka: u niemowlęcia poniżej 3 miesiąca życia temperatura 38 stopni Celsjusza lub wyższa wymaga pilnej oceny medycznej.

Co może oznaczać nagły atak zimna i dreszczy?

Nagły atak zimna i dreszczy może być reakcją na rzeczywiste wychłodzenie, początkiem gorączki albo odpowiedzią organizmu na stres czy silne emocje. W określonych okolicznościach bywa również oznaką hipoglikemii, niepożądanej reakcji na lek, infekcję lub inne zaburzenie metaboliczne. Jeżeli dreszcze pojawiają się razem z gorączką, bólem, kaszlem, pieczeniem przy oddawaniu moczu albo biegunką, należy szukać objawów wskazujących źródło infekcji. Jeśli natomiast występują duszność, ból w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości, omdlenie, znaczna bladość lub sinienie, sytuacja wymaga pilnej pomocy.

Jakie leki z apteki zadziałają na dreszcze?

Nie istnieje jeden, uniwersalny lek „na dreszcze”, ponieważ dreszcze są objawem, a nie odrębną chorobą. Jeśli przebiegają z gorączką i powodują wyraźny dyskomfort, można zastosować paracetamol lub ibuprofen zgodnie z ulotką i z uwzględnieniem przeciwwskazań. Leki te nie usuwają przyczyny infekcji – zmniejszają temperaturę i dolegliwości związane z gorączką. Należy uważać na preparaty wieloskładnikowe stosowane podczas przeziębienia, ponieważ mogą zawierać tę samą substancję czynną co osobno przyjmowany lek przeciwgorączkowy. Jeżeli dreszcze są związane z hipotermią, hipoglikemią, ciężką infekcją, anafilaksją lub zespołem odstawiennym, leki dostępne bez recepty nie rozwiązują problemu – konieczne jest odpowiednie postępowanie przyczynowe i, w zależności od sytuacji, pilna pomoc medyczna.

Źródła:

1. Lek. M. Wiercińska, Dreszcze – bez gorączki i z gorączką [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 09.06.2025
2. M. Bodzioch, Drgawki [w:] Interna – Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej online, weryfikacja hasła: 30.07.2026
3. Dr med. J. Mrukowicz, dr med. P. Samiec, dr med. B. Dubiel, dr med. F. Mejza, aktualizacja: lek. M. Wiercińska, Objawy grypy – kiedy należy pilnie zgłosić się do szpitala? [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 19.11.2021
4. D. Salamon, A. Gładysz, P. Samiec, Choroba przeziębieniowa (przeziębienie) [w:] Interna – Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej online, weryfikacja hasła: 30.07.2026
5. Lek. M. Wiercińska, Udar słoneczny i udar cieplny [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 20.08.2024
6. Dr n. med. P. Podsiadło, Hipotermia – jak nie odebrać choremu szansy na przeżycie [w:] Medycyna po Dyplomie01/2018
7. Lek. A. j. Sałacki, Grypa [w:] Medycyna po Dyplomie 11/2018
8. D. Wasilewski, Pregabalina w leczeniu zaburzenia lękowego uogólnionego [w:] Psychiatria, tom 13, nr 2 (2016)
9. K. Korzeniewski, Gorączki niewiadomego pochodzenia u powracających z podróży [w:] Forum Medycyny Rodzinnej 2018, tom 12, nr 6
10. A. Piotrowska, M. Nastałek, Kierunki niepożądanych działań leków przeciwdepresyjnych w obrębie skóry i jej przydatków [w:] Borgis – Medycyna Rodzinna 4/2020
11. Holmqvist M, Inghammar M, Påhlman LI, Boyd J, Åkesson P, Linder A, Kahn F. Risk of bacteremia in patients presenting with shaking chills and vomiting - a prospective cohort study. Epidemiol Infect. 2020 Mar 31;148:e86. doi: 10.1017/S0950268820000746. PMID: 32228723; PMCID: PMC7189349.
12. Aita T, Nakagawa H, Takahashi S, Naganuma T, Anan K, Banno M, Hamaguchi S. Utility of shaking chills as a diagnostic sign for bacteremia in adults: a systematic review and meta-analysis. BMC Med. 2024 Jun 11;22(1):240. doi: 10.1186/s12916-024-03467-z. PMID: 38863066; PMCID: PMC11167933.
13. Mizumoto J. Shaking chills may be better than rigors for sepsis prediction. Br J Gen Pract. 2022 Jun 30;72(720):316. doi: 10.3399/bjgp22X719849. PMID: 35773017; PMCID: PMC9256036.