Chrapanie - przyczyny zjawiska, diagnostyka i leczenie. Czy chrapanie jest groźne dla zdrowia?

Czym jest chrapanie?

Powietrze przepływające podczas snu przez górne drogi oddechowe wzbudza wibracje tkanek miękkich i powoduje wydawanie dźwięków o różnym natężeniu, od cichego posapywania do bardzo głośnego charkotu. Odgłos jest najczęściej wydawany podczas wdechu, ale zdarza się, że towarzyszy również wydechowi. Powoduje częste wybudzenia osób śpiących w tym samym pomieszczeniu i sprawia, że ich sen jest nieefektywny. Chrapanie dotyka częściej mężczyzn, niż kobiety. Szacuje się, że występuje u około 44% mężczyzn i około 28% kobiet w wieku powyżej 30 lat.

Chrapanie – przyczyny

Chrapanie może być spowodowane wieloma, mniej lub bardziej poważnymi czynnikami. Człowiek zaczyna chrapać, gdy powietrze podczas wdechu napotyka na przeszkody na poziomie nosa lub gardła. Problemy z oddychaniem pojawiają się podczas chorób przebiegających z katarem i zatkanym nosem. Oprócz przeziębienia, alergii czy zapalenia zatok przynosowych również liczne nieprawidłowości laryngologiczne wpływają na ograniczenie możliwości oddychania przez nos. Są to: skrzywienie przegrody nosowej, polipy nosa, przerost lub obrzęk małżowin nosowych. Z kolei przeszkodę dla przepływu powietrza przez gardło stanowią przerośnięte migdałki podniebienne, przerost języka lub języczka, a u dzieci przerost tzw. trzeciego migdałka, czyli skupiska tkanki chłonnej znajdującej się w przestrzeni gardłowej. Czynnikiem mogącym powodować chrapanie są też wady zgryzu- niedorozwój żuchwy lub tyłożuchwie, czyli przesunięcie ku tyłowi dolnego łuku zębowego względem górnego. Prowadzi to do zapadania się tkanek miękkich jamy ustnej oraz gardła blokując przepływ powietrza i powodując chrapanie. Najczęstsze przyczyny tej uciążliwej
dolegliwości są jednak związane z naszym trybem życia. Na pierwszym miejscu znajduje się otyłość i związane z nią odkładanie się tłuszczu w podniebieniu, gardle i języku. Drogi oddechowe ulegają wówczas zwężeniu utrudniając przepływ powietrza. Obrzęki i stany zapalne dróg oddechowych związane z paleniem papierosów to kolejny czynnik ryzyka chrapania. Spożywanie alkoholu powoduje rozluźnienie mięśni dróg oddechowych i utrudnia w ten sposób przepływ powietrza przez usta, nos i gardło. Rozluźnienie mięśni dróg oddechowych powodują też niektóre leki uspakajające.

Podsumowując, wśród przyczyn chrapania i bezdechu sennego wymienić można

• otyłość
• niedrożność nosa np. podczas kataru 
• alergiczny nieżyt nosa powodujący konieczność oddychania ustami 
• polipy nosa 
• przerost migdałków podniebiennych
• skrzywienie przegrody nosowej
• przerost lub obrzęk małżowin nosowych
• długie podniebienie miękkie
• nieprawidłową budowę żuchwy
• częste zakażenia górnych dróg oddechowych osłabiające mięśnie gardła
• niedoczynność tarczycy
• akromegalia (choroba spowodowana nadmiernym wydzielaniem hormonu wzrostu)
• przyjmowanie leków opioidowych, benzodiazepiny i leków zmniejszających napięcie mięśni
• spożywanie alkoholu przed snem
• palenie papierosów 

Chrapanie a obturacyjny bezdech senny

Obturacyjny bezdech senny to poważne schorzenie, które może prowadzić do rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego, nawet do zawału lub udaru. Nie wolno go bagatelizować. Nie każda osoba, która chrapie cierpi na bezdech senny. Chrapaniu muszą towarzyszyć momenty zatrzymania oddechu trwające co najmniej 10 sekund cyklicznie powtarzające się podczas snu. Powodem spłycenia lub chwilowego zatrzymania oddechu jest ograniczenie dopływu powietrza do płuc wynikające z zapadania się tkanek miękkich gardła ograniczających w ten sposób drożność dróg oddechowych. W organizmie dochodzi do zmniejszenia natlenienia i wzrostu stężenia dwutlenku węgla. Mięśnie oddechowe nadal pracują i usiłują dostarczyć powietrze do płuc. Rytm serca przyspiesza. Po chwili następuje krótkie przebudzenie, napięcie mięśni ścian gardła wzrasta, powietrze zaczyna dopływać do płuc i następuje zakończenie bezdechu. Symptomami bezdechu sennego występującymi nocą są: niespokojny sen, duszności spowodowane zbyt mała ilością dostarczanego powietrza, kołatanie serca i wybudzenia. Skutkują one zmęczeniem i sennością w ciągu dnia, trudnościami w koncentracji i nerwowością.

Więcej informacji o omawianej dolegliwości znajduje się w artykule: Bezdech senny - czym jest? Jak leczyć obturacyjny bezdech senny?.

Chrapanie - diagnostyka

Diagnostyka chrapania polega na zebraniu dokładnego wywiadu zarówno od pacjenta, jak i od osoby śpiącej z chrapiącym w jednym pomieszczeniu. Pytania dotyczą częstotliwości chrapania i objawów towarzyszących nocą (wybudzanie, duszności, kołatanie serca, bezdechy).Dobrze, jeśli pacjent potrafi udzielić szczegółowych informacji odnośnie alergii, przebytych zabiegów operacyjnych, chorób zatok i przyjmowanych leków psychotropowych i nasennych. Ważne jest też określenie pozycji przyjmowanej podczas snu i stosowanie używek (alkohol, papierosy). Jeśli wywiad wskazuje na możliwość bezdechu stosuje się badanie zwane poligrafią. Pozwala ona zdiagnozować zaburzenia przepływu powietrza przez drogi oddechowe, wysiłek oddechowy i saturację pacjenta podczas snu. Dokładniejszym badaniem przeprowadzanym w warunkach szpitalnych jest polisomnografia określająca stopień ciężkości obturacyjnego bezdechu sennego. W celu wykrycia przyczyn chrapania najlepiej udać się do laryngologa.

Jak leczyć chrapanie?

Odpowiednie leczenie dobierane jest w zależności od wywołującej je przyczyny. Jeśli występuje sporadycznie i jest wywołane infekcją przebiegającą z katarem, lekarz może zalecić stosowanie przed snem środków w postaci sprayu lub kropli zmniejszających obrzęk i przekrwienie błony śluzowej nosa. Pomocne będą też inhalacje z użyciem olejków eterycznych, np. sosnowego lub eukaliptusowego. Przy zaburzeniach anatomicznych drożności nosa stosuje się wewnętrzne lub zewnętrzne rozszerzacze nozdrzy. Nie zawsze są one skuteczne i wiele osób decyduje się na operację skrzywionej przegrody nosowej, co bardzo często likwiduje problem chrapania. Inna metoda to terapia miofunkcjonalna. Polega na wykonywaniu odpowiednich ćwiczeń logopedycznych korygujących nieprawidłową pracę mięśni ust i języka. Ćwiczenia górnych dróg oddechowych przywracają prawidłowe oddychanie przez nos. Leczenie chrapania spowodowanego nieprawidłową budową żuchwy polega na noszeniu specjalnego aparatu ortodontycznego korygującego wadę. W przypadku występowania bezdechu sennego oddychanie może być wspomagane przez aparat CPAP (continuous positive airway pressure). Jest to maska zakładana przed snem na nos. Połączona jest z urządzeniem wytwarzającym niewielkie dodatkowe ciśnienie w drogach oddechowych, co zabezpiecza ich drożność likwidując chrapanie. Metodą operacyjną jest zmniejszenie masy podniebienia i języka. Specjalne elektrody niszcząc tkankę powodują powstanie specjalnie ukształtowanej blizny napinającej zapadające się mięśnie podniebienia.

Domowe sposoby na chrapanie

W zależności od przyczyny chrapania dysponujemy szeroką gamą domowych sposobów przeciwdziałających temu schorzeniu. Co może pomóc uniknąć chrapania lub znacznie je ograniczyć?

1. Kontrola pozycji, w jakiej śpimy. Zasypianie na boku a nie na plecach pozwala zachować drożność dróg oddechowych, gdyż język wówczas nie cofa się i nie stanowi przeszkody dla przepływu powietrza. Poduszka powinna być dość płaska, gdyż wysoka pozycja snu może wymusić zwężenie dróg oddechowych. Przy śnie w każdej pozycji odpowiednie podparcie głowy i szyi można osiągnąć dzięki dopasowującej się do kształtu głowy poduszce anatomicznej z pianki memory.
2. Odpowiednie nawilżenie błony śluzowej jamy ustnej, gardła i nosa. Osoba chrapiąca często śpi z otwartymi ustami. Następuje wysuszenie błony śluzowej jamy ustnej i gardła, zwiększając dolegliwość. Dlatego warto stosować nawilżacze powietrza w pomieszczeniu, w którym śpimy. Mogą być każdego typu, od pojemników z wodą zawieszanych na grzejnikach po parowe lub ultradźwiękowe. W razie potrzeby możemy użyć nawilżaczy w sprayu dedykowanych do nosa lub do gardła.
3. Wprowadzenie zmian w stylu życia. Nadwagę można spróbować zredukować samemu poprzez dietę i zwiększenie aktywności fizycznej. Powstrzymanie się od picia alkoholu, przynajmniej w okresie przed położeniem się spać, z pewnością ograniczy chrapanie i poprawi komfort nocnego wypoczynku.

Czy chrapanie jest szkodliwe?

Chrapanie bez bezdechu sennego jest jedynie uciążliwe i męczące, zarówno dla pacjenta jak i dla śpiących z nim osób. Długotrwałe zmęczenie i senność podczas dnia utrudniają funkcjonowanie i wykonywanie pracy, szczególnie wymagającej skupienia i koncentracji. Chrapanie z towarzyszeniem bezdechu sennego jest niepokojącym zjawiskiem, gdyż może doprowadzić do chorób krążenia (np. nadciśnienie tętnicze) lub je nasilić. Jeżeli problem z chrapaniem współwystępuje z epizodami bezdechu sennego, to te przerwy w oddychaniu dają o sobie znać nie tylko w nocy, ale i w dzień. Nocne objawy bezdechu sennego to wzmożona potliwość, niespokojny sen, częste zmiany pozycji podczas snu, duszności, kołatania serca, obniżona jakość snu oraz trudności z zaśnięciem po wybudzeniu. Pomimo teoretycznie wystarczającego czasu snu, jego jakość jest tak słaba, że w efekcie skutkuje to dziennymi symptomami bezdechu sennego jak nadmierna senność w ciągu dnia, zmęczenie, poranny ból głowy, suchość w jamie ustnej po obudzeniu się, nerwowość, problemy z koncentracją, spadek libido.

Przypisy

1. Szczeklik A. Interna Szczeklika. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2022.

2. Veasey, Sigrid C., and Ilene M. Rosen. "Obstructive sleep apnea in adults." New England Journal of Medicine 380.15 (2019): 1442-1449.

3. Freire, Carla, Luiz U. Sennes, and Vsevolod Y. Polotsky. "Opioids and obstructive sleep apnea." Journal of Clinical Sleep Medicine 18.2 (2022): 647-652.