Angina – objawy, leczenie i powikłania anginy

Czym jest angina?

Nazwa „angina” została wprowadzona już w starożytnej Grecji przez Hipokratesa jako określenie choroby powodującej ból gardła. Współcześnie ten termin używany jest w odniesieniu do paciorkowcowego zapalenia migdałków podniebiennych i błony śluzowej gardła, chociaż w wielu źródłach można spotkać również określenie „angina wirusowa”, w przypadku, gdy zapalenie migdałków podniebiennych spowodowane jest przez wirusy. Angina jest chorobą zakaźną - jedną z najczęściej spotykanych chorób dróg oddechowych.

Angina ropna – objawy i przyczyny anginy bakteryjnej

Angina to ostre zapalenie gardła i migdałków podniebiennych (więcej informacji o samym zapaleniu migdałków znajduje się tutaj: https://www.aptekaolmed.pl/blog/artykul/zapalenie-migdalkow-podniebiennych-objawy-leczenie-rodzaje-domowe-sposoby-na-leczenie,268.html). Angina ropna to potoczna nazwa anginy bakteryjnej. Jest najczęściej spowodowana przez bakterie z grupy paciorkowców β-hemolizujących z grupy A, do których należy m.in. Streptococcus pyogenes (90% przypadków). Za pozostałe 10% odpowiadają paciorkowe z grupy C i G, rzadziej paciorkowiec zapalenia płuc i Heamophilus influenzae. Zakażenie przenosi się drogą kropelkową lub przez kontakt bezpośredni z chorą osobą. Okres wylęgania wynosi od 12 godzin do 4 dni, natomiast okres zakaźności kończy się 24 godziny od rozpoczęcia skutecznej antybiotykoterapii lub 7 dni od momentu ustąpienia objawów. Ryzyko, że zakazimy pozostałych domowników jest dość wysokie i wynosi około 25%. Najczęściej chorują dzieci w wieku szkolnym 5-15 lat.

W anginie bakteryjnej, stanem zapalnym objęta jest nie tylko błona śluzowa gardła, ale również migdałki podniebienne. Pojawia się wysoka gorączka, przekraczająca 38°C, czasami dochodząca do 40°C, silny ból gardła utrudniający połykanie, czasami także ból brzucha, nudności i wymioty. Gardło jest silnie przekrwione, bolące, obrzęknięte, z widocznymi ropnymi naciekami na migdałkach podniebiennych, u części pacjentów także na tylnej ścianie gardła. Węzły chłonne szyjne i/lub podżuchwowe są często powiększone. Nie występuje katar ani kaszel.

Ile trwa angina? W niepowikłanej, odpowiednio leczonej anginie objawy zaczynają stopniowo ustępować po 3-5 dniach.

Objawy anginy ropnej u dzieci

Charakterystyczne objawy anginy ropnej u dzieci są podobne jak u osób dorosłych. Typowy jest silny ból gardła utrudniający przełykanie oraz wysoka gorączka. W przebiegu infekcji wystąpić może:

• gorączka powyżej 38 stopni Celsjusza 
• krwistoczerwony i obrzęknięty języczek podniebienny 
• wysięk śluzowy, ropny lub włóknikowy na migdałkach
• powiększone węzły chłonne szyjne przednie 
• nalot włókninowy i obrzęk migdałków 
• silny ból gardła 
• ból podczas połykania 
• ból głowy 
• ból brzucha 
• nudności i wymioty 
• brak kaszlu 

Sprawdź również: Angina u dziecka - objawy, przyczyny i leczenie anginy u dziecka.

Angina wirusowa – objawy i przyczyny

Angina wirusowa objawia się zapaleniem gardła, któremu towarzyszy ból i nieprzyjemne uczucie podrażnienia gardła. Ból może być o różnej intensywności – od łagodnych do bardzo silnych dolegliwości. Nie u wszystkich osób występuje powiększenie węzłów chłonnych. Podobnie jest z gorączką – u niektórych osób jest znaczna, a u części temperatura ciała może pozostawać w normie. Podczas infekcji wirusowej pacjent jest osłabiony, a także mogą występować objawy nieżytu nosa, bóle mięśni i stawów, chrypka i bóle głowy. Okres zakaźności wynosi 1-2 dni przed wystąpieniem objawów, nawet do 3 tygodni od ich wystąpienia. Do zakażenia dochodzi u 2/3 osób pozostających w kontakcie domowym z chorym.

Angina wirusowa – leczenie

Leczenie wirusowej postaci anginy jest zazwyczaj dostosowane do objawów. W zależności od ciężkości, stosuje się znieczulające spraye do gardła lub tabletki do ssania, płukanki a także niesteroidowe leki przeciwzapalne, jeśli występuje ból lub gorączka.

Czy angina jest zaraźliwa?

Angina ropna jest zaraźliwa - bakterie przenoszą się drogą kropelkową. Chory przestaje zarażać po 24 godzinach od wprowadzenia skutecznego leczenia antybiotykami lub po 7 dniach od momentu ustąpienia objawów. W przypadku wirusowego zapalenia gardła, często określanego jako "angina wirusowa" chory zaraża już 1-2 dni przed wystąpieniem objawów choroby, nawet do 21 dni po ich zaobserwowaniu.

Diagnostyka anginy

Rozpoznanie ustala się na podstawie obrazu klinicznego. Wykorzystywany jest test punktowy taki jak skala Centora w modyfikacji McIsaaca. Za poszczególne objawy wskazujące na zakażenie paciorkowcowe punkty są naliczane i na koniec sumowane. Do charakterystycznych objawów zalicza się:

• temperaturę ciała powyżej 38 stopni (+1 punkt) 
• powiększenie przednich szyjnych węzłów chłonnych (+1 punkt) 
• wysięk na migdałkach i ich obrzęk (+1 punkt) 
• wiek: 3-14 lat (+1 punkt), 14-45 lat (0 punktów ), >45 lat (-1 punkt) 
• brak kaszlu (+1 punkt) 

Analiza wyników testu jest następująca:

• 4-5 punktów - duże prawdopodobieństwo anginy 
• 2-3 punkty - umiarkowane prawdopodobieństwo anginy 
• 0-1 punktów - niskie prawdopodobieństwo anginy 

W przypadku wyniku 4-5 punktów zazwyczaj od razu wprowadzana jest antybiotykoterapia, bez dalszych badań. Przy wyniku 2-3 punkty polecane jest wykonanie dalszej diagnostyki mikrobiologicznej - szybki test antygenowy (np. streptotest) lub wymaz z gardła. Przy wyniku 0-1 punkt stosuje się leczenie objawowe.

Leczenie anginy ropnej

Przy podejrzeniu anginy bakteryjnej, lekarz w celu diagnozy pobiera wymaz z gardła i migdałków, po czym wykonywane są szybkie testy na obecność antygenu paciorkowca β-hemolizującego lub posiew bakteryjny. W anginie bakteryjnej lekarz dobiera odpowiedni antybiotyk. Dodatkowo stosuje się leki o działaniu przeciwgorączkowym, przeciwzapalnym i przeciwbólowym. Podobnie jak w postaci wirusowej, aby łagodzić ból gardła można używać tabletek do ssania lub spraye znieczulające gardło. Pamiętajmy, aby zawsze przy leczeniu antybiotykami stosować osłonowo probiotyki.

Powikłania anginy bakteryjnej

Wynikająca z anatomii bliskość migdałków podniebiennych, przestrzeni gardłowej i krtani stwarza możliwość powstania różnych powikłań. Mogą pojawić się szczególnie jeśli nie zostało podjęte skuteczne leczenie. Możemy je podzielić na powikłania miejscowe i ogólne. Powikłania wczesne (ropne) to: ropień okołomigdałkowy, ropne zapalenie ucha środkowego, ropne zapalenie węzłów chłonnych szyjnych. Najczęstszym powikłaniem miejscowym jest naciek lub ropień okołomigdałkowy, najczęściej występujący jednostronnie, który może dawać objawy takie jak podwyższona temperatura ciała, ból gardła po stronie ropnia, nadmierne wydzielanie śliny i czasami szczękościsk. Podobne ropnie mogą się tworzyć również na tylnej ścianie gardła i na dnie jamy ustnej ale występuje to znacznie rzadziej. Do ogólnych powikłań anginy i ostrego zapalenia migdałków podniebiennych zalicza się wiele jednostek chorobowych, jednak najczęściej występująca jest gorączka reumatyczna, przy której można zauważyć zmiany rumieniowe na skórze, osłabienie, bóle stawów i przewlekle podwyższoną temperaturę ciała. Wśród występujących powikłań wymienia się ostre kłębuszkowe zapalenie nerek, zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, posocznicę, krwotoki z dużych naczyń i zapalenie tęczówki gałki ocznej.

Przewlekłe zapalenie migdałków podniebiennych – skutek nawracających angin

Do przewlekłego zapalenia migdałków podniebiennych dochodzi głównie u dzieci, u których często nawraca angina bakteryjna. Powstaniu tego procesu sprzyjają również stany zapalne w sąsiadujących narządach np. zębach, zatokach przynosowych. Metodą leczenia tej przypadłości jest tak zwana tonsilektomia czyli wycięcie migdałków podniebiennych, która obecnie jest dużo rzadziej stosowana. Wskazania do takiego zabiegu powinny być ustalone przez laryngologa. Do bezwzględnych wskazań do wycięcia migdałków należą: ropień okołomigdałkowy, posocznica pochodzenia migdałkowego i krwotok z migdałka, którego nie da się opanować innymi metodami. Uogólniając, można określić, że głównym wskazaniem do takiego zabiegu jest moment, w którym migdałki przestały pełnić swoją funkcję odpornościową, a stały się ogniskiem zakażenia i/lub wpływają na powstanie i przebieg różnych chorób ogólnych.

Kiedy można stosować domowe sposoby na anginę?

Domowe metody na leczenie anginy, szczególnie w jej postaci bakteryjnej nie są wystarczające. W przypadku anginy bakteryjnej, jedynym skutecznym sposobem na wyleczenie jest przyjmowanie odpowiedniego antybiotyku. Niemniej jednak, domowe sposoby mogą zmniejszać niektóre dolegliwości i przyspieszać wyzdrowienie. Poniżej przedstawiamy 5 domowych sposobów, pomagających łagodzić objawy anginy:

1. Płukanki z ziół. Płukanie gardła naparem z szałwii, który ma właściwości odkażające oraz naparem z rumianku o właściwościach łagodzących, będzie zmniejszało suchość i uczucie drapania w gardle. 
2. Picie dużej ilości płynów będzie pomocne w zbijaniu gorączki. 
3. Stosowanie syropu z cebuli, znanego ze swojego działania przeciwbakteryjnego. 
4. Picie naparu z malin, który ma właściwości rozgrzewające i napotne. 
5. Dużo snu i odpoczynku ułatwi organizmowi zwalczanie infekcji. 

Jak zmniejszyć ryzyko zachorowania na anginę?

Nasz układ odpornościowy zapobiega wszelkiego rodzaju zakażeniom – zarówno bakteryjnym jak i wirusowym. Trzeba o niego dbać cały rok. Poza zdrową dietą i aktywnością fizyczną można stosować suplementy diety i „superfoods” o działaniu immunostymulującym. Zaliczymy do nich przede wszystkim produkty pochodzenia pszczelego (pierzga, miód, propolis, pyłek pszczeli), probiotyki, kwasy tłuszczowe omega-3 pochodzenia rybiego, witaminę D i C, a także spirulinę i jeżówkę purpurową.

Angina paciorkowcowa jest chorobą, którą łatwo się zarazić. Ważne jest izolowanie osoby chorej oraz szybkie rozpoczęcie u niej antybiotykoterapii. W celu zmniejszenia ryzyka zachorowania u domowników, powinni oni nosić maseczki medyczne. Należy przestrzegać zasad higieny - osłaniać usta i nos podczas kaszlu, często myć ręce. Bardzo ważne jest, aby wszystkie infekcje uszu oraz zatok zawsze wyleczyć do końca - zlokalizowane są one w pobliżu migdałków i mogą stanowić potencjalne źródło bakterii patogennych. Przed jedzeniem należy myć warzywa i owoce. Powinno się także zwrócić uwagę na podejrzanie wyglądające lody, które mogły ulec wcześniej rozmrożeniu i ponownemu zamrożeniu - mogą one stanowić źródło szkodliwych bakterii, nie tylko paciorkowców, ale także gronkowców czy salmonelli.

Angina ropna - najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Od czego robi się angina ropna?

Angina ropna jest najczęściej wywoływana przez zakażenie bakteryjne, głównie paciorkowcem z grupy A (Streptococcus pyogenes). Do infekcji dochodzi drogą kropelkową, np. podczas kaszlu, kichania lub bezpośredniego kontaktu z osobą chorą. Ryzyko zachorowania wzrasta przy obniżonej odporności, przemęczeniu oraz w okresach jesienno-zimowych. Bakterie atakują migdałki podniebienne, powodując ich silny stan zapalny i powstawanie ropnych nalotów.

Czy angina ropna sama przejdzie?

Angina ropna rzadko ustępuje samoistnie, ponieważ ma podłoże bakteryjne, a nie wirusowe. Bez odpowiedniego leczenia, zwykle antybiotykiem, objawy mogą się utrzymywać lub nasilać. Co więcej, nieleczona infekcja zwiększa ryzyko groźnych powikłań ogólnoustrojowych. Dlatego w przypadku podejrzenia anginy ropnej konieczna jest konsultacja lekarska i wdrożenie właściwej terapii.

Czy przy anginie ropnej trzeba leżeć?

W trakcie anginy ropnej zaleca się odpoczynek i ograniczenie aktywności fizycznej, najlepiej pozostanie w łóżku. Organizm potrzebuje energii do walki z infekcją, a wysiłek może wydłużyć czas choroby. Leżenie sprzyja również obniżeniu gorączki i zmniejszeniu ryzyka powikłań, zwłaszcza ze strony serca. Odpoczynek jest ważnym elementem leczenia obok farmakoterapii.

Czego nie wolno robić przy anginie?

Przy anginie ropnej nie należy lekceważyć objawów ani próbować leczyć się wyłącznie domowymi sposobami. Niewskazane jest przerywanie antybiotykoterapii przed czasem, nawet jeśli samopoczucie się poprawi. Nie wolno także intensywnie ćwiczyć ani wychodzić na zimno, ponieważ osłabia to organizm. Unikać trzeba również alkoholu i drażniących potraw, które mogą nasilać ból gardła.

Czym grozi nieleczona angina?

Nieleczona angina ropna może prowadzić do poważnych powikłań miejscowych, takich jak ropień okołomigdałkowy. Groźne są także powikłania ogólnoustrojowe, m.in. gorączka reumatyczna, zapalenie mięśnia sercowego czy kłębuszkowe zapalenie nerek. Infekcja może również szerzyć się na inne narządy, powodując zapalenie ucha środkowego lub zatok. Właśnie dlatego szybkie rozpoznanie i właściwe leczenie anginy ma kluczowe znaczenie dla zdrowia.

Piśmiennictwo

1. Gajewski P. Interna Szczeklika. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2022.

2. Rudkowski Z. Choroby zakaźne i pasożytnicze u dzieci. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2013.

3. Sotiroudis, Theodore G., and Georgios T. Sotiroudis. "Health aspects of Spirulina (Arthrospira) microalga food supplement." Journal of the Serbian Chemical Society 78.3 (2013): 395-405.

4. Bufalo, Michelle Cristiane, et al. "The immunomodulatory effect of propolis on receptors expression, cytokine production and fungicidal activity of human monocytes." Journal of Pharmacy and Pharmacology 66.10 (2014): 1497-1504

5. Gutiérrez, Saray, Sara L. Svahn, and Maria E. Johansson. "Effects of omega-3 fatty acids on immune cells." International journal of molecular sciences 20.20 (2019): 5028.

6. Krzysik, Monika, Jadwiga Biernat, and Halina Grajeta. "Wpływ wybranych składników odżywczych pożywienia na funkcjonowanie układu odpornościowego Cz. II. Immunomodulacyjne działanie witamin i pierwiastków śladowych na organizm człowieka." Adv. Clin. Exp. Med 16.1 (2007): 123-133.

7. Galdeano, Carolina Maldonado, et al. "Beneficial effects of probiotic consumption on the immune system." Annals of Nutrition and Metabolism 74.2 (2019): 115-124. 

8. Kawalec W. Pediatria tom I-II, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2018.