Kołatanie serca (arytmia, palpitacje serca) – co to za objaw? Najczęstsze przyczyny i leczenie zaburzeń rytmu serca

Kołatanie i nieprawidłowy rytm serca – co oznacza i jakie są jego przyczyny?

Kołatanie serca (potocznie określane również jako palpitacje serca) to subiektywne, nieprzyjemne uczucie zmiany w zakresie tempa, częstotliwości i/lub skurczu mięśnia sercowego. Kołatanie przez pacjentów opisywane jest często jako przyspieszone, mocne, trzepoczące, nierówne lub „przeskakujące” bicie serca. Objaw ten może pojawić się zarówno podczas wysiłku, jak i w spoczynku, w nocy czy bezpośrednio po posiłku. Często towarzyszy mu duszność, zawroty głowy, osłabienie, drżenie rąk, potliwość, uczucie lęku, ból w klatce piersiowej, a niekiedy nawet omdlenie. Przyczyn jest wiele – od przejściowych i niegroźnych reakcji organizmu na stres czy wysiłek, poprzez menopauzę, stosowanie używek czy niepożądane działanie leków, aż po choroby serca, zaburzenia elektrolitowe, nadczynność tarczycy, cukrzycę lub niedokrwistość. Szczególnej uwagi wymagają palpitacje występujące w przebiegu zawału serca, migotania przedsionków, poważnych arytmii, wad serca lub niewydolności tego organu.

Czym jest kołatanie serca? Czy kołatanie to to samo co arytmia?

Na początku warto zaznaczyć, że kołatanie serca samo w sobie nie jest chorobą, a jedynie objawem (niekoniecznie oznaczającym groźną chorobę). Pacjent odczuwa wówczas własną czynność serca w sposób wyraźniejszy niż zwykle i/lub odbiera ją jako nietypową. Wrażenie może dotyczyć samej klatki piersiowej, ale również szyi, gardła czy okolicy nadbrzusza. Niektórzy opisują je jako „łomotanie”, inni jako „trzepotanie”, „mocne uderzenia”, „przeskakiwanie” albo wrażenie, że serce na chwilę się zatrzymuje, po czym wykonuje bardzo mocny skurcz.

Co istotne, odczuwanie kołatania nie musi oznaczać, że rytm serca jest nieprawidłowy. Sam organ może pracować właściwie, natomiast jego czynność staje się dla pacjenta bardziej odczuwalna i wyraźna, przykładowo, pod wpływem stresu, wysiłku, gorączki, odwodnienia czy działania substancji pobudzających. Z drugiej strony palpitacje mogą rzeczywiście oznaczać arytmię (czyli zaburzenia pracy serca) – w tym arytmie nadkdomorowe (jedną z nich jest migotanie przedsionków) czy arytmie komorowe (trzepotanie komór, migotanie komór i inne).

Co do zasady, kołatanie można podzielić ze względu na jego charakter. I tak, wyróżnia się:

• kołatanie serca miarowe oraz niemiarowe. Kołatanie miarowe oznacza wrażenie, że serce bije szybko i/lub mocno, ale kolejne uderzenia pojawiają się w dość regularnych odstępach. Pacjenci często mówią wówczas, że „serce bije mocno i szybko, ale równo”. Kołatanie niemiarowe jest natomiast odczuwane jako nieregularne – uderzenia mogą pojawiać się w różnym odstępie, występują pomiędzy nimi wydłużające się, odczuwane subiektywnie przerwy, pacjent odnotowuje pojedyncze, mocniejsze skurcze lub ma wrażenie chaotycznego bicia;
• kołatanie serca napadowe i nienapadowe. Kołatanie napadowe pojawia się nagle i zazwyczaj również nagle ustępuje. Epizod może trwać kilka sekund, minut, godzin, a w niektórych przypadkach znacznie dłużej. Szczególnie istotne diagnostycznie jest określenie, czy początek i zakończenie są gwałtowne, czy też częstotliwość rytmu narasta i zmniejsza się stopniowo. Kołatanie nienapadowe może z kolei utrzymywać się przez dłuższy czas lub pojawiać się wielokrotnie, ale bez wyraźnego początku i końca dolegliwości.

Wielu pacjentów, przy doświadczeniu kołatania serca zastanawia się, czy jest ono tożsame z arytmią. Nie do końca – arytmia jest bowiem nieprawidłowością powstawania lub przewodzenia impulsów elektrycznych w sercu (co może powodować zbyt szybkie czy zbyt wolne bicie serca lub jego nieregularny rytm), natomiast kołatanie jest subiektywnym odczuciem pacjenta. W praktyce możliwe jest więc kołatanie bez arytmii, a także arytmia bez odczuwania kołatania.

Powyższe rozróżnienie ma duże znaczenie praktyczne – część arytmii przebiega bowiem bezobjawowo i zostaje wykryta przypadkowo podczas EKG lub rutynowego monitorowania. Z kolei silne odczuwanie uderzeń serca nie musi oznaczać groźnego zaburzenia rytmu. W diagnostyce dąży się zatem nie tylko do ustalenia, czy pacjent odczuwa konkretny symptom, ale przede wszystkim do sprawdzenia, co dokładnie dzieje się z rytmem serca w czasie występowania objawu.

Dodatkowe objawy związane z kołataniem serca

W zależności od przyczyny dolegliwości, palpitacjom mogą towarzyszyć dodatkowe objawy, a informacje o ich obecności, intensywności oraz czasie trwania są niezwykle istotne dla postawienia właściwej diagnozy. Wśród charakterystycznych symptomów współwystępujących z kołataniem serca można wyróżnić:

• zawroty i bóle głowy, które mogą wynikać z chwilowego zmniejszenia efektywnego przepływu krwi przez mózg – zwłaszcza, gdy rytm serca jest bardzo szybki lub bardzo wolny. Mogą również towarzyszyć lękowi, hiperwentylacji, odwodnieniu czy zaburzeniom ciśnienia tętniczego. Sam ból głowy jest co prawda objawem nieswoistym, ale jego nagłe pojawienie się wraz z innymi symptomami neurologicznymi wymaga pilnej oceny;
• szumy uszne, uczucie pulsowania w obrębie szyi lub w gardle – zwłaszcza podczas szybkiej czynności serca. Może towarzyszyć temu szum zsynchronizowany z tętnem. Objaw nie przesądza o rozpoznaniu arytmii, ale warto przekazać lekarzowi informację, czy pulsowanie jest regularne, czy nierówne;
• duszności i szybsza męczliwość, które powiązane są ze zmniejszoną efektywnością pracy serca. Pacjent może skarżyć się na niemożność zaczerpnięcia powietrza, spadek tolerancji wysiłku czy nietypową męczliwość – występującą w sytuacjach, które dotychczas nie stanowiły wyzwania kondycyjnego. Duszność może również wynikać z choroby płuc, niedokrwistości, niewydolności serca, zaburzeń lękowych lub innych schorzeń, dlatego w tym przypadku konieczna jest zazwyczaj diagnostyka różnicowa;
• ból w klatce piersiowej, ucisk lub uczucie gniecenia w mostku, które są objawami wymagającymi szczególnej ostrożności. Mogą występować między innymi w chorobie niedokrwiennej serca, podczas zawału, przy bardzo szybkich arytmiach, ale również w stanach niezwiązanych bezpośrednio z sercem. Nowy, silny lub utrzymujący się ból w klatce piersiowej wymaga pilnej konsultacji lekarskiej;
• uczucie lęku i niepokoju, które mogą być zarówno przyczyną palpitacji, jak i ich konsekwencją. Pacjent nagle odczuwający szybkie lub nieregularne bicie serca często automatycznie obawia się zawału lub innego zagrożenia. Z kolei wyrzut adrenaliny podczas stresu lub napadu paniki może przyspieszyć prawidłowy dotychczas rytm serca;
• drżenie rąk i nadmierna potliwość, które mogą występować podczas stresu, napadu paniki lub intensywnego wysiłku, ale również przy hipoglikemii, nadczynności tarczycy czy działaniu substancji pobudzających. Ich współwystępowanie może pomóc w poszukiwaniu przyczyny;
• ogólne uczucie osłabienia, omdlenia lub stan przedomdleniowy – które podczas kołatania są szczególnie istotnym sygnałem ostrzegawczym. Mogą wskazywać na arytmię powodującą istotne zaburzenie przepływu krwi – w takiej sytuacji potrzebna jest szybka ocena medyczna;
• inne symptomy – w tym takie jak nudności, uczucie gorąca lub zimna, bladość, niepokój, zmęczenie, zaburzenia koncentracji, uczucie „pustki” w klatce piersiowej, częste oddawanie moczu po epizodzie szybkiego rytmu czy dyskomfort w nadbrzuszu. Znaczenie każdego z tych objawów należy oceniać w kontekście wieku, chorób przewlekłych, leków oraz charakterystyki samego kołatania.

Najczęstsze przyczyny kołatania serca (nadczynność tarczycy, wysiłek fizyczny, menopauza i inne)

Przyczyna nawracających epizodów kołatania serca może być związana z samym układem sercowo-naczyniowym, ale również z gospodarką hormonalną, metaboliczną, kondycją psychiczną, przyjmowanymi przez pacjenta lekami czy używkami lub sytuacją fizjologiczną. Niemniej, wśród najczęstszych przyczyn palpitacji serca można wyróżnić:

• choroby serca. Kołatanie może występować w chorobie niedokrwiennej serca, wadach zastawkowych i innych wadach serca – zarówno wrodzonych, jak i nabytych – a także w zapaleniu mięśnia sercowego lub osierdzia, kardiomiopatiach i niewydolności serca. Palpitacje mogą pojawić się również w stanach nagłych, takich jak zawał mięśnia sercowego, oraz w rzadziej występujących schorzeniach (w tym tym w zespole Da Costy, określanym również mianem „nerwicy serca” czy też jako objaw zespołu stymulatorowego – jednego z powikłań zabiegu wszczepienia rozrusznika serca);
• zaburzenia psychiczne. Zaburzenia nerwicowe i lękowe, napady paniki, depresja oraz zaburzenia z nasilonym lękiem o zdrowie (hipochondria) mogą powodować bardzo silne odczuwanie pracy serca. Podczas napadu paniki wzrost aktywności układu współczulnego prowadzi do przyspieszenia tętna, drżenia, potliwości, hiperwentylacji i uczucia zagrożenia. Ważne jest jednak, aby nie przypisywać automatycznie każdego epizodu kołatania lękowi – szczególnie gdy objaw jest nowy, występuje podczas wysiłku, pojawia się wraz z omdleniem lub ma charakter wyraźnie inny, niż wcześniej;
• zaburzenia i choroby metaboliczne, endokrynologiczne (nadciśnienie, cukrzyca, nadczynność tarczycy). Niekontrolowane nadciśnienie tętnicze może sprzyjać przerostowi lewej komory serca i zwiększać ryzyko arytmii (choć samo podwyższone ciśnienie nie zawsze jest bezpośrednią przyczyną palpitacji). W cukrzycy istotnym mechanizmem jest zwłaszcza hipoglikemia, której nierzadko towarzyszy szybkie bicie serca, drżenie oraz potliwość. Kolejną ważną przyczyną jest nadczynność tarczycy – nadmiar jej hormonów może prowadzić do tachykardii, palpitacji, potliwości, drżenia, nietolerancji ciepła i utraty masy ciała; zwiększa również ryzyko migotania przedsionków;
• inne zaburzenia i choroby przewlekłe (anemia, choroby układu oddechowego, migreny). Niedokrwistość (anemia) ogranicza zdolność krwi do transportu tlenu, dlatego organizm może kompensacyjnie zwiększać częstość pracy serca. Palpitacje mogą pojawiać się także w przebiegu POChP i innych chorób układu oddechowego – zwłaszcza, gdy występuje niedotlenienie lub nasilona duszność. Migrena nie jest typową bezpośrednią przyczyną arytmii, ale jej napad, ból, stres i stosowane leki mogą współwystępować z odczuwaniem kołatania. Podobnie dusznica bolesna może powodować dyskomfort w klatce piersiowej i wtórne przyspieszenie czynności serca;
• menopauza. U kobiet w okresie okołomenopauzalnym palpitacje są częstą dolegliwością. Zmiany stężenia estrogenów i progesteronu mogą wpływać na autonomiczny układ nerwowy i sposób odczuwania pracy serca. Kołataniu często towarzyszą uderzenia gorąca, potliwość, zaburzenia snu i zwiększona podatność na stres. Nie oznacza to jednak, że każde kołatanie w okresie menopauzy należy przypisywać hormonom – utrzymujące się lub nasilające objawy nadal wymagają odpowiedniej oceny. Więcej informacji o omawianym stanie znajduje się w tekście Menopauza (klimakterium) – objawy, wiek, co to menopauza?;
• zaburzenia elektrolitowe. Prawidłowe stężenia potasu, magnezu i wapnia są istotne dla prawidłowego przewodzenia impulsów elektrycznych w mięśniu sercowym. Do wystąpienia zaburzeń pracy serca mogą przyczynić się zwłaszcza takie zjawiska, jak hipokaliemia (niedobór potasu), hipo- i hiperkalcemia (zarówno niedobór, jak i nadmiar wapnia), jak i hipo- i hipermagnezemia (czyli niedobór oraz nadmiar magnezu). Zaburzenia elektrolitowe najczęściej wynikają z odwodnienia, wymiotów, biegunki, chorób nerek lub stosowania określonych leków;
• inne okoliczności – w tym ciąża, przewlekły stres, guz chromochłonny, wysiłek fizyczny, wstrząs anafilaktyczny. W trakcie ciąży w organizmie zwiększa się objętość krwi krążącej, co powoduje większe obciążenie serca – dlatego uczucie jego szybszego może pojawiać się nawet przy prawidłowym rytmie. Przewlekły stres utrzymuje z kolei organizm w stanie zwiększonej aktywacji układu współczulnego, co również przyczynia się u niektórych osób do epizodycznego wrażenia palpitacji. Wysiłek fizyczny naturalnie zwiększa częstość pracy serca, ale niepokój powinny wzbudzić objawy nieproporcjonalne do wysiłku, ból w klatce piersiowej, omdlenie lub nagły początek bardzo szybkiego rytmu. Rzadką przyczyną napadowego kołatania jest guz chromochłonny, który może powodować napadowe nadciśnienie, potliwość, ból głowy, drżenie i kołatanie. Tachykardia może być także jednym z elementów reakcji organizmu na gwałtowny spadek ciśnienia i zaburzenia krążenia w przebiegu reakcji anafilaktycznej;
• stosowanie używek (ale również ich odstawianie). Alkohol, nadmierne ilości kofeiny, napoje energetyczne i nikotyna mogą wywoływać palpitacje – przy czym szczególnie duże znaczenie ma jednoczesne stosowanie kilku substancji pobudzających, na przykład kawy, energetyków i nikotyny. Narkotyki, takie jak kokaina i amfetamina, mogą powodować silne pobudzenie układu współczulnego, tachykardię, wzrost ciśnienia i groźne zaburzenia rytmu. Palpitacje występują także po odstawieniu substancji – dotyczy to zwłaszcza alkoholu;
• stosowanie niektórych leków (w tym na astmę, nadciśnienie i inne choroby). Palpitacje mogą być związane ze stosowaniem niektórych leków przeciwcholinergicznych oraz beta-mimetyków przepisywanych między innymi w chorobach obturacyjnych dróg oddechowych (astma, POChP). Niektóre leki przeciwprzeziębieniowe zawierające substancje sympatykomimetyczne także mogą zwiększać częstość rytmu serca (w tym pseudoefedryna czy fenylefryna). Beta-blokery i inhibitory ACE przepisywane w nadciśnieniu nie są typową przyczyną kołatania, natomiast mogą powodować nadmierne zwolnienie czynności serca, osłabienie lub zaburzenia ciśnienia, które pacjent odczuwa niekiedy jako nietypową pracę serca (objaw kołatania pojawia się natomiast po niewłaściwym, nagłym odstawieniu leków na nadciśnienie). Glikozydy naparstnicy, przede wszystkim digoksyna (stosowana w niewydolności serca), w przypadku zatrucia lub zbyt wysokiego stężenia mogą powodować zaburzenia rytmu. Leki przyjmowane w zaburzeniach erekcji (inhibitory PDE-5) również wpływają na układ krążenia, przede wszystkim poprzez rozszerzenie naczyń i zmianę ciśnienia tętniczego. Każdy nowy objaw pojawiający się po rozpoczęciu lub zwiększeniu dawki leku powinien zostać omówiony z lekarzem lub farmaceutą;
• zespół poposiłkowy, reakcja przypominająca syndrom chińskiej restauracji. U części osób kołatanie występuje po obfitym posiłku. Przyczyną może być zwiększenie przepływu krwi przez przewód pokarmowy, reakcja autonomicznego układu nerwowego, spożycie alkoholu, dużej ilości cukrów lub kofeiny, a także zbyt szybkie przechodzenie pokarmów z żołądka do jelita cienkiego. Dawniej, jako jedną z przyczyn palpitacji związanej ze spożywaniem jedzenia, opisywano tak zwany „syndrom chińskiej restauracji”, będący rzekomą reakcją na spożycie dużych ilości glutaminianu sodu. Nie należy jednak traktować tego określenia jako jednoznacznego rozpoznania medycznego. Jeśli kołatanie po jedzeniu jest regularne, nasilone lub towarzyszą mu objawy alergiczne, omdlenie czy duszność, wymaga diagnostyki;
• inne stany zdrowotne i okoliczności. Do pozostałych czynników należą między innymi gorączka, odwodnienie, brak snu, intensywne emocje, ból, wysiłek, zmiany pozycji ciała oraz zaburzenia snu. U niektórych osób istotnym czynnikiem jest także duża ilość płynów lub szybkie wstawanie. Palpitacje mogą także towarzyszyć infekcjom i okresom rekonwalescencji.

Na co zwrócić uwagę i kiedy udać się do lekarza z palpitacjami serca?

W większości przypadków rzadkie, epizodyczne wrażenie kołatania serca (zwłaszcza, jeśli powiązane jest z przemijającym stresem, wysiłkiem fizycznym i przebiega bez dodatkowych objawów) nie jest powodem do niepokoju. Istnieją jednak okoliczności, które powinny skłonić pacjenta do wizyty u lekarza lub w stanach nagłych – do udania się na szpitalny oddział ratunkowy (SOR) lub do wezwania zespołu ratownictwa medycznego. Wśród nich można wyróżnić:

• towarzyszące kołataniu zaburzenia świadomości i omdlenia. Utrata przytomności lub stan przedomdleniowy może oznaczać, że rytm serca przejściowo nie zapewnia odpowiedniego przepływu krwi przez mózg. Szczególnie istotne jest omdlenie występujące podczas wysiłku lub w trakcie gwałtownego kołatania – taka sytuacja wymaga pilnej oceny medycznej;
• silne, nadmierne pocenie się, zaburzenia równowagi, zawroty głowy, drżenie rąk. Objawy te mogą występować w sytuacjach stosunkowo łagodnych, takich jak lęk lub hipoglikemia, ale w połączeniu z nasilonymi palpitacjami mogą również wskazywać na istotne zaburzenia układu krążenia. Szczególnej uwagi wymagają nagłe, silne objawy, prowadzące niemalże do uczucia omdlenia;
• przyspieszony oddech, trudności z oddychaniem, duszności, które nie ustępują samoistnie. Duszność może być objawem niewydolności serca, zaburzeń rytmu, choroby płuc, zatorowości płucnej lub innych, poważnych problemów. Nagła i ciężka duszność, szczególnie z bólem w klatce piersiowej, omdleniem lub zaburzeniami świadomości, jest wskazaniem do pilnej pomocy medycznej;
• ból i gniecenie klatki piersiowej, drętwienie lewej ręki, ucisk w nadbrzuszu (czyli objawy zawału serca). Ból lub ucisk w klatce piersiowej, zwłaszcza gdy promieniuje do ręki, barku, pleców, szyi, żuchwy lub nadbrzusza, może być objawem ostrego zespołu wieńcowego. U niektórych osób występują również duszności, zimne poty, nudności i nagłe osłabienie. Nie należy czekać, aż objawy same ustąpią, jeśli istnieje podejrzenie zawału – więcej informacji o tym zagadnieniu znajduje się w artykule Zawał serca (zawał mięśnia sercowego, atak serca) – pierwsza pomoc i objawy zawału serca. Jak rozpoznać zawał u kobiet i mężczyzn?;
• towarzyszące kołataniu, bardzo wysokie ciśnienie tętnicze krwi. Szczególnie niepokojące jest bardzo wysokie ciśnienie połączone z bólem w klatce piersiowej, dusznością, silnym bólem głowy, zaburzeniami widzenia, splątaniem lub objawami neurologicznymi (zaburzeniami mowy, świadomości) – w takich okolicznościach należy wezwać pomoc medyczną;
• zmianę charakteru dotychczas występujących objawów. Jeżeli do tej pory krótkie i łagodne epizody stają się dłuższe lub bardziej intensywne, koniecznie trzeba zgłosić to lekarzowi. Podobnie należy postąpić, gdy pojawiają się nowe objawy – w tym duszność, ból w klatce piersiowej, omdlenie czy istotne osłabienie. Nowa charakterystyka palpitacji może oznaczać zmianę ich przyczyny lub pojawienie się nowego problemu zdrowotnego.

Diagnostyka kołatania serca (EKG, Holter i inne) – jakie badania wykonać?

Ponieważ kołatanie serca jest objawem nieswoistym (nie wskazuje samodzielnie na konkretną jednostkę chorobową), diagnostyka przyczyny dolegliwości jest konieczna (i często wymaga przeprowadzenia wielu badań – mówimy wówczas o tak zwanej diagnostyce różnicowej). Rozpoznanie podłoża palpitacji serca u pacjenta obejmuje przede wszystkim:

• dokładny wywiad medyczny. Lekarz powinien ustalić, kiedy pojawia się kołatanie, jak długo trwa, jak często występuje i czy zaczyna się oraz kończy nagle. Istotne jest określenie, czy rytm jest odczuwany jako regularny czy nieregularny oraz czy epizody pojawiają się podczas wysiłku, stresu, odpoczynku, zasypiania, po posiłkach, po alkoholu lub po kawie. Ważne są także informacje o chorobach przewlekłych, przebytych chorobach serca, chorobach tarczycy, cukrzycy, niedokrwistości oraz historii rodzinnej nagłych zgonów lub poważnych arytmii.
  Należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, także dostępnych bez recepty, suplementach, preparatach ziołowych i napojach energetycznych. Pomocne jest również określenie, czy palpitacjom towarzyszą ból w klatce piersiowej, duszność, zawroty głowy, omdlenie, osłabienie, potliwość lub objawy lękowe;
• badanie przedmiotowe, podczas którego lekarz ocenia częstotliwość i miarowość uderzeń serca oraz ciśnienie tętnicze. Osłuchiwanie serca pozwala ocenić jego pracę i wykryć nieprawidłowe tony lub szmery, mogące sugerować chorobę zastawkową czy inne zaburzenia strukturalne. Oceniany jest również stan ogólny, nawodnienie, cechy niedokrwistości, obrzęki i objawy chorób tarczycy lub układu oddechowego;
• badania serca – w tym EKG spoczynkowe, monitorowanie holterowskie, echokardiografia, monitorowanie ciśnienia krwi. EKG może wykazać arytmię, zaburzenia przewodzenia, cechy niedokrwienia, przerost określonych części serca lub inne nieprawidłowości. Jeśli kołatanie występuje napadowo i nie pojawia się podczas krótkiego badania, przydatne jest monitorowanie Holterowskie EKG. Klasyczny Holter rejestruje rytm zazwyczaj przez 24-48 godzin, natomiast przy rzadszych epizodach lekarz może zalecić dłuższe monitorowanie lub urządzenie rejestrujące zdarzenia sercowe. Echokardiografia (potocznie określana jako echo serca) pozwala ocenić budowę i funkcję serca, zastawki oraz kurczliwość mięśnia sercowego. W zależności od sytuacji klinicznej lekarz może zalecić również próbę wysiłkową czy inne, dodatkowe badania obrazowe;
• badania laboratoryjne – w tym morfologia, żelazo, ferrytyna, poziom glukozy, stężenie elektrolitów. Morfologia może wykazać niedokrwistość, która jest jedną z pozasercowych przyczyn tachykardii i palpitacji. W zależności od sytuacji przydatne są oznaczenia żelaza i ferrytyny. Badanie glukozy pozwala wykryć zaburzenia gospodarki węglowodanowej, natomiast oznaczenie elektrolitów – zwłaszcza potasu, magnezu i wapnia – może ujawnić zaburzenia sprzyjające arytmiom;
• jeśli to konieczne – badania endokrynologiczne, badania psychologiczne i psychiatryczne, RTG klatki piersiowej i inne. Przy podejrzeniu nadczynności tarczycy oznacza się przede wszystkim TSH, a w odpowiednich sytuacjach również hormony tarczycy. Badania psychologiczne lub psychiatryczne są wykonywane, gdy obraz wskazuje na zaburzenia lękowe, napady paniki lub inne zaburzenia psychiczne. RTG klatki piersiowej ma znaczenie przy podejrzeniu choroby płuc lub niewydolności serca, choć nie jest rutynowym badaniem każdego pacjenta z palpitacjami.

Na czym polega leczenie kołatania serca?

Leczenie kołatania serca zależy od jego pierwotnej przyczyny. Nie istnieje jeden, uniwersalny lek, który powinien być przyjmowany przez każdą osobę z palpitacjami. W wielu przypadkach leczenie polega na usunięciu czynnika wyzwalającego – na przykład odwodnienia, nadmiernego spożycia kofeiny lub zaburzeń elektrolitowych – a w epizodach kołatania wywołanych konkretną chorobą, diagnozuje się i leczy się przyczynę pierwotną. Niemniej, wśród metod terapeutycznych – w zależności od podłoża palpitacji serca – wyróżnia się:

• farmakoterapię antyarytmiczną – w przypadku zaburzeń rytmu serca. W zależności od rodzaju arytmii stosuje się leki kontrolujące częstość rytmu, leki antyarytmiczne lub inne metody leczenia. W niektórych przypadkach konieczna jest kardiowersja, ablacja przezcewnikowa albo implantacja urządzenia kardiologicznego. Dobór leku jest ściśle zależny od rodzaju arytmii i chorób współistniejących. W określonych przypadkach specjalista może zalecić leki bez recepty i preparaty wzmacniające serce – na przykład z koenzymem Q10, wyciągiem z głogu czy z kwasami omega;
• wyrównanie zaburzeń elektrolitowych. Jeśli przyczyną palpitacji jest niedobór potasu, magnezu lub inne zaburzenie elektrolitowe, konieczne jest jego rozpoznanie i odpowiednie uzupełnienie. Nie należy jednak rutynowo przyjmować dużych dawek magnezu lub potasu bez potwierdzenia niedoboru. Szczególnie potas może być niebezpieczny w nadmiarze – na przykład u osób z zaburzeniami funkcji nerek lub przyjmujących określone leki;
• farmakoterapia nadczynności tarczycy. Leczenie zależy od przyczyny nadczynności. Może obejmować leki przeciwtarczycowe, terapię jodem lub leczenie operacyjne. W niektórych sytuacjach lekarz stosuje także farmaceutyki ograniczające objawy nadmiernej aktywacji układu współczulnego;
• farmakoterapia niedokrwistości. Leczenie niedokrwistości musi być dostosowane do jej przyczyny. Niedobór żelaza może wymagać suplementacji, ale nie każda niedokrwistość wynika z niedoboru żelaza. Konieczne może być także znalezienie źródła przewlekłej utraty krwi lub leczenie innej choroby powodującej zaburzenia w morfologii;
• leczenie psychiatryczne (farmakologiczne) i psychologiczne (terapia). Jeśli przyczyną palpitacji są zaburzenia lękowe lub napady paniki, pomocna może być psychoterapia, zwłaszcza terapia poznawczo-behawioralna. W określonych sytuacjach specjalista wdroży leczenie farmakologiczne. Celem nie jest wyłącznie redukcja kołatania serca, ale również zmniejszenie nadmiernej aktywacji autonomicznego układu nerwowego i leczenie przyczyny lęku. W części przypadków, dla poprawy tolerancji stresu i złagodzenia palpitacji, wystarczą ziołowe preparaty z walerianą, kozłkiem lekarskim czy melisą (dostępne między innymi w aptece Olmed, w dedykowanej im podkategorii: Leki na uspokojenie i suplementy diety na stres);
• leczenie choroby podstawowej – cukrzycy, nadciśnienia tętniczego i innych. Prawidłowe leczenie chorób przewlekłych zmniejsza ryzyko występowania zarówno palpitacji, jak i ich poważniejszych przyczyn. W cukrzycy szczególne znaczenie ma zapobieganie hipoglikemii, a w nadciśnieniu – utrzymywanie ciśnienia w zakresie ustalonym indywidualnie przez lekarza.

Ważnym elementem postępowania zapobiegającego epizodom kołatania serca jest modyfikacja stylu życia – w tym ograniczenie nadmiaru kofeiny, alkoholu, nikotyny i napojów energetycznych, odpowiednie nawodnienie, regularny sen oraz redukcja przewlekłego stresu. Wysiłek fizyczny jest zwykle korzystny dla zdrowia, ale u osoby, u której palpitacje pojawiają się podczas aktywności, zakres i intensywność ćwiczeń powinny być skonsultowane ze specjalistą.

O co najczęściej pytają pacjenci Apteki Olmed w związku z uczuciem kołatania serca?

Co może oznaczać kołatanie serca w nocy i przy zasypianiu?

Przyczyn kołatania serca w nocy może być wiele – w tym stres, lęk, brak snu, kofeina lub alkohol spożyte przed położeniem się do łóżka, odwodnienie lub późny, obfity posiłek. Palpitacje nocne mogą jednak występować również w arytmiach, nadczynności tarczycy czy niektórych zaburzeniach oddychania podczas snu (w tym, niekiedy, w bezdechu sennym). Jeśli epizody są częste, nagle się rozpoczynają i kończą, mają wyraźnie nieregularny charakter lub towarzyszą im duszność, zawroty głowy, ból w klatce piersiowej czy omdlenie, należy skonsultować się z lekarzem.

Co oznacza kołatanie serca w spoczynku (w pozycji leżącej)?

Kołatanie w spoczynku może być związane ze stresem, zmęczeniem, stosowaniem używek, odwodnieniem, nadczynnością tarczycy lub anemią. Nie można jednak wykluczyć arytmii tylko dlatego, że palpitacje pojawiają się w spoczynku. Jeśli epizody są powtarzalne, warto zanotować ich godzinę, czas trwania, częstość i miarowość tętna, a następnie omówić te informacje z lekarzem. W razie potrzeby u pacjenta zostanie wykonane badanie EKG oraz inne, niezbędne badania.

Jak uspokoić kołatanie serca po alkoholu?

Najbezpieczniejszym postępowaniem jest zaprzestanie dalszego spożywania alkoholu, odpoczynek i odpowiednie nawodnienie – o ile nie ma przeciwwskazań wynikających z chorób współistniejących. Nie należy próbować „uspokajać serca” kolejną dawką alkoholu ani samodzielnie stosować leków przeciwarytmicznych. Jeżeli po alkoholu występują ból w klatce piersiowej, omdlenie, ciężka duszność, znaczne osłabienie lub bardzo szybki albo utrzymujący się nieregularny rytm serca, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Jakie są domowe sposoby na kołatanie serca?

W przypadku krótkotrwałego, łagodnego kołatania bez objawów alarmowych można usiąść lub położyć się w bezpiecznym miejscu, uspokoić oddech i odpocząć. Warto unikać kolejnych porcji kofeiny, napojów energetycznych, nikotyny i alkoholu, ponieważ substancje te mogą nasilać palpitacje. Jeśli przyczyną jest odwodnienie, można uzupełnić płyny (na przykład z dodatkiem elektrolitów), o ile nie ma zaleceń dotyczących ograniczania ich podaży. Pomocne może być również zastosowanie prostych technik redukcji stresu, takich jak spokojne, kontrolowane oddychanie. Nie należy natomiast samodzielnie przyjmować dużych dawek potasu, magnezu ani leków nasercowych „na wszelki wypadek”.

Czy szybkie bicie serca i kołatanie jest niebezpieczne?

Szybkie bicie serca nie zawsze jest niebezpieczne. Podczas wysiłku, stresu, gorączki czy silnych emocji przyspieszenie rytmu jest zazwyczaj prawidłową reakcją organizmu. Niebezpieczeństwo zależy przede wszystkim od przyczyny, szybkości i charakteru dolegliwości oraz chorób współistniejących. Szczególnie niepokojące jest szybkie bicie połączone z bólem w klatce piersiowej, dusznością, omdleniem, silnymi zawrotami głowy lub znacznym osłabieniem. W takich sytuacjach konieczna jest pilna ocena medyczna.

Czy migotanie przedsionków to to samo co kołatanie serca?

Nie. Migotanie przedsionków jest konkretną arytmią, natomiast kołatanie jest objawem polegającym na subiektywnym odczuwaniu pracy serca. Migotanie przedsionków często powoduje nieregularne i niekiedy szybkie bicie serca, dlatego pacjent może odczuwać je jako charakterystyczne „trzepotanie”. Nie każda osoba z migotaniem przedsionków odczuwa jednak palpitacje – arytmia może przebiegać bowiem bezobjawowo. Rozpoznanie wymaga potwierdzenia arytmii w zapisie EKG lub odpowiednim monitorowaniu rytmu. Ma to istotne znaczenie, ponieważ migotanie przedsionków wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych, w tym udaru, dlatego postępowanie obejmuje nie tylko kontrolę objawów, ale także ocenę ryzyka udaru i ewentualne zastosowanie leczenia przeciwkrzepliwego.

Co wziąć na kołatanie serca z apteki?

Nie ma jednego, dostępnego bez recepty preparatu, który można bezpiecznie polecić każdej osobie z kołataniem serca. W pierwszej kolejności należy ustalić przyczynę, ponieważ palpitacje mogą być związane zarówno z banalnym czynnikiem wyzwalającym, jak i z wymagającą leczenia arytmią. Preparaty magnezu mogą mieć sens w przypadku potwierdzonego niedoboru lub zwiększonego zapotrzebowania, ale nie powinny zastępować diagnostyki. Nie należy samodzielnie stosować beta-blokerów, leków antyarytmicznych ani innych leków wpływających na rytm serca. Jeśli palpitacje są nowe, nawracające lub nasilają się, właściwym krokiem jest konsultacja lekarska, a nie dobieranie leku metodą prób i błędów.

Jakie witaminy i jaki magnez na kołatanie serca będą najlepsze?

Nie ma jednej „witaminy na kołatanie serca”, która byłaby zalecana wszystkim pacjentom. Znaczenie ma tu odpowiedź na faktyczne niedobory określonych składników – ich uzupełnianie powinno wynikać z sytuacji klinicznej, diety i wyników badań. W przypadku podejrzenia zaburzeń elektrolitowych lekarz może zlecić odpowiednie testy i dopiero na podstawie ich rezultatów dobrać postępowanie. Podsumowując – w praktyce ważniejsze od wyboru konkretnego preparatu  magnezu jest ustalenie, czy występuje jego niedobór i jaka jest rzeczywista przyczyna kołatania.

Czy można brać Acard na kołatanie serca?

Acard zawiera kwas acetylosalicylowy i nie jest lekiem stosowanym do przerywania ani leczenia kołatania serca. Przyjęcie kwasu acetylosalicylowego nie powinno być sposobem na samodzielne „rozrzedzenie krwi” w przypadku podejrzenia problemów z sercem (w tym z nadmierną krzepliwością czy powstaniem zatoru). Acard nie leczy również przyczyny tachykardii, migotania przedsionków czy innych arytmii. Samodzielne rozpoczęcie jego przyjmowania z powodu palpitacji może natomiast zwiększać ryzyko działań niepożądanych – w tym krwawienia – jeśli nie ma ku temu wskazań.

Źródła:

1. W. Szczeklik, A. Imiela, W. Leśniak, Kołatanie serca [w:] Interna – Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej online, 11.07.2025
2. Lek. K. Knap, Kołatanie serca [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 29.03.2017
3. Lek. K. Karkosz, Kołatanie serca [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 14.04.2021
4. Lek. M. Wiercińska, Arytmia serca – objawy, przyczyny, leczenie i najczęstsze pytania [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 06.05.2025
5. Dr hab. n. med. M. Bilińska, lek. K. Kalin, Diagnostyka różnicowa kołatań serca [w:] Medycyna po Dyplomie 03/2022
6. A. J. Sałacki, A. Wysokiński, Zaburzenia rytmu serca u kobiet [w:] Choroby Serca i Naczyń 2017, tom 14, nr 2
7. M. Zipser, J. Kwiatkowska, P. Potaż, Zaburzenia rytmu serca u dzieci i młodzieży wyczynowo uprawiającej sport – doświadczenia własne [w:] Forum Medycyny Rodzinnej 2017, tom 9, nr 5
8. D. Ksiądzyna, A. Merwid-Ląd, A. Matuszewska, B. Grotthus, A. Szeląg, Objawy odstawienia wybranych leków. Część I [w:] Borgis – Medycyna Rodzinna 1/2019
9. S. Stec, Typowe i nietypowe objawy zaburzeń rytmu serca [w:] Borgis – Postępy Nauk Medycznych 12/2010
10. Mirvis DM. Palpitations. In: Walker HK, Hall WD, Hurst JW, editors. Clinical Methods: The History, Physical, and Laboratory Examinations. 3rd edition. Boston: Butterworths; 1990. Chapter 10. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK202/
11. Ribero-Vargas D, Jaramillo-Alvarez JC, Gandara-Ricardo J. Palpitations: A Practical Approach. Cureus. 2025 Nov 25;17(11):e97748. doi: 10.7759/cureus.97748. PMID: 41458788; PMCID: PMC12740010.
12. Kandiah JW, Blumberger DM, Rabkin SW. The Fundamental Basis of Palpitations: A Neurocardiology Approach. Curr Cardiol Rev. 2022;18(3):e090921196306. doi: 10.2174/1573403X17666210909123930. PMID: 34503434; PMCID: PMC9615214.