Tachykardia - co to takiego? Objawy, przyczyny, diagnostyka częstoskurczu i leczenie tachykardii (przyspieszonego bicia serca)

Czym jest tachykardia (częstoskurcz)?

Zaburzenia rytmu serca to bardzo obszerne pojęcie, które obejmuje wiele różnych nieprawidłowości. Jedną z najczęściej występujących jest arytmia serca - zaburzenie, w którym serce pracuje zbyt szybko, zbyt wolno lub nierówno. Kiedyś pojęcie arytmii łączono jedynie z nierówną pracą serca. Obecnie pojęcia tachykardia i tachyarytmia często stosowane są zamiennie. Tachykardia, czyli inaczej częstoskurcz, jest stanem, w którym serce bije w tempie szybszym niż 100 uderzeń na minutę w stanie spoczynku. Przyspieszenie rytmu serca jest fizjologiczną odpowiedzią organizmu na wysiłek fizyczny i emocje. U zdrowego człowieka przy pomiarze wykonywanym na siedząco w ciągu minuty serce wykonuje od 60 do 100 uderzeń.

Objawy tachykardii

Tachykardia to przyspieszenie bicia serca powyżej 100 uderzeń na minutę. Można to łatwo sprawdzić korzystając z aparatu do pomiaru ciśnienia (dodatkowo mierzą one tętno). W celu wykonania domowego pomiaru tempa akcji serca możemy przyłożyć palec środkowy i wskazujący do szyi pod linią żuchwy, po znalezieniu tętna należy włączyć stoper na 30 sekund, w tym czasie odmierzać ilość uderzeń, po czym pomnożyć wynik razy 2. Można także odmierzać ilość uderzeń w ciągu 60 sekund, jednak łatwiej wtedy o pomyłkę.

W momencie, gdy serce zaczyna bić szybko może pojawić się uczucie pulsowania oraz dyskomfort w klatce piersiowej. Jeżeli tachykardia nie jest wynikiem choroby serca oraz nie pojawiają się inne zaburzenia z reguły nie obserwuje się dodatkowych objawów. Jednak w przypadku, gdy praca serca jest nieprawidłowa (np. niemiarowa) lub występują inne stany chorobowe, zwiększonej ilości uderzeń serca na minutę towarzyszyć mogą dodatkowe objawy jak np.:

• nierówne bicie serca 
• uczucie kołatania serca
• napadowe nieregularne bicie serca
• przerwy w pracy serca 
• kłucie lub ból w klatce piersiowej
• duszność 
• zmęczenie
• zawroty głowy 
• zmniejszenie tolerancji wysiłku 

Przyczyny tachykardii

Przyczyny zaburzeń pracy serca, w tym tachykardii, mogą być różne w zależności od rodzaju nieprawidłowości - czy obserwuje się jedynie przyspieszenie pracy serca czy także inne zaburzenia np. nierówne bicie, omdlenia, ból w klatce piersiowej itp. Szybkie bicie serca może być spowodowane zarówno przez czynniki fizjologiczne ( silne emocje, duży stres, spożycie dużej ilości kofeiny, picie alkoholu, używki, odwodnienie, zaburzenia elektrolitowe, anemia, wysiłek fizyczny), ale także patologiczne. Wśród potencjalnych przyczyń wymienić można m.in.:

• zaburzenia elektrolitowe 
• skutek uboczny niektórych leków 
• zakażenia
• nadciśnienie tętnicze 
• niewydolność serca 
• wady budowy anatomicznej serca 
• choroba niedokrwienna serca 
• zawał serca 
• kariomiopatie
• zaburzenia hormonalne np. nadczynność tarczycy 
• zaburzenia metaboliczne 
• mocznica
• choroby układowe np. sarkoidoza 
• choroby układu nerwowego 
• choroby jamy brzusznej

Rodzaje tachykardii

Prawidłowo funkcjonujący mięsień sercowy kurczy się w sposób autonomiczny i zsynchronizowany. Warunkuje to układ bodźcoprzewodzący, którego komórki wytwarzają impulsy elektryczne pobudzające do pracy konkretne części serca. Za prawidłowy uważany jest rytm zatokowy. Impuls elektryczny generowany przez komórki z węzła zatokowo-przedsionkowego rozprowadzany jest na kolejne struktury: mięśnie przedsionków, pęczki międzywęzłowe, węzeł przedsionkowo-komorowy, pęczek Hisa, włókna Purkinjego, kończąc depolaryzacją mięśni komór serca. Fizjologicznie najpierw kurczą się przedsionki, a następnie komory. Układ krążenia funkcjonuje tak, że jego praca jest praktycznie nieodczuwalna. Nie skupia się uwagi na każdym skurczu serca. W przypadku, gdy występują pewne zaburzenia różnica jest od razu odczuwana. W zależności od tego w jakich strukturach występują nieprawidłowości rozróżnia się:

• fizjologiczną tachykardię zatokową 
• nieadekwatną tachykardię zatokową 
• częstoskurcz zatokowy nawrotny 
• zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej 
• nadkomorową 
• komorową 

Tachykardia zatokowa

W tachykardii zatokowej źródło impulsu jest prawidłowo w węźle zatokowo-przedsionkowym, lecz częstotliwość pobudzeń jest zbyt wysoka. Rozróżnia się tachykardię zatokową:

• fizjologiczną - odpowiedź organizmu na patologiczny (gorączka, niewydolność serca, nadczynność tarczycy, hipowolemia, skutki uboczne leków) lub fizjologiczny (stres emocjonalny, wysiłek fizyczny). Jest to reakcja na zwiększone zapotrzebowanie tkanek na tlen. 
• nieadekwatną - serce bije szybciej, pomimo, że bodziec stymulujący nie występuje lub jest obecny, jednak reakcja organizmu jest nieproporcjonalna do obciążenia. Jest to wynik wzmożonego automatyzmu węzła zatokowego oraz jego niepoprawnej regulacji autonomicznej 

Tachykardia komorowa

W arytmii komorowej pobudzenia powstają poniżej rozwidlenia pęczka Hisa. Są dość powszechne. Występujące w postaci pojedynczych dodatkowych pobudzeń nie są groźne. Często przebiegają bezobjawowo. Jednak jeśli nieprawidłowych impulsów jest dużo, w skrajnych przypadkach może mieć postać poważnych zaburzeń zagrażających życiu jak np. migotanie komór, trzepotanie komór. Częstość występowania tachyarytmii komorowych wrasta wraz z wiekiem oraz uszkodzeniem serca. Najczęściej pojawia u osób z chorobą niedokrwienną serca, w szczególności po przebytym zawale. Wśród przyczyn arytmii wymienia się także choroby układowe, układu nerwowego, jamy brzuszne, zaburzenia hormonalne, metaboliczne, a także niektóre przyjmowane leki.

Tachykardia nadkomorowa (częstoskurcz nadkomorowy)

Arytmie nadkomorowe powstają poza węzłem zatokowym - dokładnie w przedsionku serca, w żyłach uchodzących do przedsionków lub w łączu przedsionkowo-komorowym. Mogą mieć zarówno łagodną postać, jak i bardzo poważną - trzepotanie przedsionków lub migotanie przedsionków.

Diagnostyka tachykardii

Jak rozpoznać tachykardię? Podstawowym badaniem wykorzystywanym w wykrywaniu zaburzeń rytmu pracy serca jest elektrokardiogram (EKG), czyli graficzny zapis czynności elektrycznej serca w czasie rzeczywistym. Taki rodzaj zapisu jest dość krótki, pojedynczy. W niektórych przypadkach (np. gdy serce okresowo, napadowo zmienia swój rymt) lekarz może zasugerować konieczność wykonania EKG Holtera - urządzenie jest zakładane na 24 godziny lub dłużej, co umożliwia wychwycenie zaburzeń rytmu serca występujących w ciągu doby. W razie potrzeby specjalista może zasugerować rozszerzenie diagnostyki m.in. o EKG wysiłkowe, badania laboratoryjne wykonywane z krwi USG serca lub inne medyczne testy diagnostyczne.

Leczenie tachykardii

Na czym polega leczenie tachykardii? Na wstępie warto zaznaczyć, że nie każda tachykardia wymaga podjęcia leczenia. Często przyspieszenie bicia serca jest naturalną odpowiedzią organizmu na bodźce jak np. stres i przemija po jego wyeliminowaniu. W przypadku, gdy pojawia się po przyjęciu leków należy przeanalizować czy nie jest to ich efekt uboczny i nie wymaga zmiany farmaceutyków. W przypadku, gdy tachykardia spowodowana jest procesami patologicznymi - wówczas należy podjąć leczenie. Lekarz powinien ustalić czy wywoływana jest np. przez zaburzenia hormonalne, elektrolitowe, metaboliczne - jeśli tak, podstawą jest ich wyrównanie. Jeśli przyspieszona akcja serca występuje wraz z dusznościami, bólem w klatce piersiowej oraz kołataniem serca, u pacjentów wprowadza się leczenie farmakologiczne. Może być ono stałe już doraźne - jedynie w przypadku napadu arytmii. Stosowane są leki antyarytmiczne oraz beta-blokery. U chorych z arytmią, u których leki nie przynoszą wystarczającego efektu lekarz może zasugerować wykonanie kardiowersji elektrycznej. Jest to procedura wykonywana w celu przywrócenia regularnego rytmu serca u pacjentów z nieprawidłowym rytmem serca jak np. trzepotanie przedsionków czy migotanie przedsionków. Podczas zabiegu stosuje się kontrolowany impulsu elektrycznego, który dociera bezpośrednio do komórek w sercu, które są źródłem nieprawidłowym impulsów elektrycznych. Wykonywany jest także zabieg ablacji. Ta małoinwazyjna procedura, podobnie jak kardiowersja, ma na celu zniszczenie tych komórek w sercu, które stanowią źródło nieprawidłowych sygnałów elektrycznych, powodujących niemiarowe bicie serca. Jeżeli u chorego występują groźne dla życia zaburzenia takie jak np. częstoskurcz komorowy, migotanie komór, konieczne może być wszczepienie kardiowertera-defibrylatora (ICD). Jest to niewielkie urządzenie elektroniczne, które rozpoznaje groźne dla życia arytmie i wykonuje interwencje elektryczne w celu ich przerwania.

Przypisy

1. Gajewski P. Interna Szczeklika. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2022. 
2. Laflamme, D. Kardiologia. PZWL, 2023. 
3. Papier, K., Knuppel, A., Syam, N., Jebb, S. A. & Key, T. J. (2023). Meat consumption and risk of ischemic heart disease: A systematic review and meta-analysis. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 63(3), 426-437. 
4. Jimenez-Torres, J., Alcalá-Diaz, J. F., Torres-Peña, J. D., Gutierrez-Mariscal, F. M., Leon-Acuña, A., Gómez-Luna, P. & Lopez-Miranda, J. (2021). Mediterranean diet reduces atherosclerosis progression in coronary heart disease: an analysis of the CORDIOPREV randomized controlled trial. Stroke, 52(11), 3440-3449.