Bluszczyk kurdybanek - co to takiego? Właściwości, zastosowanie i działanie rośliny. Na co pomaga bluszczyk kurdybanek?

Bluszczyk kurdybanek - co to za roślina?

Bluszczyk kurdybanek (łac. Glechoma hederacea), znany tez jako bluszczyk ziemny, to roślina z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), występująca w Europie Środkowej i Północnej oraz Azji, a także w Ameryce Północnej. W Polsce jest rośliną pospolitą, porastającą przydroża, łąki, lasy, wilgotne zarośla. Często sadzony jest jako roślina ozdobna, ponieważ tworzy zwisające kurtyny kwiatowe. Kurdybanek preferuje gleby zasobne w azot, zasadowe lub lekko kwaśne. Jest to niska, płożąca się bylina o długości łodygi do 40 cm i sercowatych liściach o karbowanym brzegu. Kwitnie wiosną, od kwietnia do czerwca, wytwarzając drobne kwiaty w odcieniach niebieskiego, fioletowego i zielonego. Kwiaty mają charakterystyczną dwuwargową koronę i zebrane są w grupy po 2-4 w kątach liściowych. Owocem jest rozłupnia, która rozpada się na 4 brunatne rozłupki. W tradycyjnej medycynie ludowej wykorzystywano go od wieków, głównie do leczenia przeziębień, zapalenia oskrzeli, dolegliwości żołądkowych, cukrzycy oraz stanów zapalnych. Roślina ta wykazuje liczne właściwości farmakologiczne, w tym przeciwzapalne i przeciwbakteryjne.

Bluszczyk kurdybanek jako surowiec zielarski - składniki aktywne

Bluszczyk kurdybanek jest substancją powszechnie stosowaną w ziołolecznictwie. Wśród składników bioaktywnych wymienić można:

• Alkaloidy - hederacyna A (ok. 0,006%) i hederacyna B (ok. 0,005%) 
• Terpenoidy, w tym diterpeny, np. marubinę, oraz triterpeny, takie jak kwas ursolowy i kwas oleanolowy 
• Kwasy fenolowe m.in. kwas kawowy, winowy, octowy, ferulowy, rozmarynowy i synapowy. 
• Flawonoidy, w tym luteolinę, apigeninę, chryzoeriol i kwercetynę 
• Lignany m.in. glikozydy larycyrezynolu, pinorezinolu, syringarezynolu, ikariolu i alkoholu koniferylowego 
• Garbniki (6-7%) 
• Cholinę 
• Woski 
• Substancje mineralne 
• Lektyny 
• Olejek lotny (0,03-0,05%) - jego głównymi składnikami są kamfen, pinokamfen, pinen, mircen, menton, kariofilen i pulegon 

Bluszczyk kurdybanek – działanie Glechoma hederacea

Surowcem zielarskim jest ziele bluszczyka zbierane w okresie kwitnienia z dobrze nasłonecznionych stanowisk. Roślina ta znana jest ze względu na swoje działanie przeciwzapalne. Ekstrakty obniżają poziom histaminy i hamują rozwój reakcji zapalnej. Bluszczyk zawiera substancje, które wykazują aktywność przeciwbakteryjną i antyoksydacyjną. Zmniejsza ryzyko tworzenia się kamieni żółciowych oraz poprawia trawienie dzięki właściwościom żółciotwórczym i żółciopędnym. Działa ochronnie na wątrobę.

W medycynie ludowej kurdybanek uważany jest za zioło oczyszczające organizm, działające moczopędnie, a także wspomagające leczenie infekcji dróg moczowych i kamicy moczowej. Odwary z kurdybanku stosuje się zewnętrznie na skórę na trądzik, wypryski i egzemy, a także jako płukankę w przypadku infekcji jamy ustnej czy gardła. Odwary dezynfekujące, ze względu na właściwości przeciwbakteryjne, używane były także do przemywania rań i oparzeń. Syrop z kurdybanka stosuje się w infekcjach górnych dróg oddechowych i katarze. Działa on także spazmolitycznie na mięśnie gładkie dróg oddechowych. W przeszłości bluszczyk kurdybanek używany był jako przyprawa do piwa, zanim chmiel stał się popularniejszy. Roślina ta miała także znaczenie w ludowych wierzeniach, gdzie jej pędy wykorzystywano do plecenia mioteł oraz wieńców ochronnych.

Przeciwwskazania do stosowania bluszczyka kurdybanka

Ziele bluszczyku nie powinno być stosowane w ciąży, podczas karmienia piersią i u małych dzieci ze względu na brak badań nt. bezpieczeństwa stosowania w tych grupach. Wiele źródeł odradza również, by bluszczyk kurdybanek stosowany był w przypadku chorób nerek, wątroby, w stanach zapalnych jelit, w epilepsji, a także u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe. Oczywiście w przypadku alergii na rośliny z rodziny jasnowatych również nie powinno się go stosować.

Bluszczyk kurdybanek ziele - dawkowanie i przygotowanie naparu

Jedną łyżkę zalać jedną szklanką wrzącej wody lub mleka. Zostawić pod przykryciem na około 15-20 minut, a następnie przecedzić. Zalecane ilości według Brytyjskiej Farmakopei Ziołowej wynoszą 2-4 gramy dziennie wysuszonej części nadziemnej rośliny 3 razy w ciągu doby.

Bluszczyk kurdybanek - hodowanie zioła w doniczce

Bluszczyk kurdybanek przez wiele osób traktowany jest jako chwast, ale pięknie wygląda na balkonie i w ogrodzie. Dobrze rośnie w doniczkach, preferując stanowiska nasłonecznione lub półcieniste. Gleba powinna być żyzna, przepuszczalna, o lekko kwaśnym do obojętnego pH. Roślina wymaga regularnego podlewania, ale nie znosi nadmiaru wody. Z tego powodu doniczka musi mieć dobry drenaż. Nawożenie można stosować w okresie wiosenno-letnim, co 2-3 tygodnie, przy użyciu nawozów organicznych lub płynnych. Bluszczyk kurdybanek szybko się rozrasta. W okresie zimowym roślina przechodzi w stan spoczynku, wymagając ograniczenia podlewania i chłodniejszego miejsca.

Z czym można pomylić bluszczyk kurdybanek?

Bluszczyk kurdybanek może być mylony z kilkoma innymi roślinami, szczególnie w początkowej fazie wzrostu. Najczęstsze pomyłki to:

1. Bluszcz pospolity (łac. Hedera helix) – choć oba gatunki mają podobne liście, bluszcz pospolity jest pnącą rośliną, a bluszczyk kurdybanek płożącą. Liście bluszczu są ciemniejsze, bardziej błyszczące i mają bardziej złożoną strukturę.
2. Glechoma hirsuta – Bliski krewny bluszczyka kurdybanku, różni się od niego owłosionymi i grubszy liśćmi.
3. Jasnota biała (łac. Lamium album) – liście jasnoty białej mogą przypominać liście kurdybanku, ale jasnota ma białe kwiaty, a bluszczyk fioletowe lub niebieskie. Liście jasnoty są bardziej ząbkowane i delikatniejsze w dotyku.

Aby uniknąć pomyłek, warto korzystać z atlasów roślin lub aplikacji mobilnych do identyfikacji roślin.

Przypisy

1. Boo YC. Therapeutic Potential and Mechanisms of Rosmarinic Acid and the Extracts of Lamiaceae Plants for the Treatment of Fibrosis of Various Organs. Antioxidants (Basel). 2024 Jan 24;13(2):146.
2. Šeremet D, Durgo K, Kosanović J, Huđek Turković A, Mandura Jarić A, Vojvodić Cebin A, Komes D. Studying the Functional Potential of Ground Ivy (Glechoma hederacea L.) Extract Using an In Vitro Methodology. Int J Mol Sci. 2023 Nov 30;24(23):16975.
3. Sławińska N, Kluska M, Moniuszko-Szajwaj B, Stochmal A, Woźniak K, Olas B. New Aspect of Composition and Biological Properties of Glechoma hederacea L. Herb: Detailed Phytochemical Analysis and Evaluation of Antioxidant, Anticoagulant Activity and Toxicity in Selected Human Cells and Plasma In Vitro. Nutrients. 2023 Mar 29;15(7):1671.
4. Grabowska K, Amanowicz K, Paśko P, Podolak I, Galanty A. Optimization of the Extraction Procedure for the Phenolic-Rich Glechoma hederacea L. Herb and Evaluation of Its Cytotoxic and Antioxidant Potential. Plants (Basel). 2022 Aug 26;11(17):2217.
5. Kim DH, Ham SL, Khan Z, Kim SY, Choi SU, Kim CS, Lee KR. Terpenoids from Glechoma hederacea var. Longituba and their biological activities. Beilstein J Org Chem. 2022 May 17;18:555-566.
6. Sile I, Krizhanovska V, Nakurte I, Mezaka I, Kalane L, Filipovs J, Vecvanags A, Pugovics O, Grinberga S, Dambrova M, Kronberga A. Wild-Grown and Cultivated Glechoma hederacea L.: Chemical Composition and Potential for Cultivation in Organic Farming Conditions. Plants (Basel). 2022 Mar 18;11(6):819.
7. Xiao M, Yang M, Ji X, Li D, Xie Y, Lyu Y, Zuo Z. Protective effect of Glechoma hederacea extract against gallstone formation in rodent models. BMC Complement Med Ther. 2021 Jul 14;21(1):199.
8. Chou ST, Lin TH, Peng HY, Chao WW. Phytochemical profile of hot water extract of Glechoma hederacea and its antioxidant, and anti-inflammatory activities. Life Sci. 2019 Aug 15;231:116519.
9. Mlala S, Oyedeji AO, Gondwe M, Oyedeji OO. Ursolic Acid and Its Derivatives as Bioactive Agents. Molecules. 2019 Jul 29;24(15):2751.
10. FREZZA, Claudio, et al. Phytochemistry, chemotaxonomy, ethnopharmacology, and nutraceutics of Lamiaceae. Studies in natural products chemistry, 2019, 62: 125-178.
11. Kim J, Song S, Lee I, Kim Y, Yoo I, Ryoo I, Bae K. Anti-inflammatory activity of constituents from Glechoma hederacea var. longituba. Bioorg Med Chem Lett. 2011 Jun 1;21(11):3483-7.
12. Kumarasamy Y, Cox PJ, Jaspars M, Nahar L, Sarker SD. Biological activity of Glechoma hederacea. Fitoterapia. 2002 Dec;73(7-8):721-3.