Ból żołądka – przyczyny i objawy. Ból żołądka po jedzeniu i na czczo. Co oznacza ból brzucha w jego górnej części?

Ból żołądka – przyczyny

Co może powodować ból żołądka? Ból brzucha niekoniecznie świadczy o zapaleniu żołądka. W ten sposób manifestują się dolegliwości wielu zaburzeń układu pokarmowego. Dość częstą przyczyną bólu żołądka jest niestrawność. Jest ona wynikiem niewłaściwej diety. Ból pojawia się po jedzeniu, w szczególności tłustych, ciężkostrawnych, ostrych posiłkach. Ból żołądka pojawia się także w przypadku zatruć pokarmowych i zazwyczaj towarzyszy mu wówczas biegunka, nudności czy wzdęcia. Inne przyczyny bólu brzucha w okolicach żołądka to: nerwica żołądka wywołana długotrwałym stresem, przyjmowanie leków powodujących takie skutki uboczne, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, ostra gastropatia krwotoczna (uszkodzenie błony śluzowej żołądka powodujące powstawanie bolesnych nadżerek), kamica żółciowa, ostre zapalenie trzustki, zespół jelita drażliwego, rak żołądka, a nawet zawał mięśnia sercowego. Ból w górnej części brzucha stosunkowo często wywołany jest takimi chorobami układu pokarmowego jak refluks żołądkowo-przełykowy czy choroba wrzodowa. Podsumowując, wśród przyczyn bólu żołądka wymienić można m.in.:

• zakażenie Helicobacter pylori 
• choroba wrzodowa żołądka
• zatrucia pokarmowe 
• niestrawność 
• długotrwały stres 
• nerwica żołądka 
• przyjmowanie niektórych leków 
• grypa jelitowa 
• zespół jelita drażliwego 
• ostre zapalenie trzustki 
• zapalenie błony śluzowej żołądka 
• rak żołądka 
• kamica żółciowa 
• choroby pasożytnicze 

Silny ból żołądka może świadczyć m.in. o ostrym zapaleniu żołądka i jelit. Kiedy dodatkowo ból jest kłujący i piekący, mogło dojść do perforacji wrzodu trawiennego (pęknięcie wrzodu żołądka).

Ból brzucha w okolicy nadbrzusza - przyczyny

Bardzo często ból w okolicy nadbrzusza określany jest przez pacjentów jako ból żołądka, jednak dolegliwości w tej okolicy nogą dotyczyć różnych narządów. Ból w nadbrzuszu może świadczyć o zaburzeniach takich jak: dyspepsja czynnościowa, zaburzenia metaboliczne (cukrzyca, choroby tarczycy, nadczynność przytarczyc, zaburzenia elektrolitowe), efekt uboczny zażywanych leków (NLPZ - niesteroidowe leki przeciwzapalne, glikozydy naparstnicy, doustne glikozydy, sole żelaza lub potasu, glikokortykosteroidy i inne), a także liczne choroby układu pokarmowego: wrzody żołądka i dwunastnicy, choroba refluksowa przełyku, choroby dróg żółciowych, nieżyt żołądkowo-jelitowy, torbiele rzekome trzustki, zapalenie trzustki, choroba Leśniowskiego-Crohna, ostre zapalenie wątroby, eozynofilowe zapalenie żołądka, choroby dróg żółciowych.

Ból żołądka w ciąży

Co może oznaczać ból żołądka w ciąży? Przyczyn dolegliwość może być wiele. Fizjologicznie w trakcie ciąży mogą pojawiać się bóle brzucha o tępym charakterze, które wynikają z rozciągania się więzadeł, aby podeprzeć rosnący płód. Zazwyczaj nasila się on w drugim trymestrze, w szczególności podczas zmiany pozycji. Może być kłujący. Z powodu podwyższonego stężenia progesteronu we krwi dochodzi do spowolnienia pasażu jelitowe, co może powodować gazy i zaparcia. Z powodu osłabiania się zwieracza przełyku oraz zwiększania ciśnienia w jamie brzusznej częściej u ciężarnych pojawia się zgaga, refluks oraz bóle żołądka. Ponadto zmiany hormonalne mogą okresowo przyczyniać się do zaparć i/lub biegunek.

Ostry ból brzucha w trakcie ciąży nie powinien być lekceważony, szczególnie jeśli współwystępuje krwawienie lub plamienie z pochwy, gorączka, dreszcze, zawroty głowy, objawy odwodnienia, dyskomfort podczas oddawania moczu. W przypadku wystąpienia tych objawów należy udać się do lekarza.

Ból żołądka - objawy

Ból żołądka potrafi mieć bardzo zmienne nasilenie i różny czas trwania. Ból przewlekły dokucza nieraz dłużej niż 3 miesiące. Charakter bólu może być skurczowy, kłujący, tępy, gniotący, palący, kolkowy. Bólowi żołądka towarzyszyć mogą inne objawy takie jak biegunka, wzdęcia, nudności, odbijanie, wymioty, pieczenie w żołądku, zgaga, gorączka i osłabienie.

W przypadku, gdy ból jest silny, pojawiający się nagle lub nawracający należy skonsultować się z lekarzem. Podobnie w sytuacji, gdy objawy towarzyszące obejmują nawracające wymioty, biegunki, zaparcia, skurcze, a także gdy brzuch jest wrażliwy na dotyk lub jest w nim wyczuwalny guz. Niepokojąca jest także niezamierzona utrata masy ciała, krwawe wymioty (tzw. wymioty fusowate), krew w stolcu, ciemny stolec, żółtaczka.

Najczęstsze przyczyny bólu żołądka po jedzeniu

Ból żołądka po zjedzeniu posiłku często wynika z niewłaściwej, zbyt ostrej, tłustej diety i za dużych porcji spożywanych na raz. Jest to niestrawność czynnościowa, która może być również wywołana zbyt krótkim czasem konsumpcji lub niezbyt świeżym jedzeniem. Oprócz dolegliwości bólowych pojawia się wtedy również uczucie pełności, ucisk w żołądku, mdłości, odbijanie i zgaga. Na ból nadbrzusza po posiłku cierpią również ludzie o dużej nadwrażliwości błony wyściełającej żołądek lub z chorobą wrzodową żołądka.

Choroba wrzodowa i zapalenie błony śluzowej żołądka - objawy

Jest to choroba przewlekła, której najczęstszą przyczyną jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori. Większość ludzi ma lub miało kontakt z tym patogenem przenoszonym przez wodę, jedzenie i sztućce, ale nie zawsze zarażenie H. pylori prowadzi do schorzeń przewodu pokarmowego. Czasem nie daje ono żadnych objawów. Jednak u części ludzi w sprzyjających warunkach bakteria uaktywnia się w organizmie, doprowadzając do stanu zapalnego błony śluzowej dwunastnicy lub żołądka. Bez podjęcia leczenia często dochodzi do powstania wrzodów, a nawet nowotworu żołądka. W chorobie wrzodowej występują okresy zaostrzenia i remisji. Objawy wrzodów żołądka obejmują specyficzne dolegliwości bólowe żołądka - piekący ból w nadbrzuszu zaczyna się w trakcie posiłku lub krótko po jedzeniu. Ból rozpoczynający się w nocy lub między posiłkami częściej wskazuje na wrzody dwunastnicy. Dolegliwości najczęściej pojawiają się wiosną i jesienią.

Diagnostyka - jak rozpoznać ból żołądka i jego podłoże

Kiedy występuje ostry ból, silny ból lub powtarzające się bóle brzucha, szczególnie gdy towarzyszą mu niepokojące objawy w postaci krwawienia z przewodu pokarmowego, wydalania kału zabarwionego krwią, problemów z przełykaniem, wystąpienia żółtaczki lub znacznego odwodnienia - należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Lekarz rozpocznie wizytę od dokładnego wywiadu odnośnie symptomów i czasu trwania choroby. Do znalezienie przyczyny bolesności w nadbrzuszu konieczne będzie wykonanie badań laboratoryjnych, obrazowych lub endoskopowych. W badaniach laboratoryjnych często wykonuje się:

• pełną morfologię krwi 
• stężenie CRP 
• badanie na krew utajoną w stolcu 
• oznaczenie poziomu przeciwciał IgG specyficznych dla H. pylori w surowicy krwi 

W diagnostyce zakażenia H. pylori dokładniejszymi, ale inwazyjnymi metodami diagnostyki obecności bakterii są: szybki test ureazowy, badanie histologiczne, hodowla bakteryjna. Jednym z powikłań wrzodów żołądka jest niedokrwistość. Wykazanie jej w morfologii może sugerować krwawienie do światła przewodu pokarmowego. Głównym badaniem pozwalającym na wykrycie wrzodów żołądka, ich wielkość i ilość jest gastroskopia. Badaniem obrazowym pozwalającym ocenić wrzody jest fluoroskopia z kontrastem.

Więcej informacji o zakażeniu Helicobacter pylori znajduje się w artykule Helicobacter pylori - objawy, leczenie, dieta.

Ból żołądka - leczenie

Leczenie dobierane jest do przyczyny dolegliwości.W przypadku choroby wrzodowej z zakażeniem Helicobater pylori w terapii wykorzystywane są antybiotyki oraz inhibitory pompy protonowej, zmniejszające ilość wydzielanego w żołądku kwasu solnego. Doraźnie, aby złagodzić ból żołądka, można zastosować leki rozkurczowe (np. preparatu z drotaweryną) oraz leki przeciwbólowe - paracetamol. Nie powinno się używać leków z grupy NLPZ takich jak ibuprofen, ketoprofen, diklofenak i inne, ponieważ mogą nasilić dolegliwości. W przypadku dyspepsji czynnościowe w terapii stosuje się leki prokinetyczne, które przyspieszają motorykę przewodu pokarmowego.

Domowe sposoby na ból żołądka

W przypadku bólu żołądka warto zastosować dietę łatwo strawną z ograniczeniem substancji pobudzających wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Odradzane są produkty ciężkostrawne, tłuste, kawa naturalna, alkohol, ostre przyprawy, czosnek, cebula, kwaśne produkty, kakao czy czekolada, słodycze, gazowane napoje. Niestrawność złagodzi napar z mięty pieprzowej, melisy lub rumianku. Ulgę przyniesie też napój z imbiru, sok z aloesu, napar z nasion kopru włoskiego lub korzeń lukrecji. Przy bólu skurczowym warto skorzystać ze sposobów naszych babć i sięgnąć po termofor z ciepłą wodą lub wykonać masaż rozluźniający.

Jeżeli ból w okolicy żołądka występuje na tle nerwowym można go złagodzić zmianą stylu życia i dietą. Aktywność fizyczna przyczynia się do redukcji stresu. Już 30 minut dziennie umiarkowanie intensywnego wysiłku fizycznego wystarcza, by podnieść poziom endorfin. Dodatkowo pomocne są techniki relaksacyjne - kontrola oddechu, medytacja, aromaterapia z olejkiem m.in. rozmarynowym, lawendowym, z melisy. W przypadku przewlekłego stresu można rozważyć terapię u psychologa. Proces kontroli stresu wspomogą również adaptogeny - naturalne substancje roślinne, które działają regulująco i redukują szkodliwy wpływ stresu na organizm. Popularne adaptogeny to m.in. ashwagandha, różeniec górski, żeń-szeń, gotu kola czy schisandra.

Przypisy

• Mikulska, P., Malinowska, M., Ignacyk, M., Szustowski, P., Nowak, J., Pesta, K., Cielecka-Piontek, J. (2023). Ashwagandha (Withania somnifera)—Current research on the health-promoting activities: a narrative review. Pharmaceutics, 15(4), 1057.
• Amir, M., Vohra, M., Raj, R. G., Osoro, I., Sharma, A. (2023). Adaptogenic herbs: A natural way to improve athletic performance. Health Sciences Review, 7,100092. 
• Gajewski P. Interna Szczeklika. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2022.