Ból ścięgna - czy to objaw zapalenia ścięgien? Objawy towarzyszące, przyczyny i leczenie bólu ścięgien oraz ich stanu zapalnego

Ból ścięgien - przyczyny

Ból ścięgien najczęściej jest wynikiem urazu lub przeciążenia mięśni. Może być efektem toczącego się stanu zapalnego, szczególnie gdy towarzyszy mu obrzęk. Ból ścięgien po siłowni najczęściej jest oznaką przeciążenia - zbyt forsownego treningu w stosunku do możliwości naszego organizmu, ale też wykonania aktywności bez wcześniejszej rozgrzewki i rozciągnięcia. Przeciążenie może być nie tylko wynikiem zbyt intensywnego treningu na siłowni, ale też wykonania zbyt gwałtownego ruchu. Po kilkudniowym odpoczynku ból znika.

Ból ścięgien może być także efektem stanu zapalnego, kontuzji (naciągnięcie, naderwanie, zerwanie ścięgna), choroby zwyrodnieniowej, reumatoidalnego zapalenia stawów, fibromialgii lub tendinopatii, czyli zmian chorobowych o charakterze przeciążeniowo-zwyrodnieniowym. Tendinopatia to stan patologiczny w obrębie ścięgna, który charakteryzuje się bólu, obrzęku, i upośledzenia ruchomości wykonywanym z zaangażowaniem ścięgna dotkniętego dolegliwością. Jest to szerokie pojęcie, które określa różne przewlekłe zmiany w ścięgnach, którym towarzyszy miejscowy ból narastający przy aktywności fizycznej. Najczęściej diagnozowane tendinopatie dotyczą:

• bocznej części łokcia (łokieć tenisisty)
• głowy długiej mięśnia dwugłowego
• przyczepu mięśni zginaczy nadgarstka po stronie przyśrodkowej stawu łokciowego (łokieć golfisty)
• przyczepu ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia do panewki i górnej części obrąbka stawowego (bark miotacza)
• rotatorów stawu ramiennego (bark pływaka)
• zapalenie więzadła rzepki (kolano skoczka)
• ścięgna Achillesa
• stożka rotatorów

Objawy zapalenia ścięgien

Ścięgno to struktura, która jest swoistym przedłużeniem mięśnia. Umożliwia jego przyczepienie do elementów kostnych. Jest integralną częścią mięśnia. Ścięgna zbudowane są z tkanki łącznej. Mają niewielką elastyczność, ale cechują się dużą wytrzymałością na urazy mechaniczne. Ścięgno okryte jest pochewką, redukującą tarcia podczas ruchów. Pochewki ścięgniste zapewniają odpowiednią pozycję ścięgien względem kości. Zapalenie ścięgien i pochewek ścięgnistych jest bardzo dokuczliwe. Może dawać objawy takie jak:

• ból ścięgien, który nasila się przy aktywności fizycznej 
• sztywność stawu 
• tkliwość ścięgna pod wpływem ucisku 
• obrzęk i ocieplenie skóry w okolicy ścięgna 
• zaczerwienienie skóry w okolicy objętej stanem zapalnym 
• słyszalne trzaski podczas ruchu 

Przyczyny zapalenia ścięgien

Zapalenie pochewek ścięgnistych i ścięgien najczęściej spowodowane jest kontuzją, przeciążeniem, nadmiernym naprężeniem lub mikrourazem. Ryzyko zapalenia ścięgna jest wyższe u osób po 40 roku życia, z wadami anatomicznymi i wadami postawy, łuszczycowym zapaleniem stawów, reumatoidalnym zapaleniem stawów, chorobami tarczycy, dną moczanową, siedzącym trybem życia, otyłością, dyslipidemią, cukrzycą oraz stosujących niektóre leki (doustne glikokortykosteroidy, fluorochinolony).

Stan zapalny może także rozwinąć się w wyniku nadmiernego używania danego stawu, częstego powtarzania takich samych ruchów. Powstające przeciążenia mogą być skutkiem nie tylko zbyt dużego wysiłku fizycznego, ale także nieprawidłowej biomechaniki chodu, wad postawy, złego wykonywania ćwiczeń. W momencie, gdy przeciążenia przekraczają próg fizjologicznego obciążenia struktur, dochodzi do rozwoju stanu zapalnego lub zmian zwyrodnieniowych.

Zapalenie ścięgna Achillesa

Ścięgno Achillesa jest jednym z najmocniejszych i najgrubszych ścięgien w ciele człowieka. Łączy mięśnie łydki z kością piętową, zapewniając możliwość zgięcia podeszwowego w stawie skokowym. Zapalenie ścięgna Achillesa najczęściej pojawia się u osób, które bez wcześniejszego przygotowania się wykonały duży wysiłek fizyczny. Może wystąpić także u osób otyłych prowadzący siedzący tryb życia przy podjęciu próby dłuższej aktywności. U zawodowych sportowców oraz osób amatorsko uprawiających sport może być wynikiem nagromadzenia się dużej ilości mikrourazów w krótkim czasie lub przewlekłych zmian przeciążeniowych. Długo trwający stan zapalny wywołuje zmiany degeneracyjne włókien kolagenowych tworzących ścięgno, co zmniejsza ich odporność na rozciąganie. Stan zapalny ścięgna Achillesa może także rozwinąć się w wyniku chodzenia w obuwiu ze zbyt sztywną podeszwą oraz zbyt elastycznym zapiętkiem, co nie daje pięcie właściwej stabilizacji.

Objawy zapalenia ścięgna Achillesa głównie obejmują ból ścięgna w dolnej części łydki. Dolegliwości bólowe najsilniejsze są rano, zaraz po wstaniu z łóżka. U osób aktywnych, nasila się na początku wysiłku fizycznego, zmniejsza w trakcie jego trwania i ponownie nasila po jego zakończeniu. Przy zapaleniu przyczepu ścięgna Achillesa ból pojawia się także przy opieraniu stopy na pięcie np. podczas leżenia na plecach. Dodatkowo wystąpić może tkliwość pod uciskiem palcami kilka centymetrów powyżej pięty oraz sztywność ścięgna stopy.

Diagnostyka zapalenia ścięgna

Rozpoznanie stawiane jest w oparciu o objawy kliniczne oraz wyniki badań obrazowych takich jak USG czy rezonans magnetyczny.

Leczenia zapalenia i fizjoterapia w przypadku zapalenia ścięgien

Leczenie zachowawcze zapalenia ścięgien uzależnione jest od przyczyny schorzenia. Stosowane są maści i leki przeciwbólowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne i preparaty regenerujące. Czasami stosuje się miejscowe iniekcje z glikokortykosteridów oraz ostrzykiwanie osoczem bogatopłytkowym w celu wspomagania regeneracji. Przy rozległych uszkodzeniach struktur konieczna może być leczenie operacyjne. W okresie aktywnego zapalenia zaleca się maksymalne ograniczenie aktywności fizycznej. Najczęstsze zabiegi w fizykoterapii to:

• laseroterapia 
• miejscowa krioterapia 
• pole magnetyczne 
• ultradźwięki 
• zabiegu z wykorzystaniem prądu 

Po złagodzeniu okresu ostrego zapalenia w leczeniu zapalenia ścięgien stosowana jest terapia manualna, masaże mięśniowo-powięziowe i kinesiotaping. Zabiegi powinien dobrać fizjoterapeuta lub ortopeda. Rehabilitację pacjenta uzupełnia odpowiednia dieta i suplementacja zawierająca m.in. kolagen, kwasy tłuszczowe omega-3, MSM, kurkuminę, ekstrakt z zielonej herbaty, kwercetynę, resweratrol, siarczan glukozoaminy i siarczan chondroityny.

Przypisy

1. Millar, N. L., Silbernagel, K. G., Thorborg, K., Kirwan, P. D., Galatz, L. M., Abrams, G. D., Rodeo, S. A. (2021). Tendinopathy. Nature reviews Disease primers, 7(1), 1.
2. Katz, J. N. (2021). Platelet-rich plasma for osteoarthritis and achilles tendinitis. Jama, 326(20), 2012-2014. 
3. Mueller, A. L., Brockmueller, A., Kunnumakkara, A. B., & Shakibaei, M. (2022). Modulation of inflammation by plant-derived nutraceuticals in tendinitis. Nutrients, 14(10), 2030. 
4. Irby, A., Gutierrez, J., Chamberlin, C., Thomas, S. J., Rosen, A. B. (2020). Clinical management of tendinopathy: a systematic review of systematic reviews evaluating the effectiveness of tendinopathy treatments. Scandinavian journal of medicine & science in sports, 30(10), 1810-1826.
5. von Rickenbach, K. J., Borgstrom, H., Tenforde, A., Borg-Stein, J., McInnis, K. C. (2021). Achilles tendinopathy: evaluation, rehabilitation, and prevention. Current sports medicine reports, 20(6), 327-334.