Zapalenie oskrzeli – objawy i leczenie, przyczyny przewlekłego i ostrego zapalenia oskrzeli

Zapalenie oskrzeli to choroba szczególnie często występująca w okresie przeziębieniowym - jesienią i zimą. Z reguły ma podłoże wirusowe. Towarzyszy jej gorączka i kaszel. Jak rozpoznać infekcję dróg oddechowych i jak leczyć zapalenie oskrzeli?

Ostre zapalenie oskrzeli - przyczyny

Oskrzela człowieka są częścią układu oddechowego. Zachodzi w nich wymiana gazowa. Umożliwiają transport powietrza do płuc, a także powietrze to ogrzewają, oczyszczają i nawilżają. Ostre zapalenie oskrzeli jest zakażeniem układu oddechowego, któremu towarzyszy kaszel trwający do 3 tygodni. Rozpoznaje je się, po uprzednim wykluczeniu zapalenia płuc. Jest to najczęstsze rozpoznanie u chorych, zgłaszających się do lekarza z powodu kaszlu. Infekcja ta, zazwyczaj ma podłoże wirusowe takie jak:

• wirus grypy A
• wirus grypy B
• wirus paragrypy
• RSV
• koronawirusy
• adenowirusy
• rynowirusy

Wśród <10% chorych wykrywa się zakażenie bakteryjne np. Bordetella pertussis, Mycoplasma pneumoniae, Chlamydophila pneumoniae.

Objawy zapalenia oskrzeli o ostrym przebiegu

Podstawowe objawy choroby zgłaszane przez chorych z zapaleniem oskrzeli to ogólnoustrojowe objawy typowe dla większości infekcji z towarzyszącym kaszlem. Można je pomylić z objawami zapalenia płuc, przeziębienia lub grypy. Do objawów zapalenia oskrzeli można zaliczyć:

• gorączka poniżej 38 stopni
• kaszel
• bóle mięśni
• odkrztuszanie wydzieliny (ropnej lub śluzowej)
• świszczący oddech
• ogólne złe samopoczucie

Zapalenie oskrzeli u dzieci

Zapalenie oskrzeli u dzieci najczęściej objawia się poprzez uporczywy kaszel. Przyczyną zapalenia oskrzeli w tej grupie wiekowej to najczęściej zakażenie wirusowe. Im młodsze dziecko, tym ciężej przechodzi ono infekcję. Z początku, kaszel jest suchy, a z czasem może przechodzić w mokry. Może pojawić się gorączka. Objawy z reguły trwają mniej niż 10 dni. Odpowiednie leczenie łagodzi przebieg choroby

Przewlekłe zapalenie oskrzeli - przyczyny i objawy

Zapalenie oskrzeli, ze względu na czas trwania, dzielimy na ostre (<3 tygodni), podostre (3-8 tygodni) oraz przewlekłe (> 8 tygodni). Zapalenie podostre, z reguły jest wynikiem nadreaktywności oskrzeli po przebytej infekcji lub zakażeniu krztuścem. Przewlekłe zapalenie oskrzeli z kolei, najczęściej jest wynikiem szkodliwego wpływu czynników środowiskowych takich jak palenie tytoniu. Książkowym przykładem jest przewlekła obturacyjna choroba płuc (POCHP). Charakteryzuje się ona trwałym ograniczeniem przepływu powietrza przed drogi oddechowe, które postępuje i związane jest z nasilonym przewlekłym stanem zapalnym dróg oddechowych, wywołanym szkodliwymi cząsteczkami lub gazami. W Polsce, POCHP stwierdza się aż u 10% osób powyżej 40 roku życia.

Najważniejszym czynnikiem ryzyka zachorowania jest palenie tytoniu, odpowiedzialne za 80% przypadków tej choroby. Dochodzi do uszkodzenia płuc, które jest wynikiem przewlekłego zapalenia dróg oddechowych, stresu oksydacyjnego i proteolizy. Dochodzi do nadprodukcji śluzu i upośledzenia oczyszczania rzęskowego dróg oddechowych, skutkując przewlekłym, mokrym kaszlem. Ograniczenie przepływu powietrza wskutek obturacji zmniejsza sprężystość płuc, generując większy wysiłek podczas oddychania. Pojawia się rozdęcie płuc oraz zaburzenia wymiany gazowej. Powikłaniem POCHP jest nadciśnienie płucne i rozwój serca płucnego. Objawy POCHP to:

• przewlekły kaszel
• przewlekłe odkrztuszanie plwociny
• duszność

W zaawansowanej postaci choroby może wystąpić łatwe męczenie się, utrata łaknienia, chudnięcie, depresja, ustawienie wdechowe klatki piersiowej oraz zmniejszoną ruchomość oddechową przepony. Profilaktyka zachorowania na POCHP obejmuje niepalenie papierosów i innych wyrobów tytoniowych oraz redukcja narażenia na pyły oraz związki chemiczne.

Leczenie zapalenia oskrzeli

Leczenie zapalenia oskrzeli o ostrym przebiegu zależy od czynnika etiologicznego. W zakażeniach o podłożu wirusowym stosuje się leczenie objawowe z zastosowaniem leków przeciwgorączkowych oraz przeciwkaszlowych. Gdy występuje znaczna obturacja, lekarz może zadecydować o włączeniu ß2-mimetyków (leki rozszerzające oskrzela). Kiedy patogenem wywołującym są bakterie krztuśca, dodatkowo stosowane są antybiotyki z grupy makrolidów.

Pacjent powinien zgłosić się do lekarza, jeśli występuje gorączka powyżej 38 stopni, silny ból w klatce piersiowej, duszność, świszczący oddech oraz jeśli objawy utrzymują się powyżej 7 dni.

Inny schemat leczenia dotyczy zapaleń oskrzeli o chronicznym przebiegu. Przykładowo, w POCHP terapia obejmuje leczenie farmakologiczne, wspomaganie wentylacji, tlenoterapię, całkowite zaprzestanie palenia tytoniu, leczenie żywieniowe, a w ciężkich przypadkach również metody operacyjne.

Zapalenie oskrzeli - domowe sposoby

W czasie choroby należy pozostawać w domu, odpoczywać i pić dużą ilość płynów, by nie dopuścić do odwodnienia organizmu. W przypadku wystąpienia gorączki można zastosować paracetamol lub ibuprofem. Gdy występuje kaszel suchy, stosuje się leki przeciwkaszlowe z kodeiną oraz syropy. Jeśli kaszel jest mokry, dobrym wyborem będą syropy ułatwiające odkrztuszanie. Do herbaty można dodawać sok malinowy, miód, cytrynę, które naturalnie wspomagają odporność.

Należy pamiętać, że podatność na zakażenia zwiększa m.in zła dieta, palenie tytoniu, długotrwały stres, nadużywanie alkoholu czy długotrwała antybiotykoterapia. Uzupełnieniem zbilansowanej diety i suplementacji jest aktywność fizyczna, sen i wypoczynek.

Antybiotyki a zapalenie oskrzeli

Zapalenie oskrzeli wywołują wirusy w ponad 90% przypadków, dlatego leczenie antybiotykami jest zbędne i szkodliwe. Wirusowego zapalenia oskrzeli nie można wyleczyć antybiotykami - w zapaleniu oskrzeli stosuje się leczenie objawowe, które polega na łagodzeniu kaszlu, gorączki i innych dolegliwości. Bakteryjne zapalenie oskrzeli występuje rzadko (mniej niż 10% przypadków) i dotyczy głównie zakażeń bakteriami atypowymi lub krztuścem. Ważne jest, aby wiedzieć, że obecność żółtej lub zielonkawej plwociny nie oznacza infekcji o podłożu bakteryjnym i nie stanowi wskazania do antybiotyku. Niepotrzebne stosowanie antybiotyków nie tylko nie przynosi poprawy, ale powoduje działania niepożądane i sprzyja powstawaniu bakterii opornych na leczenie. Antybiotyki powinny być stosowane wyłącznie gdy lekarz potwierdzi bakteryjną przyczynę infekcji.

Powikłania nieleczonego zapalenia oskrzeli

Zapalenie oskrzeli zwykle przebiega łagodnie i ustępuje samoistnie bez poważnych powikłań. Ostre zapalenie oskrzeli najczęściej daje objawy, które ustępują po około tygodniu, choć kaszel może utrzymywać się nawet przez 2-3 tygodnie. Najczęstszym powikłaniem po zapaleniu oskrzeli jest przedłużający się kaszel wynikający z nadreaktywności oskrzeli po przebytym zakażeniu - oskrzela pozostają nadwrażliwe na bodźce takie jak zimne czy zanieczyszczone powietrze przez kilka miesięcy. W rzadszych przypadkach może dojść do rozwoju zapalenia płuc, szczególnie gdy występują objawy takie jak długotrwała gorączka, nasilona duszność czy silny ból w klatce piersiowej. Zapalenie oskrzeli u dorosłych z przewlekłymi chorobami układu oddechowego (astma, POChP) może prowadzić do zaostrzenia choroby podstawowej. Jeśli objawy się nasilają lub utrzymują dłużej niż 7 dni, należy skontaktować się z lekarzem.

Zapalenie oskrzeli - profilaktyka

Zapalenie oskrzeli to choroba najczęściej o podłożu wirusowym. Profilaktyka to przede wszystkim dbanie o odporność oraz unikanie skupisk ludzkich w okresie jesienno-zimowym, kiedy ilość zachorowań jest największa. Aby na codzień wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, zaleca się uzupełnienie diety o składniki immunomodulujące. Zalicza się do nich między innymi:

• kwasy tłuszczowe omega-3
• witaminę D
• tran
• jeżówkę purpurową
• probiotyki
• witaminę C
• propolis
• pyłek pszczeli
• spirulinę
• cynk

Zapalenie oskrzeli - podsumowanie

Zapalenie oskrzeli to stan zapalny błony śluzowej oskrzeli, który jest jedną z najczęstszych przyczyn wizyt u lekarza z powodu kaszlu. Najczęstszą przyczyną zapalenia oskrzeli są wirusy (ponad 90% przypadków), takie jak grypa, paragrypa, RSV czy adenowirusy, które przenoszą się drogą kropelkową. Głównym objawem zapalenia oskrzeli jest kaszel - początkowo suchy, później produktywny z odkrztuszaniem wydzieliny. Występują również objawy ogólne takie jak gorączka i złe samopoczucie, a lekarz może stwierdzić objawy osłuchowe (furczenia, świsty).

Diagnostyka zapalenia oskrzeli opiera się głównie na badaniu fizykalnym. Leczenie opiera się na terapii objawowej: odpoczynek, nawadnianie, leki wykrztuśne lub przeciwkaszlowe. Leki rozkurczające oskrzela stosuje się tylko przy obturacji oskrzeli z dusznością. Antybiotyki na zapalenie oskrzeli nie są wskazane, ponieważ większość przypadków ostrego zapalenia oskrzeli ma przyczynę wirusową. Objawy zwykle ustępują po 6-7 dniach. Należy skontaktować się z lekarzem, jeśli pojawi się duszność, gorączka utrzymuje się dłużej lub objawy się nasilają.

Zapalenie oskrzeli - najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Po czym poznać, że mam zapalenie oskrzeli?

Zapalenie oskrzeli najczęściej objawia się uporczywym kaszlem, który może być początkowo suchy, a później przechodzi w kaszel z odkrztuszaniem wydzieliny. Często towarzyszy mu uczucie zmęczenia, ból w klatce piersiowej oraz stan podgorączkowy lub gorączka. U niektórych osób pojawia się także świszczący oddech i duszność. Objawy zwykle rozwijają się po infekcji wirusowej górnych dróg oddechowych.

Od czego przychodzi zapalenie oskrzeli?

Najczęstszą przyczyną zapalenia oskrzeli są infekcje wirusowe, które atakują drogi oddechowe. Choroba może rozwinąć się po przeziębieniu lub grypie, gdy infekcja przenosi się z górnych do dolnych dróg oddechowych. Ryzyko zwiększa także palenie papierosów, zanieczyszczenie powietrza oraz osłabiona odporność. Rzadko przyczyną są bakterie lub długotrwałe drażnienie oskrzeli przez substancje chemiczne.

Ile dni trwa zapalenie oskrzeli?

Ostre zapalenie oskrzeli trwa zwykle od kilku dni do około dwóch tygodni. Najdłużej utrzymującym się objawem jest kaszel, który może trwać nawet do trzech tygodni. W większości przypadków choroba ustępuje samoistnie, z włączonym leczeniem przeciwkaszlowym (i innymi lekami łagodzącymi objawy). Jeśli symptomy utrzymują się dłużej lub nasilają, konieczna jest konsultacja z lekarzem.

Jak odróżnić zapalenie oskrzeli od płuc?

Zapalenie płuc jest zazwyczaj poważniejszą chorobą niż zapalenie oskrzeli. W zapaleniu płuc częściej występuje wysoka gorączka, silne osłabienie, duszność oraz ból w klatce piersiowej nasilający się przy oddychaniu. W zapaleniu oskrzeli dominującym objawem jest kaszel i uczucie ucisku w klatce piersiowej. Ostateczne rozpoznanie często wymaga badania lekarskiego i czasem wykonania zdjęcia RTG klatki piersiowej.

Czy z zapaleniem oskrzeli można wychodzić na dwór?

W początkowym okresie choroby zaleca się odpoczynek i ograniczenie wysiłku fizycznego. Jeśli objawy są łagodne, a pacjent nie ma gorączki, krótki spacer na świeżym powietrzu może być dopuszczalny. Ważne jest jednak unikanie zimnego powietrza, smogu i dużego wysiłku. W czasie choroby należy przede wszystkim zadbać o regenerację organizmu.

Jak brzmi kaszel przy zapaleniu oskrzeli?

Kaszel przy zapaleniu oskrzeli bywa początkowo suchy i męczący. Po kilku dniach zwykle staje się wilgotny, a chory zaczyna odkrztuszać wydzielinę z dróg oddechowych. Może być głęboki i nasilać się w nocy lub rano. Często towarzyszy mu uczucie zalegania śluzu w klatce piersiowej.

Jaka jest różnica między grypą a zapaleniem oskrzeli?

Grypa jest ostrą infekcją wirusową, która zwykle zaczyna się nagle wysoką gorączką, bólami mięśni i silnym osłabieniem. Zapalenie oskrzeli natomiast dotyczy głównie dolnych dróg oddechowych i objawia się przede wszystkim kaszlem. Grypa może prowadzić do zapalenia oskrzeli jako powikłania. W wielu przypadkach zapalenie oskrzeli rozwija się właśnie po przebytej infekcji grypowej lub przeziębieniu.

Czy zapalenie oskrzeli przejdzie bez antybiotyku?

W większości przypadków zapalenie oskrzeli ma podłoże wirusowe, dlatego antybiotyki nie są wskazane. Leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów, odpoczynku oraz odpowiednim nawodnieniu. Antybiotyki stosuje się jedynie wtedy, gdy lekarz podejrzewa zakażenie bakteryjne. Decyzję o ich zastosowaniu zawsze powinien podejmować specjalista.

Czym grozi nieleczone zapalenie oskrzeli?

Nieleczone zapalenie oskrzeli może prowadzić do przedłużającego się kaszlu i ogólnego osłabienia organizmu. W niektórych przypadkach infekcja może rozprzestrzenić się na płuca i doprowadzić do zapalenia płuc. Długotrwały stan zapalny może również pogarszać funkcjonowanie układu oddechowego. Dlatego w przypadku nasilonych objawów lub braku poprawy warto skonsultować się z lekarzem.

Z czym można pomylić zapalenie oskrzeli?

Objawy zapalenia oskrzeli mogą przypominać inne choroby układu oddechowego. Często mylone jest z przeziębieniem, grypą lub zapaleniem płuc. Podobne objawy mogą występować także w przebiegu astmy czy przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Dlatego przy długotrwałym kaszlu lub duszności konieczna jest właściwa diagnostyka medyczna.

Przypisy:

1. Kulus, Marek; Krenke, Katarzyna. Pulmonologia dziecięca. Red. . Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2018
2. Szczeklik A. Interna szczeklika. Warszawa PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2016.
3. Barrea, Luigi, et al. "Nutrition and immune system: from the Mediterranean diet to dietary supplementary through the microbiota." Critical Reviews in Food Science and Nutrition18 (2021): 3066-3090.
4. Gombart, Adrian F., Adeline Pierre, and Silvia Maggini. "A review of micronutrients and the immune system–working in harmony to reduce the risk of infection." Nutrients1 (2020): 236.
5. La Fata, Giorgio, Peter Weber, and M. Hasan Mohajeri. "Probiotics and the gut immune system: indirect regulation." Probiotics and antimicrobial proteins1 (2018): 11-21.
6. Lehtoranta, Liisa, Sinikka Latvala, and Markus J. Lehtinen. "Role of probiotics in stimulating the immune system in viral respiratory tract infections: A narrative review." Nutrients10 (2020): 3163.
7. Gutiérrez, Saray, Sara L. Svahn, and Maria E. Johansson. "Effects of omega-3 fatty acids on immune cells." International journal of molecular sciences20 (2019): 5028.
8. Singh, Sunita, et al. "Therapeutic and nutritional potential of Spirulina in combating COVID-19 infection." AIJIR Preprints(2020).
9. Damoiseaux, Jan, and Joost Smolders. "The engagement between vitamin D and the immune system: is consolidation by a marriage to be expected?." EBioMedicine31 (2018): 9-10.
10. Al-Hariri, Mohammed. "Immune's-boosting agent: Immunomodulation potentials of propolis." Journal of family & community medicine1 (2019): 57.