Róg skórny - nowotwór skóry czy stan przedrakowy? Rozwój, objawy, diagnostyka i leczenie rogu skórnego

Rozwój rogu skórnego i przyczyny nadmiernego rogowacenia skóry. Czy róg skórny i rogowacenie starcze mogą być czynnikami rozwoju raka kolczystokomórkowego skóry?

Słysząc o nowotworach skóry, większość osób myśli oczywiście o czerniaku - czyli nowotworze złośliwym, utożsamianym głównie z „podejrzaną” zmianą barwnikową (więcej informacji o czerniaku znajduje się w artykule Czerniak skóry - objawy i diagnostyka nowotworów skóry, leczenie czerniaka). I nic w tym dziwnego - w zbiorowej świadomości coraz szerzej funkcjonuje kwestia profilaktyki czerniaka oraz konieczności regularnej kontroli znamion i pieprzyków. Czerniak nie jest jednak jedynym nowotworem skóry - obok niego wyróżniamy także różne stany przednowotworowe skóry, z których mogą (ale nie muszą) rozwijać się nowotwory. Wyglądają one zupełnie inaczej niż „klasyczny” czerniak, dlatego warto wiedzieć, w jaki sposób je rozpoznać, by móc odpowiednio wcześniej zgłosić się do lekarza. W poniższym artykule znajdują się najważniejsze informacje o najczęściej występującym stanie przednowotworowym - a więc o rogowaceniu słonecznym (czasem określanym również jako rogowacenie starcze), a także o jego specyficznej postaci - czyli rogu skórnym (z łaciny - cornu cutaneum).

Rogowacenie słoneczne. Co to takiego?

Tak, jak zostało to już wspomniane powyżej - rogowacenie słoneczne i róg skórny to zmiany, które  są uznawane za stany przednowotworowe (przy czym róg skórny stanowi specyficzną odmianę rogowacenia słonecznego). Czym charakteryzują się te stany?

Rogowacenie słoneczne (określane również jako rogowacenie starcze) to zmiana skórna, powstająca najczęściej w wyniku długotrwałej ekspozycji na promieniowanie słoneczne bez jednoczesnej ochrony przed tym promieniowaniem. Najczęściej obserwuje się ją u osób starszych oraz osób, które przez wiele lat wykonywały pracę i/lub praktykowały hobby na świeżym powietrzu czy też, po prostu - w dużej ekspozycji na słońce. Mowa tu między innymi o rolnikach, żeglarzach, ratownikach wodnych, robotnikach budowlanych, kierowcach samochodów ciężarowych (i kierowcach ogólnie pokonujących długie trasy) czy ogrodnikach. Zwykle zmiany w postaci rogowacenia słonecznego pojawiają się na twarzy, głowie (zwłaszcza na łysinie u panów), karku, ramionach i barkach oraz na grzbietach dłoni (czyli tam, gdzie promienie słoneczne operują z największą intensywnością), rzadziej obserwuje się je na przedramionach, podudziach czy stopach.

Jak rozpoznać zmianę skórną o charakterze rogowacenia starczego? Przede wszystkim należy zaznaczyć, że - w przypadku braku interwencji medycznej - zmiana taka ulega przeobrażeniom, rozrostowi i ewolucji wyglądu w czasie:

• na samym początku konkretny obszar skóry staje się suchy, a procesowi temu towarzyszy łuszczenie. W obrębie zmiany pojawiają się odbarwienia i przebarwienia (często skóra przybiera żółtawy kolor);
• następnie dochodzi do utraty sprężystości i elastyczności skóry, pojawiają się na niej dość głębokie zmarszczki, staje się pogrubiała lub - wręcz przeciwnie - cienka, niemalże pergaminowa;
• później na chropowatej powierzchni pojawiają się charakterystyczne zrogowacenia - raczej płaskie i przylegające do powierzchni skóry, natomiast możliwe do zdrapania. Jeśli zrogowacenie zostanie poddane długotrwałemu drażnieniu, w wyniku którego będzie uszkodzone czy zdrapane, można pod nim obserwować delikatną, świeżą, różową skórę, z której sączy się przezroczysty płyn lub nawet krew;
• w miarę upływu czasu wokół zmiany może pojawić się stan zapalny - często w postaci czerwonej obwódki, a sama zmiana będzie coraz bardziej uwrażliwiona na uszkodzenia - zrogowacenie może odrywać się od powierzchni skóry nawet przy lekkim potarciu dłonią, chusteczką bądź ręcznikiem.

Róg skórny - szczególna odmiana rogowacenia słonecznego

Róg skórny pojawia się u pacjenta zazwyczaj w podobnych okolicznościach, co rogowacenie słoneczne - a więc w wyniku długotrwałej ekspozycji na słońce. Należy tu jednak zaznaczyć, że może on wzrastać na podłożu wcześniej uszkodzonym - na przykład miejscu starej rany czy owrzodzenia. Róg skórny może rozwinąć się dodatkowo u osób zakażonych wirusem brodawczaka ludzkiego. Swoją nazwę wziął od tego, w jaki sposób wygląda - nie jest bowiem zmianą płaską, ale wyniesioną ponad powierzchnię skóry. Przy braku interwencji medycznej rośnie (zarówno u podstawy, jak i w górę) z powodu nawarstwiania się komórek naskórka i mas rogowych (będących mieszaniną sebum, keratyny, komórek skóry i innych wytworów). Z uwagi na utlenianie się mas rogowych, może najpierw przybierać żółtobrunatny kolor, a później staje się coraz ciemniejszy. Zazwyczaj taka brodawka (jak potocznie określa się róg skórny) osiąga kilkanaście milimetrów wysokości, natomiast w skrajnych przypadkach zmiana staje się tak długa, że zaczyna się zawijać, bardzo ciemnieje, twardnieje i faktycznie przypomina róg zwierzęcia. Zwyklej nie powoduje u pacjenta bólu - co do zasady jest bezobjawowy, natomiast zdecydowanie stanowi defekt kosmetyczny.

Róg skórny - stan przednowotworowy czy rak skóry?

Zarówno rogowacenie słoneczne (rogowacenie starcze), jak i róg skórny (będący odmianą rogowacenia słonecznego) określane są mianem stanów przednowotworowych. W praktyce oznacza to, że każda z tych zmian skórnych może przekształcić się w nowotwór - najczęściej jest to rak kolczystokomórkowy skóry (czyli nowotwór złośliwy skóry, mający tendencję do naciekania tkanek położonych bezpośrednio pod miejscem jego wzrostu oraz do dawania przerzutów - w tym do najbliżej umiejscowionych węzłów chłonnych). Warto tu jednak dodać, że zdolność do przerzutów, którą wykazuje rak kolczystokomórkowy skóry jest większa, gdy zmiana powstaje na podłożu owrzodzenia, stanu zapalnego czy też blizny, a mniejsza - gdy nowotwór rozwija się w obrębie obszaru rogowacenia starczego.

W przypadku odnotowania zmian przypominających róg skórny i/lub rogowacenie starcze (których wygląd i charakter został opisany powyżej) należy niezwłocznie udać się do lekarza - specjalisty dermatologii. Szczególną czujność onkologiczną pacjenta powinny wzbudzić takie objawy, jak gwałtowny wzrost zmiany i wzrost w jej obrębie wyraźnego guza, pojawienie się owrzodzenia, stwardnienie i łuszczenie się zmiany oraz krwawienia.

Diagnostyka rogu skórnego - badania

Z uwagi na to, iż róg skórny jest w większości przypadków zmianą o bardzo charakterystycznym wyglądzie, dermatolog jest w stanie z dużym prawdopodobieństwiem rozpoznać ten konkretny stan przednowotworowy już w ramach pierwszej wizyty - po badaniu wzrokowym, palpacyjnym (badając zmianę dotykiem) oraz badaniu dermatoskopowym (z użyciem specjalnego przyrządu, który optycznie powiększa zmianę i pozwala przyjrzeć się jej z dużym przybliżeniem). Niemniej, do pełnej diagnostyki jest konieczne również badanie histopatologiczne (a więc badanie usuniętej tkanki, o którym piszemy poniżej).

Leczenie rogu skórnego - usunięcie zmiany i badanie histopatologiczne. Jak wygląda procedura i jaka jest cena zabiegu w prywatnym gabinecie?

Jak wygląda leczenie omawianego stanu przednowotworowego? Po rozpoznaniu rogu skórnego, lekarz kwalifikuje pacjenta do usunięcia zmiany. Zabieg jest zazwyczaj wykonywany w warunkach ambulatoryjnych, w znieczuleniu miejscowym. Po wycięciu rogu, jest on oddawany do laboratorium, w celu wykonania badania histopatologicznego. Jeśli badanie nie wykaże obecności komórek nowotworowych, wówczas pacjent musi zadbać o poprawne zagojenie się miejsca wycięcia, a także o stosowanie profilaktyki nowotworów skóry - w tym poprzez aplikację kremów z filtrami przeciwsłonecznymi oraz osłanianie miejsc najbardziej narażonych na powstawanie tego typu zmian.

W przypadku, w którym badanie histopatologiczne wykaże obecność komórek nowotworowych, konieczne jest zakwalifikowanie chorego do terapii onkologicznej. Leczenie rozpoznanego nowotworu będzie zależało od jego rodzaju, a także zaawansowania (w tym od obecności możliwych przerzutów). W większości przypadków, po rozpoznaniu utkania komórek nowotworowych w pobranym materiale, konieczne jest poszerzenie obszaru usunięcia zmiany o odpowiedni margines (zabieg może być wykonany chirurgicznie, za pomocą lasera CO2 lub - w rzadszych przypadkach - przy zastosowaniu głębokiego zamrażania tkanek ciekłym azotem).

Usunięcie zmiany skórnej w prywatnej klinice czy też w prywatnym gabinecie kosztuje zazwyczaj kilkaset złotych - należy jednak wziąć pod uwagę to, że nawet, jeśli stosuje się chirurgiczne usunięcie, to placówka może nie mieć możliwości wykonania wczesnej diagnostyki nowotworu (czyli badania histopatologicznego) - w tym w kierunku złośliwego raka kolczystokomórkowego. Z tego względu, w celu rozpoznania charakteru zmiany, usunięcia jej oraz kompleksowego zbadania, warto zwrócić się do lekarza w ramach opieki NFZ, który skieruje pacjenta - jeśli zaistnieje taka potrzeba - do konkretnej placówki onkologicznej.

Źródła:

1. Dr n. med. P. Brandys, Stany przedrakowe skóry [w:] Medycyna Praktyczna, 12.09.2017
2. Lek. A. Andrzejczak, lek. J. Latifa, dr n. med. M. Turska-Kozłowska, lek. E. Grelecka, dr n. med. A. Borzęcki, Róg skórny a ryzyko rozwoju raka płaskonabłonkowego [w:] Dermatologia po Dyplomie 01/2023
3. Dr n. med. A. Burkacka, Najczęstsze guzki skóry (zmiany skórne) - charakterystyka i metody leczenia [w:] arsestetica.pl, dostęp: 31.01.2025