Zioła na odporność - jak wzmocnić układ immunologiczny naturalnymi składnikami? Poznaj zioła oraz suplementy na odporność i wzmocnienie organizmu, wspierające system immunologiczny

Zioła na odporność - jak wzmocnić układ immunologiczny i naturalnie chronić się przed przeziębieniem i grypą?

Odporność to złożony mechanizm, którego zadaniem jest ochrona organizmu między innymi przed infekcjami wywoływanymi ekspozycją na bakterie czy wirusy oraz ich wnikaniem do ustroju. Ogólnie rzecz biorąc, odporność dzielimy na nieswoistą (inaczej określaną mianem wrodzonej) oraz swoistą (nazywaną również odpornością nabytą). Pierwsza z nich uwzględnia zarówno pewne mechanizmy fizjologiczne (kaszel, kichanie, katar), aktywność wyspecjalizowanych komórek układu immunologicznego (neutrofile, makrofagi i inne), jak i bariery fizyczne (na przykład błony śluzowe nosa i jamy ustnej). Odporność nabyta rozwija się z kolei przez całe życie - zwłaszcza w trakcie kontaktu z patogenami, podczas którego układ immunologiczny „uczy się i zapamiętuje” wirusa czy bakterię, wytwarzając konkretne przeciwciała. Kontakt ten może odbywać się naturalnie (poprzez zakażenie od nosiciela) lub w kontrolowanych warunkach (w wyniku podania szczepionki). Mimo, iż układ immunologiczny wydaje się być doskonałym mechanizmem, to nadal możemy podejmować pewne działania w celu wsparcia odpowiedzi odpornościowej organizmu. Wśród nich wyróżnia się między innymi aktywność fizyczną, zbilansowaną dietę czy… spożywanie i/lub picie konkretnych naparów oraz produktów pochodzenia roślinnego, pozytywnie wpływających na pracę układu immunologicznego. Na jakie zioła na odporność warto więc zwrócić uwagę? Które z nich naprawdę mają szansę zadziałać w kontekście wzmocnienia odporności?

Zioła wspierające układ odpornościowy i wzmocnienie organizmu - imbir, czystek, jeżówka purpurowa i inne

W ostatnich latach zarówno medycyna określana jako „naturalna”, jak i „alternatywna”, notuje znaczący wzrost popularności. W internecie znajdziemy mnóstwo informacji dotyczących prozdrowotnych właściwości niemal każdej rośliny, zioła, owocu czy przyprawy, jakie możemy zdobyć w supermarketach, aptekach czy sklepach zielarskich. Oczywiście, szereg takich naturalnych składników faktycznie wykazuje pozytywny wpływ na różne aspekty funkcjonowania organizmu, natomiast niektóre z nich mają tak naprawdę znikome (lub właściwe żadne) działanie. Jeśli chodzi o kwestię odporności, to wśród niektórych ziół i roślin (a także części tych roślin), które faktycznie mogą pozytywnie wpłynąć na zwiększenie odporności, można wyróżnić m.in.:

• jeżówkę purpurową (która określana jest również jako Echinacea - od jej łacińskiej nazwy Echinacea purpurea). Według niektórych źródeł ma ona wykazywać działanie immunostymulujące - czyli pobudzające układ odpornościowy do produkcji komórek mających zwalczać patogeny dostające się do organizmu. Jeżówka purpurowa znacznie częściej wykorzystywana jest jednak jako element preparatów łagodzących objawy zakażenia górnych dróg oddechowych - na przykład w przebiegu przeziębienia i grypy - w tym te o podłożu zapalnym, takie jak ból gardła czy gorączka;
• liść czystka. Suszone liście czystka są najczęściej dostępne jako samodzielny produkt lub stanowią element mieszanek do zaparzania. Przede wszystkim susz powstały z omawianej rośliny jest źródłem przeciwutleniaczy, które niwelują wolne rodniki przyczyniające się do starzenia i przedwczesnego obumierania komórek organizmu - antyoksydacyjne działanie czystka pośrednio wspiera więc również odporność. Ponadto czystek ma właściwości przeciwzapalne;
• korzeń imbiru. Można dodawać go na surowo do potraw, a także sporządzać rozgrzewające napary z obranego, świeżego korzenia. Przede wszystkim roślina ta kojarzy się z działaniem przeciwwymiotnym - i słusznie, ponieważ udowodniono, że łagodzi ona nudności u kobiet ciężarnych czy też osób cierpiących na chorobę lokomocyjną. Niemniej, imbir wykazuje działanie przeciwzapalne - podobne nawet do leków zwalczających stan zapalny (przy czym oczywiście ma on dużo słabsze działanie). Dodatkowo, podobnie jak czystek, imbir cechuje się także właściwościami antyoksydacyjnymi;
• kwiaty, liście (susz) i owoce (a raczej sok z owoców) czarnego bzu. Napary i soki wytwarzane z konkretnych części tej rośliny mają przede wszystkim szerokie zastosowanie we wsparciu objawowego leczenia przeziębienia i grypy. Wykazują bowiem łagodne właściwości wykrztuśne oraz napotne. Sok z czarnego bzu zawiera ponadto witaminy, które są jednym z niezbędnych elementów wpływających na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego;
• kurkuma - a raczej zawarta w niej kurkumina. Substancja ta jest zaliczana do grupy polifenoli (działających antyoksydacyjnie), a oprócz tego wykazuje właściwości przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze. Warto tu jednak dodać, że kurkumina wchłania się z układu pokarmowego naprawdę w małych ilościach, dlatego osoby, które chcą skorzystać z jej działania, powinny raczej skłaniać się ku suplementacji kapsułek z większą dawką kurkumy, niż - po prostu - dodawania jej w standardowych ilościach do potraw.

Oprócz ziół i roślin wymienionych powyżej, na wsparcie ogólnej odporności organizmu pośredni wpływ mogą mieć również owoce dzikiej róży (bogate w witaminę C) czy sok z aloesu (mający działanie przeciwzapalne).

Oczywiście wszystkie wymienione powyżej zioła czy rośliny należy stosować z należytą ostrożnością - najlepiej przed wdrożeniem ich do codziennej suplementacji zasięgnąć porady lekarza. Dotyczy to zwłaszcza osób chorujących przewlekle, kobiet w ciąży i karmiących piersią, a także przyjmujących na stałe różnego rodzaju leki (konieczne jest upewnienie się, że żadne zioła i naturalne preparaty nie będą wzmacniać lub osłabiać działania farmaceutyków czy wchodzić z nimi w interakcje.

Zioła i suplementy na odporność to dodatek - pamiętaj o podstawach Twojej odporności!

Mimo, iż naturalne sposoby na odporność faktycznie mogą wspierać odpowiedź i funkcjonowanie układu immunologicznego, to tak naprawdę są jedynie dodatkiem do najważniejszych filarów dbania o wzmocnienie organizmu. Do tych filarów, bez których prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego jest niemożliwe, zaliczamy:

• zdrową, odżywczą dietę, bogatą w produkty zawierające składniki niezbędne dla kształtowania odpowiedzi odpornościowej i wytwarzania biorącej w niej udział komórek. Produkty te to między innymi tłuste ryby morskie (będące źródłem kwasów omega), warzywa i owoce (bogate w witaminy i minerały), orzechy i produkty pełnoziarniste (zawierające cenne minerały oraz błonnik), a także roślinne oleje oraz produkty mleczne (lub ich wegańskie zamienniki, koniecznie wzbogacone o wapń);
• regularną aktywność fizyczną - najlepiej na świeżym powietrzu (oczywiście przy uwzględnieniu odpowiednich warunków - na przykład poziomu zanieczyszczenia powietrza). Zarówno dorośli, jak i dzieci powinni zapewniać sobie umiarkowaną dawkę ruchu (na przykład w postaci spacerów, marszobiegów czy nawet aktywnej zabawy), trwającą przez 30-40 minut, co najmniej 3-4 razy w tygodniu. Sam ruch aktywuje wiele procesów wspierających odporność - w tym między innymi produkcję komórek biorących udział w odpowiedzi immunologicznej;
• dobrej jakości i odpowiedniej długości sen. To właśnie podczas snu w organizmie zachodzą procesy regeneracyjne o największym stopniu intensywności - także w zakresie regeneracji układu immunologicznego. Niedobór nocnego wysiłku i przewlekłe zmęczenie zdecydowanie przyczyniają się do osłabienia odporności;
• dbanie o przyjmowanie zalecanych szczepień ochronnych - w odpowiednich dawkach i w wyznaczonych odstępach czasowych. To najlepszy i najbardziej skuteczny sposób na budowanie odporności swoistej (nabytej), który jednocześnie chroni osobę przyjmującą szczepienie przed ciężkim przebiegiem choroby i oczywiście zmniejsza ryzyko zakażenia.

Więcej informacji o skutecznych sposobach na to, jak zwiększyć odporność, można znaleźć również w artykule: Nowoczesne sposoby wspierania odporności, a także w tekście Jak wzmocnić organizm na jesień/zimę? Jakie preparaty stosować?.

Źródła:

1. Dr n. med. D. Wnęk, Co jeść na odporność: 7 produktów żywieniowych wspierających odporność [w:] Medycyna Praktyczna, 09.11.2022
2. K. Szymański, PAP, Naukowcy wykorzystują ekstrakty roślinne, drożdże i grzyby by „trenować” odporność ludzi[w:] Medycyna Praktyczna, 10.12.2018
3. Dr n. med. K. Grzela, dr n. med. W. Zagórska, Co to jest odporność przeciwzakaźna i jak ją stymulować [w:] Pediatria po Dyplomie 02/2018
4. Dr n. med. A. Szaflarska, Czy znamy odpowiedź na pytanie: jak wspomóc odporność dziecka? [w:] Pediatria po Dyplomie 01/2023
5. M. C. Czarnogórski, J. M. Witkowski, J. M. Zaucha, Wpływ stresu proliferacyjnego na nabytą i wrodzoną odpowiedź immunologiczną [w:] Journal of Transfusion Medicine 2023, tom 16, nr 2
6. J. Marcinkiewicz, M. Siedlar, Fizjologia i podstawy organizacji układu immunologicznego [w:] Podręcznik Pediatrii Medycyny Praktycznej online, dostęp: 03.02.2025
7. J. Baraniak, M. Kania, Surowce roślinne i inne wybrane składniki preparatów prozdrowotnych przeznaczone do stosowania u dzieci [w:] Borgis - Postępy Fitoterapii 1/2014