Werbena - właściwości, zastosowanie i działanie. Jakie rodzaje werbeny wyróżniamy? Na jakie dolegliwości sprawdzi się werbena?

Werbena pospolita - czym jest?

Werbena pospolita (łac. Verbenae officinalis) to bylina z rodziny werbenowatych. Jest dobrze znana w medycynie naturalnej, zarówno w Europie, Azji, Afryce, jak i Ameryce Północnej. W Europie najbardziej rozpowszechniona jest w rejonie basenu Morza Śródziemnego. Gatunek ten preferuje suche tereny z glebą dobrze zatrzymującą wilgoć i z dużą ilością słońca. Rośnie na polach, poboczach dróg, nieużytkach rolnych oraz w pobliżu zbiorników wodnych. Stosowana jest jako surowiec zielarski. Wykorzystywana jest w celu łagodzenia objawów zapalenia zatok i niedrożności nosa jako składnik preparatów łączonych. Pomaga łagodzić stres i niepokój oraz pomaga w zasypianiu, a także posiada wiele innych właściwości m.in. przeciwzapalne i przeciwbakteryjne.

Werbena pospolita - właściwości lecznicze

Jako główne składniki aktywne wymienia się glikozydy irydoidowe oraz glikozydy sekoirydoidowe - hastatozyd, werbenozyd A i B, werbeanalinę; glikozydy fenylopropanoidowe, takie jak werbaskozyd, oraz flawonoidy - luteolina, apigenina, kemferol, izoramnetyna i kwercetol. Werbena krzaczasta ma działanie:

• przeciwbakteryjne 
• przeciwwirusowe 
• przeciwgrzybicze 
• przeciwzapalne
• antyoksydacyjne 
• gastroprotekcyjne 
• poprawiające jakość snu (wydłużenie fazy NREM) 
• neuroprotekcyjne 

Wyciąg z werbeny może również przyczynić się do ograniczenia powstawania wrzodów żołądka i jelit.

Zastosowanie werbeny pospolitej w medycynie

Główną odmianą stosowaną w medycynie jest werbena pospolita. Werbena krzaczasta z czasem zyskuje coraz większe uznanie, w szczególności przygotowane z niej napary i nalewki. Werbenę stosuje się, by złagodzić objawy niedrożności nosa oraz zapalenia zatok. Wykorzystywana jest również jako środek uspokajający oraz łagodzący stres i ból głowy. Jest pomocna jako element w leczeniu infekcji i przeziębień, a także pomaga w bólach mięśni oraz stawów. Napar z werbeny krzaczastej wykorzystywany jest również w przypadku pojawienia się zaburzeń układu pokarmowego. W Ameryce Północnej rdzenna ludność przygotowywała napary oraz wyciągi alkoholowe, które znajdowały zastosowanie przy bezsenności i problemach z krążeniem, a także jako środek na gorączkę i uśmierzanie bólu. Okłady z werbeny miały również przyspieszać gojenie.

Napar przygotowuje się poprzez zalanie 1 łyżeczki ziela wrzątkiem i pozostawienie na 15 minut. Można go spożywać do trzech razy dziennie. By przygotować nalewkę świeże ziele należy zalać alkoholem 60% w ilości 500 ml. Następnie należy odstawić roztwór na dwa tygodnie, raz na jakiś czas energicznie mieszając. Przygotowaną nalewkę stosuje się po wcześniejszym rozcieńczeniu w wodzie.

Werbena - interakcje z lekami

Nie jest zalecane stosowanie werbeny z lekami nasennymi oraz uspokajającymi. Nie powinno się również używać werbeny przez kobiety w ciąży ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa. Werbena może również zmniejszyć wchłanianie żelaza.

Werbena - skutki uboczne

Nadużywanie preparatów, nalewek czy naparów z werbeny może doprowadzić do podrażnienia przewodu pokarmowego, mogą pojawić się wymioty oraz biegunki. Osoby, które uczulone są na rośliny z rodziny werbenowatych powinny unikać preparatów zawierających werbenę ponieważ mogą one wywołać niepożądane reakcje alergiczne.

Werbena krzaczasta

Werbena krzaczasta (łac. Verbenae hastata) to bylina należąca do rodziny werbenowatych. Wywodzi się z Ameryki Północnej gdzie najczęściej spotykana jest w okolicach brzegów rzek i strumieni, a także na słonecznych preriach. Roślina ta przywędrowała również do Europy. W Polsce najczęściej można ją spotkać na łąkach i pastwiskach. Radzi sobie w glebach o różnym stopniu użyźnienia, natomiast preferuje gleby bardziej żyzne i próchniczne. Należy jedynie unikać gleb piaszczystych. Werbena może osiągać nawet 150 cm wysokości. Kwiaty werbeny posiadają niebiesko-fioletową barwę, które układają się w kwiatostan o kłosowatym kształcie. Liście werbeny są lancetowate, o ząbkowanych brzegach. Okresem kwitnienia są miesiące od lipca do września. Jest rośliną miododajną, charakteryzuje się intensywnym zapachem, który przyciąga pszczoły.

Werbena patagońska

Werbena patagońska wywodzi się z Ameryki Południowej, najczęstszymi miejscami występowania to Argentyna, Chile, Brazylia oraz Kolumbia. Charakteryzuje się fioletowo-różowym ubarwieniem. Drobne lejkowate kwiatki tworzą główkowaty kwiatostan. Rośnie do 1,5 m wysokości. Kwitnie od lipca aż do przymrozków. Uprawiana głównie w ogrodach. Jest rośliną miododajną i przyciąga owady zapylające.

Werbena cytrynowa

Werbena cytrynowa to wywodzący się z Argentyny krzew z rodziny werbenowatych. Posiada drobne bladofioletowe lub białe kwiaty oraz wąskie jasnozielone liście. Przywędrował do Europy w około XVII wieku. Najpowszechniej występuje we Francji. Ze względu na swój charakterystyczny cytrynowy aromat wykorzystywana jest jako dodatek do herbat, a także do wzbogacenia smaku i aromatu potraw - drobiu, ryb, dressingów, dżemów czy sorbetów. Olejek werbenowy wykorzystywany jest w przemyśle perfumeryjnym i kosmetycznym do aromatyzowania mydeł, szminek, perfum, toników i olejków, by uzyskać cytrusowy aromat.

Werbena ogrodowa

Najbardziej powszechna odmiana werbeny. Występuje na każdym kontynencie. Kwiaty zebrane są w gęste grona i posiadają wiele odcieni, od białego poprzez różowy i czerwony do fioletowego. Kwitnie od czerwca do października. Jest rośliną ozdobną uprawianą w ogrodach oraz na balkonach i tarasach, m.in w doniczkach i skrzynkach. Ze względu na klimat w Polsce uprawiana jest jako roślina jednoroczna.

Werbena - sadzenie, uprawa i pielęgnacja

W Polsce uprawiana jest przede wszystkim ze względu na walory estetyczne. Doskonale sprawdza się w ogrodach, lub jako roślina balkonowa. Do donic zaleca się sadzenie niższych lub zwisających odmian, natomiast sadzonki odmian wysokich lepiej sprawdzają się w ogrodach. Niezależnie od odmiany, najlepszą glebą będzie próchniczna, dobrze przepuszczalna i żyzna. W przypadku gleby jałowej lub piaszczystej nasiona nie puszczą pędów.

Ważny jest wybór odpowiedniego stanowiska. Werbena wymaga stanowisk słonecznych i ciepłych, dzięki pokrytej włoskami łodydze jest odporna na działanie wiatru. Stanowiska zachodnie lub południowe, zapewniające między 8-10 godzin słońca będą przyczyniać się do optymalnego wzrostu rośliny. W odpowiedniej pielęgnacji ważne jest podlewanie. Zbyt obfite podlewanie doprowadzi do więdnięcia liści i gnicia korzeni. Należy szczególnie uważać, by rośliny nie przesuszyć, ponieważ źle to znosi. Złotym środkiem będzie nieobfite regularne podlewanie. Odpowiednie przygotowanie gleby będzie mieć korzystny wpływ na rozwój rośliny. Jeszcze przed wysadzeniem zaleca się wmieszanie w ziemię organicznego kompostu, a w lecie podlewać płynnym nawozem. W przypadku uprawiania rośliny w donicach zaleca się nawożenie nawozem płynnym jeden lub dwa razy w miesiącu.

Werbeny mogą paść ofiarą chorób i szkodników. Najczęściej są to mszyce, ziemiórki, przędziorki czy pieniki. Roślina ma wtedy wyblakłe liście. Szybkie usunięcie zniszczonych pędów zwiększa szanse na uratowanie rośliny. Dwie najpoważniejsze choroby, jakie mogą dotknąć nasze rośliny to mączniak prawdziwy i zgorzel siewek. W przypadku mączniaka pojawia się bały nalot na liściach. Zgorzel pojawia się przy dużej wilgotności, powoduje zasychanie siewek i gnicie łodyżki. W obu przypadkach należy usunąć skażoną część upraw a resztę spryskać preparatem grzybobójczym. Werbeny posiadają piękne kwiaty i kwitną całe lato. Niestety w naszym klimacie większość traktowana jest jako roślina jednoroczna, za wyjątkiem werbeny patagońskiej. Istnieje możliwość zimowania jej w gruncie w przypadku łagodnej zimy.

Przypisy

1. Krauze-Baranowska, M. Fitofarmaceutyki. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2022.
2. Yokosuka, A., Honda, M., Kondo, H., Mimaki, Y. (2021). Chemical constituents of the whole plant of Verbena hastata and their inhibitory activity against the production of AGEs. Natural Product Communications, 16(4), 1-5. 
3. Kubica, P., Szopa, A., Dominiak, J., Luczkiewicz, M., & Ekiert, H. (2020). Verbena officinalis (common vervain)–a review on the investigations of this medicinally important plant species. Planta medica, 86(17), 1241-1257. 
4. Ahmed, D., Ahmed Qasim, K., Ashraf, C. M., Maab, H. (2017). Verbena officinalis a herb with promising broad spectrum antimicrobial potential. Cogent Chemistry, 3(1), 1363342.