Odruch Moro u niemowlaka i noworodka - co oznacza, jakie ma funkcje i kiedy powinien zaniknąć? - apteka Olmed

Odruch Moro to - obok odruchu Babińskiego - jeden z odruchów pierwotnych występujących u dziecka - określanych również mianem odruchów niemowlęcych, pojawiających się w pierwszych miesiącach życia. Można łatwo rozpoznać go u malucha, ponieważ daje charakterystyczne symptomy, wyraźnie dzielące się na dwie fazy - rozrzucenia rączek i wstrzymania oddechu, a następnie - przyciągnięcia wszystkich kończyn do siebie i wydechu, połączonego nierzadko z płaczem i szlochem. Odruch Moro pojawia się w odpowiedzi na dość konkretne bodźce, wywołujące u pociechy niepokój i strach - mogą być to bodźce wzrokowe, słuchowe, ale także te powiązane z utratą równowagi. I choć odruch ten wielu rodzicom wydaje się na początku niekojący, to warto wiedzieć, że jest całkowicie naturalną reakcją na teoretyczne zagrożenie, mającą miejsce w niedojrzałym jeszcze układzie nerwowym. Jak rozpoznać odruch Moro i jak dokładnie wyglądają jego objawy? Czy można zminimalizować częstotliwość występowania odruchu, a jeśli tak - to w jaki sposób to zrobić? Co oznacza brak odruchu Moro i czy odruch przetrwały powinien być powodem wizyty u pediatry? Poznaj najważniejsze informacje o jednym z najbardziej charakterystycznych odruchów niemowlęcych!

Odruch Moro u noworodka i niemowlaka (odruch obejmowania) jako jeden z odruchów pierwotnych

Tak, jak zostało to już wspomniane, odruch Moro to mimowolny odruch niemowlęcia i instynktowna reakcja na zagrożenie w odpowiedzi na konkretny bodziec - gwałtowną zmianę pozycji głowy dziecka, jego otoczenia lub innych okoliczności. Określa się go również jako odruch obejmowania - z uwagi na charakterystyczne ułożenie rączek malucha podczas jego wykonywania. Oficjalna nazwa zjawiska pochodzi od nazwiska austriackiego pediatry - Ernsta Moro, który oprócz opisania omawianego odruchu prowadził również badania nad zagadnieniem odporności u dzieci w kontekście rodzaju porwanego im pokarmu, a także nad zespołem jelita drażliwego u dzieci.

Odruch Moro następuje w reakcji na sytuację, w której dziecko odczuwa zagrożenie lub dezorientację - w jego ciele wydzielają się hormony stresu (adrenalina i kortyzol), co powoduje charakterystyczny skurcz mięśni, którego widocznym objawem jest wzdryganie się i konkretne ruchy ciała - bezwiedne, automatyczne, nieuświadomione. O tym, jak ruchy te wyglądają w praktyce, piszemy poniżej.

Fazy odruchu Moro u dziecka

Jak w praktyce wygląda odruch Moro i jak go rozpoznać? Ogólnie odruch składa się z dwóch faz, podczas których maluch prezentuje charakterystyczne ruchy:

• I faza odruchu Moro rozpoczyna się od otwarcia ciała - dziecko rozkłada i prostuje ręce oraz palce, utrzymując je przez chwilę w takiej właśnie pozycji, a następnie bierze głęboki wdech - możliwy do zarejestrowania przez opiekuna gołym okiem;
• II faza odruchu Moro polega z kolei na gwałtownym przyciągnięciu rączek do siebie oraz zaciskaniu palców w piąstkę (czasem następuje także mocniejsze przywiedzenie nóżek do tułowia - pozycja maluszka przypomina wówczas pozycję embrionalną). Po chwili noworodek lub niemowlę robi wydech (czemu towarzyszyć może szerokie otwarcie oczu i „zastygnięcie”), a następnie zaczyna płakać.

Odruchowi Moro mogą także towarzyszyć takie objawy, jak zaczerwienienie skóry malucha, wzrost ciśnienia jego krwi, przyspieszenie bicia serca oraz - o czym już wspominaliśmy - wyrzut adrenaliny i kortyzolu, czyli hormonów stresu. Ogólnie odruch Moro przypomina odruch walki i ucieczki w reakcji na zagrożenie - pozwala dziecku odzyskać poczucie bezpieczeństwa i "wezwać pomoc" głośnym płaczem. Warto tutaj dodać, że podejrzewa się, że początkowe rozrzucenie rączek i wyprost ciała mają służyć maluchowi do ułatwienia oddychania - poprzez maksymalne otwarcie toru oddechowego oraz wyprostowanie krtani, natomiast późniejsze skulenie rąk i nóg świadczy o obronnej reakcji noworodka czy niemowlaka wobec potencjalnego zagrożenia (dziecko zgina kończyny do tułowia).

Kiedy występuje odruch Moro u niemowlaka jako reakcja na bodziec o charakterze stresowym?

Ponieważ odruch Moro jest reakcją pierwotną na odczuwane przez malucha zagrożenie, warto wyszczególnić bodźce mogące być jego przyczyną. Oczywiście u każdego dziecka będą one nieco inne, natomiast wśród kategorii czynników wywołujących omawiany odruch wyróżnia się:

• bodźce przedsionkowe (ich nazwa pochodzi od układu przedsionkowego, skorelowanego ze zmysłem równowagi, pozwalającego na odczuwanie ruchów ciała w linii góra-dól oraz przód-tył), polegające na stymulacji błędnika. Są to bodźce powodujące chwilową utratę poczucia równowagi u dziecka i mogą być wywołane gwałtownym podniesieniem lub opuszczeniem malucha, niewłaściwym chwytem główki i, ogólnie - szybkim i nagłym poruszeniem ciałem pociechy;
• bodźce wzrokowe, czyli nagła zmiana obrazu lub światła. Odruch Moro zdarza się, gdy ojciec lub matka wykonają zbyt gwałtowny ruch;
• bodźce słuchowe - obejmujące przede wszystko gwałtowny hałas lub dźwięk, którego dziecko jeszcze nie rozpoznaje;
• bodźce dotykowe - czyli reakcja na nagłą zmianę temperatury otoczenia, ale również na ból, swędzenie, pieczenie i inne odczucia powodujące u noworodka lub niemowlęcia dyskomfort.

Wszystkie wymienione powyżej bodźce mogą stresować malucha i uruchamiać w jego układzie nerwowym reakcję obronną, widoczną przez opiekunów w postaci odruchu Moro. Co ważne - wszystkie te bodźce łączy fakt, że zwykle występują nagle i niespodziewanie. Czasem nawet odruch wybudza dziecko ze snu lub powoduje reakcję wzdrygnięcia podczas teoretycznie spokojnego momentu - czyli w trakcie karmienia piersią. Aby więc ograniczyć częstotliwość pojawiania się odruchu, rodzice mogą skupić się na eliminacji czynników mu sprzyjających. W odpowiedzi na zaistniałą sytuację warto wygasić zbyt mocne światło, nosić dziecko na rękach do momentu jego uspokojenia lub położyć je w bezpiecznej pozycji na brzuchu mamy.

Odruch Moro – kiedy zanika u malucha? Czym jest przetrwały odruch Moro?

Odruch Moro pojawia się u dziecka już w życiu płodowym. Jest wyraźnie obserwowany po urodzeniu i utrzymuje się do około 4-6 miesiąca życia niemowlęcia, przekształcając się nierzadko w łagodniejszą jego formę, określaną jako odruch wzdrygnięcia (a inaczej - odruch Straussa), także będącym reakcją na stres i potencjalne zagrożenie, choć o znacząco zmniejszonym natężeniu. Oznacza to, że odruch Moro zanika stopniowo, zmniejszając swoją intensywność i częstotliwość.

Niestety przetrwały odruch Moro (czyli odruch utrzymujący się powyżej 6 miesiąca życia dziecka) który nie chce zaniknąć, może prowadzić do niekorzystnych konsekwencji, opierających się na wykształceniu nieprawidłowej zbyt silnej i przesadzonej reakcji na bodziec stresowy. U maluchów, u których następuje przetrwanie odruchu Moro, obserwuje się zwiększoną płaczliwość, a także niepokojące symptomy w dalszym rozwoju - problemy ze spotkaniami z obcymi, wstydliwość, niechęć do podejmowania wyzwań, postawę zamknięcia w sobie, trudności z nawiązywaniem kontaktów. Dodatkowo dziecko może mieć kłopoty z wartościowaniem bodźców, co w praktyce przekłada się na ogólną bojaźliwość, strach przed próbowaniem nowych rzeczy - w tym nowych aktywności, zabaw, smaków, a także przed odwiedzaniem nowych miejsc. W przypadku odnotowania trwania odruchu Moro pomimo ukończenia przez malucha 6 roku życia, warto skonsultować się z lekarzem pediatrą, który oceni rozwój dziecka i ewentualnie skieruje je na specjalistyczne badania - neurologiczne, testujące rozwój fizjologiczny lub inne - właściwe dla danego przypadku.

Brak odruchu Moro u niemowlęcia - co może oznaczać?

Brak odruchu Moro lub jego przedwczesne wygaszenie jest zdecydowanie niepokojącym objawem. Jeśli personel medyczny nie zaobserwuje go u dziecka w pierwszych chwilach po urodzeniu, maluch będzie musiał przejść szczegółowe badania. Na wizytę pediatryczną powinni udać się także rodzice, którzy zauważyli przedwczesne wygaszanie odruchu lub jego wykonywanie jedynie połową ciała dziecka (które w trakcie trwania odruchu przyciąga do siebie tylko jedną rączkę i nóżkę).

U niektórych dzieci odruch Moro o słabej intensywności może świadczyć o chorobach i zaburzeniach neurologicznych, a w tym o nieprawidłowym rozwoju układu nerwowego, rdzeniowym zaniku mięśni (SMA), wadach rdzenia kręgowego i innych schorzeniach - właśnie dlatego w takim przypadku należy skonsultować się z lekarzem. Warto tutaj dodać, że rzadki lub dość słaby objaw Moro może dotyczyć dzieci urodzonych poprzez cesarskie cięcie czy w wyniku porodu z użyciem narzędzi - kleszczy czy próżnociągu.

Źródła:

1. Prof. dr hab. med. M. Krawczyński, Odruchy wczesnego okresu niemowlęcego [w:] Medycyna Praktyczna, 05.03.2013
2. R. J. Gerber, T. Wilks, Ch. Erdie-Lalena, Rozwojowe kamienie milowe: rozwój ruchowy [w:] Pediatria Po Dyplomie3/2011