Kaszel krtaniowy – czym jest, jak wyglądają objawy i leczenie szczekającego kaszlu u dzieci i dorosłych?

Kaszel krtaniowy – co to takiego, jakie są jego przyczyny i objawy?

Kaszel krtaniowy to charakterystyczny rodzaj kaszlu związany z podrażnieniem, stanem zapalnym i/lub obrzękiem krtani i okolicy podgłośniowej. Najbardziej typową postacią jest szczekający kaszel występujący w przebiegu krupu, czyli ostrego podgłośniowego zapalenia krtani – najczęściej wywołanego zakażeniem wirusowym. Towarzyszyć mu mogą chrypka, zmiana barwy głosu, bezgłos, a w cięższych przypadkach świst wdechowy – stridor – oraz duszność. Kaszel krtaniowy pojawia się także w innych stanach – między innymi przy zapaleniu krtani, refluksie, ekspozycji na substancje drażniące, w przebiegu reakcji alergicznych czy przy obecności ciała obcego w drogach oddechowych. Leczenie zależy od przyczyny i nasilenia objawów – łagodne przypadki wymagają przede wszystkim uspokojenia chorego, nawodnienia i obserwacji, natomiast krup ze stridorem lub dusznością może wymagać podania glikokortykosteroidu.

Czym jest kaszel krtaniowy?

Kaszel krtaniowy nie jest odrębną jednostką chorobową, ale określeniem rodzaju kaszlu, którego charakterystyczne cechy wynikają z zajęcia krtani – jednego z narządów tworzących drogi oddechowe (znajdującego się pomiędzy gardłem a tchawicą), odpowiadającego – między innymi – za wytwarzanie głosu. Zazwyczaj pojawia się w przebiegu infekcji wirusowej – a konkretnie jako objaw krupu (podgłośniowego zapalenia krtani – schorzenia typowego dla wieku dziecięcego)

Błony śluzowe obecne w strukturach krtani, fałdy głosowe oraz okolica podgłośniowa mogą reagować obrzękiem na kontakt z patogenami i rozwijającą się infekcję, a także po ekspozycji na alergeny, substancje chemiczne, w przebiegu refluksu czy w wyniku urazu mechanicznego. W wyniku takiego obrzęku dochodzi do zwężenia światła krtani, a to z kolei prowadzi do powstania odruchu kaszlowego z charakterystycznym odgłosem, porównywanym ze szczekaniem psa lub z dźwiękami wydawanymi przez fokę (o tym i o innych symptomach towarzyszących piszemy w dalszej części artykułu).

Kaszel krtaniowy, w większości przypadków, jest suchy i napadowy, natomiast jego charakter zależy przede wszystkim od przyczyny. W klasycznym krupie jest to zwykle kaszel nieproduktywny (pacjent nie odkrztusza wydzieliny). Jeśli chory odkrztusza śluz lub ropną wydzielinę, należy brać pod uwagę również zajęcie oskrzeli lub płuc, a także ryzyko nadkażenia bakteryjnego. Warto tutaj podkreślić, że określenie „kaszel krtaniowy” jest przede wszystkim obrazowym opisem dolegliwości – a sam dźwięk kaszlu nie pozwala w każdym przypadku ustalić przyczyny. Szczekający kaszel u dziecka z katarem i chrypką jest bardzo typowy dla krupu, natomiast podobne objawy mogą pojawić się także w innych chorobach – dlatego szczególnie ważna jest ocena toru i sposobu oddychania i ogólnego stanu chorego.

Sprawdź również: Zapalenie krtani – przyczyny i objawy, leczenie zapalenia krtani.

Objawy kaszlu krtaniowego – czym różni się od rodzaju kaszlu oskrzelowego?

Jak rozpoznać kaszel krtaniowy? Jego najbardziej charakterystyczne cechy i objawy mu towarzyszące to przede wszystkim:

• nagłe pojawienie się kaszlu, zazwyczaj w nocy lub nad ranem. W krupie objawy często zaczynają się od typowych symptomów infekcji wirusowej, takich jak katar, złe samopoczucie czy niewysoka gorączka – sam kaszel krtaniowy pojawia się dopiero po kilku dniach, w formie gwałtownych epizodów nasilających się w nocy. Napad może obudzić dziecko ze snu i wprowadzić je w stan silnego niepokoju – mimo, że wcześniej objawy infekcji były stosunkowo łagodne;
• szczekający odgłos kaszlu – przypominający szczekanie psa lub dźwięki wydawane przez fokę. Kaszel krtaniowy jest suchy (bezproduktywny – czyli bez odkrztuszania wydzieliny), donośny, szorstki i często określany jako „szczekający”. Wynika to z obrzęku i zwężenia górnych dróg oddechowych, zwłaszcza w obrębie krtani i przestrzeni podgłośniowej. To właśnie charakterystyczny dźwięk kaszlu, w połączeniu z chrypką i ewentualnym stridorem, stanowi jeden z najważniejszych elementów obrazu klinicznego krupu;
• obecność świstu wdechowego (stridoru). Stridor to głośny, zwykle wysoki, szorstki lub świszczący dźwięk powstający podczas przepływu powietrza przez zwężone drogi oddechowe. W krupie najczęściej jest słyszalny podczas wdechu. Bardzo ważne jest rozróżnienie stridoru występującego wyłącznie podczas płaczu lub wysiłku od stridoru obecnego także w spoczynku – ten drugi świadczy bowiem o niepokojącym zwężeniu dróg oddechowych i wymaga pilnej oceny medycznej;
• chrypka, zmiana barwy głosu, a w niektórych przypadkach całkowity bezgłos. Stan zapalny krtani może powodować obrzęk fałdów głosowych, dlatego głos staje się zachrypnięty, cichy lub matowy. W nasilonym zapaleniu może dojść nawet do czasowego bezgłosu. Chrypka jest szczególnie typowa dla zapalenia krtani, ale może występować również w krupie. Jeśli zmiana głosu utrzymuje się przez wiele tygodni, nie należy wiązać jej wyłącznie z przebytą infekcją – może być potrzebna konsultacja laryngologiczna;
• infekcyjne objawy towarzyszące – katar, stan podgorączkowy lub gorączka. W przypadku wirusowego krupu przed pojawieniem się typowego kaszlu krtaniowego często występują objawy charakterystyczne dla przeziębienia lub grypy – a w tym katar, niedrożność nosa, niewysoka gorączka, ogólne osłabienie organizmu, bóle głowy, pogorszenie samopoczucia i zwykły, suchy kaszel;
• duszności (występujące stosunkowo rzadko). W łagodnym krupie dziecko może oddychać prawidłowo pomimo szczekającego kaszlu. Jeżeli jednak obrzęk krtani jest większy, może pojawić się zwiększony wysiłek oddechowy, stridor i duszność. Nasilająca się duszność, zwłaszcza w połączeniu ze stridorem w spoczynku, jest sygnałem alarmowym i powinna skłonić opiekuna do konsultacji z lekarzem.

Kaszel krtaniowy a kaszel oskrzelowy – jak je od siebie odróżnić?

Najważniejsza różnica dotyczy oczywiście miejsca, z którego pochodzą objawy. W kaszlu krtaniowym dominują symptomy związane z górnymi drogami oddechowymi: szczekający charakter kaszlu, chrypka, zmiana głosu oraz ewentualny stridor. W kaszlu oskrzelowym częściej występują objawy z dolnych dróg oddechowych – świsty słyszalne głównie podczas wydechu, uczucie zalegania wydzieliny, produktywny kaszel, duszność czy ból w klatce piersiowej. Warto odróżnić również stridor od świstów oskrzelowych. Stridor jest zazwyczaj głośniejszy podczas wdechu i wskazuje na zwężenie górnych dróg oddechowych. Świsty oskrzelowe częściej są wydechowe i wiążą się ze zwężeniem dolnych dróg oddechowych – na przykład w astmie lub zapaleniu oskrzeli.

Kaszel szczekający – niepokojące objawy. Kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?

Tak, jak zostało to wspomniane powyżej – szczekający kaszel bez duszności jest zazwyczaj objawem łagodnego krupu, jednak stan chorego może zmienić się stosunkowo szybko. Szczególnej ostrożności i uważnego podejścia wymagają małe dzieci, osoby z chorobami dróg oddechowych oraz pacjenci, u których występuje stridor lub zaburzenia połykania.

Pilnej pomocy medycznej – wezwania zespołu ratownictwa medycznego lub zgłoszenia się na SOR/izbę przyjęć, zależnie od sytuacji – wymagają przede wszystkim pacjenci z:

• nasilonymi dusznościami i trudnościami z oddychaniem, stridorem obecny przez cały czas – również w spoczynku. Stridor słyszalny bez płaczu czy wysiłku sugeruje istotne zwężenie górnych dróg oddechowych. Jeżeli towarzyszy mu zwiększony wysiłek oddechowy, dziecko lub dorosły powinien być oceniony przez lekarza jak najszybciej – bez oczekiwania na ewentualną poprawę;
• sinicą, zasinieniem lub zblednięciem skóry wokół ust i pod nosem. Zasinienie może świadczyć o niedostatecznej obecności tlenu we krwi. Jest to objaw alarmowy, szczególnie jeśli pojawia się wraz z dusznością, stridorem, osłabieniem lub zaburzeniami świadomości;
• widocznym efektem wciągania skóry przy wdechu pomiędzy żebrami, nad mostkiem, nad i pod obojczykami, w dołku jarzmowym pod brodą, a także z zapadaniem się skrzydełek nosa w trakcie oddychania. Są to objawy wzmożonej pracy dodatkowych mięśni oddechowych. U dziecka można zauważyć zapadanie tkanek miękkich podczas każdego wdechu. Ich nasilanie się wskazuje na narastającą niewydolność oddechową i wymaga pilnego kontaktu z lekarzem;
• problemami z przełykaniem – w tym prowadzącymi do odmowy jedzenia czy picia. Znaczne trudności w połykaniu, ślinienie się lub niemożność przyjmowania płynów nie są typowym obrazem łagodnego krupu, natomiast ich wystąpienie grozi osłabieniem organizmu i odwodnieniem – dlatego tego typu symptomy należy skonsultować z lekarzem;
• trudnościami w mówieniu. Wyraźne pogorszenie głosu w przebiegu zapalenia krtani jest możliwe, ale niemożność wypowiadania słów z powodu braku tchu jest objawem ciężkiej duszności. W praktyce ważne jest odróżnienie utraty głosu od niemożności mówienia z powodu niewydolnego oddychania;
• odczuwaniem przymusu podpieranie się i kulenia – czyli przyjmowania pozycji ułatwiających oddychanie.Chory z istotną dusznością może spontanicznie przyjmować pozycję siedzącą lub pochyloną do przodu, opierając ręce na udach. U dziecka nie należy wymuszać pozycji leżącej – powinno ono pozostawać w pozycji, w której oddycha najłatwiej – natomiast należy zwracać uwagę na inne objawy towarzyszące;
• brakiem reakcji organizmu na domowe sposoby i/lub na leki zalecone przez lekarza. Jeśli objawy zamiast się zmniejszać narastają albo po zastosowanym zgodnie z zaleceniem leczeniu nadal występuje duszność czy stridor w spoczynku, konieczna jest ponowna, pilna ocena medyczna – dotyczy to szczególnie dziecka, u którego objawy pojawiają się nocą i szybko się nasilają.
• wiotkością mięśni, apatią, słabym kontaktem lub brakiem kontaktu oraz z zaburzeniami świadomości. Są to późne i bardzo niepokojące objawy możliwego niedotlenienia lub wyczerpania oddechowego. Nie należy wówczas kontynuować prób leczenia domowego – konieczne jest natychmiastowe wezwanie pomocy.

Przyczyny kaszlu krtaniowego (ostre podgłośniowe zapalenie krtani i inne infekcje)

Najczęstszą przyczyną typowego, szczekającego kaszlu krtaniowego u dziecka jest krup, czyli ostre podgłośniowe zapalenie krtani. Jest to zazwyczaj infekcja wirusowa, za którą odpowiadają najczęściej wirusy paragrypy, szczególnie typu 1, ale przyczyną mogą być również inne wirusy – w tym RSV, adenowirusy czy wirusy grypy.

Zakażenie przenosi się przede wszystkim drogą kropelkową, przez bliski kontakt oraz kontakt z zakażoną wydzieliną. Po okresie inkubacji pojawiają się objawy przypominające przeziębienie, a następnie proces zapalny obejmuje krtań i okolice podgłośniowe. Obrzęk śluzówki zmniejsza światło dróg oddechowych. Krup najczęściej dotyczy dzieci, zwłaszcza we wczesnym dzieciństwie. U dorosłych podobny zespół objawów występuje znacznie rzadziej i wymaga większej czujności diagnostycznej, ponieważ należy brać pod uwagę inne przyczyny obrzęku lub zwężenia krtani.

Inne, rzadsze, ale możliwe przyczyny kaszlu krtaniowego obejmują:

• bakteryjne infekcje górnych dróg oddechowych – znacznie rzadsze niż infekcje wirusowe. Zakażenia bakteryjne mogą jednak prowadzić do zapalenia i obrzęku górnych dróg oddechowych. Szczególnie niebezpieczne są choroby takie jak zapalenie nagłośni, w których objawy mogą rozwijać się gwałtownie i prowadzić do niedrożności dróg oddechowych. Typowe symptomy alarmowe to między innymi silny ból gardła, trudności w połykaniu, ślinienie, stridor i ciężki stan ogólny;
• choroby dolnych dróg oddechowych (zapalenie tchawicy, oskrzeli i inne). Zapalenie tchawicy może powodować głęboki, bolesny lub nasilony kaszel, natomiast zapalenie oskrzeli częściej prowadzi do kaszlu produktywnego, świstów i odkrztuszania wydzieliny. Granica między kaszlem „krtaniowym” a kaszlem z niższych odcinków dróg oddechowych nie zawsze jest jednoznaczna, ponieważ infekcja może obejmować kilka pięter układu oddechowego jednocześnie;
• refluks żołądkowo-przełykowy. Cofanie się treści żołądkowej powoduje podrażnienie gardła i krtani, co może wywoływać przewlekły kaszel, chrząkanie, uczucie zalegania treści w gardle i chrypkę. Tak zwany refluks krtaniowo-gardłowy występuje u pacjentów także bez typowej zgagi;
• ekspozycję na chemikalia, obecność podrażnień chemicznych. Dym tytoniowy, aerozole, intensywne zapachy, opary chemiczne, pyły i inne substancje drażniące sprzyjają stanom zapalnym oraz nadreaktywności krtani. W zależności od rodzaju substancji, może dojść także do obrzęku dróg oddechowych. Nagłe pojawienie się kaszlu i duszności po ekspozycji wymaga konsultacji z lekarzem;
• obecność ciała obcego w drogach oddechowych, a także mechaniczne podrażnienia krtani. Nagły kaszel, krztuszenie lub stridor, zwłaszcza bez wcześniejszego kataru i gorączki, powinny nasunąć podejrzenie aspiracji ciała obcego do dróg oddechowych – dotyczy to szczególnie małych dzieci! W zależności od sytuacji, diagnostyka może obejmować badanie obrazowe, a czasem bronchoskopię;
• reakcje alergiczne. Nagły obrzęk krtani może wystąpić w przebiegu ciężkiej reakcji alergicznej. Jeśli kaszlowi lub chrypce towarzyszą obrzęk języka czy warg, pokrzywka, świszczący oddech, stridor albo gwałtowne pogorszenie oddychania, należy traktować sytuację jako potencjalny stan zagrożenia życia (wstrząs anafilaktyczny);
• pozostałe przyczyny – w tym, między innymi, przewlekłe zapalenie krtani, nadmierne obciążanie głosu, palenie tytoniu, przyjmowanie niektórych leków, zaburzenia czynności fałdów głosowych, choroby neurologiczne, nieprawidłowości anatomiczne krtani oraz – w przypadku przewlekłych objawów – zmiany strukturalne krtani. U dorosłych z utrzymującą się chrypką lub kaszlem konieczne może być wykluczenie zmian nowotworowych, wymagających leczenia specjalistycznego.

Przeczytaj także: Kaszel palacza – objawy i leczenie. Jak rozpoznać ten specyficzny rodzaj kaszlu i czy może on być objawem raka płuc?.

Diagnostyka i rozpoznanie kaszlu krtaniowego

Jeśli szczekający kaszel jest spowodowany ostrym podgłośniowym zapaleniem krtani, wówczas rozpoznanie zwykle stawia się na podstawie obrazu klinicznego. Lekarz analizuje informacje dotyczące początku i przebiegu objawów, charakter kaszlu i ton głosu, sposób oddychania pacjenta oraz obecność stridoru. W praktyce oznacza to, że przy typowym krupie badania laboratoryjne i obrazowe nie są potrzebne – postępowanie diagnostyczne ma przede wszystkim określić ciężkość choroby i wykluczyć inne przyczyny niedrożności górnych dróg oddechowych.

Przy podejrzeniu innego niż krup podłoża kaszlu krtaniowego lekarz może zdecydować o wykonaniu dodatkowych badań. Wśród nich można wyróżnić:

• laryngoskopię – umożliwia ona bezpośrednią ocenę krtani i fałdów głosowych. Jest szczególnie przydatna przy przewlekłej chrypce, przewlekłym kaszlu, zaburzeniach połykania lub podejrzeniu zmian strukturalnych w obrębie górnych dróg oddechowych;
• RTG klatki piersiowej – może być potrzebne przy podejrzeniu choroby dolnych dróg oddechowych, zapalenia płuc lub aspiracji ciała obcego;
• RTG szyi – w wybranych sytuacjach może pomóc w diagnostyce zwężenia lub innych przyczyn objawów, choć w typowym krupie nie jest rutynowo konieczne;
• badania laboratoryjne – morfologia, parametry stanu zapalnego, posiewy krwi czy plwociny lub inne badania mogą być zlecane, gdy obraz kliniczny sugeruje zakażenie bakteryjne lub inną chorobę;
• badania wirusologiczne – mogą mieć znaczenie epidemiologiczne lub w określonych sytuacjach klinicznych, ale zwykle nie są konieczne do rozpoznania typowego krupu;
• badania gastroenterologiczne – przy podejrzeniu refluksu jako przyczyny przewlekłego kaszlu lekarz może rozważyć odpowiednią diagnostykę, zależnie od objawów i odpowiedzi na leczenie.

W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić między innymi zapalenie nagłośni, obecność ciała obcego w drogach oddechowych, reakcję alergiczną, ropień w obrębie gardła, astmę, a także zapalenie oskrzeli.

Domowe sposoby na kaszel krtaniowy (inhalacje, zimne powietrze i inne metody)

Domowe postępowanie ma znaczenie przede wszystkim przy łagodnym przebiegu choroby i nie może zastępować pomocy medycznej, jeśli występują objawy niewydolności oddechowej. Wśród typowych sposobów wspierających łagodzenie kaszlu krtaniowego oraz poprawę samopoczucia pacjenta wyróżnia się:

• uspokojenie pacjenta (zwłaszcza, jeśli to dziecko) oraz zapewnienie mu spokojnych warunków. To jedna z najważniejszych czynności, o której mówi się stosunkowo rzadko. Płacz, lęk i pobudzenie zwiększają zapotrzebowanie na tlen oraz mogą nasilać nieregularny przepływ powietrza przez zwężone drogi oddechowe, przez co stridor i duszność stają się bardziej dokuczliwe. Dziecko najlepiej przytulić, mówić spokojnym głosem i pozwolić mu przyjąć wygodną pozycję. Nie należy za wszelką cenę zmuszać go do leżenia;
• ekspozycję na zimne powietrze (otwarcie okna, stanięcie przed lodówką). Krótkotrwały kontakt z chłodnym powietrzem może u części dzieci z łagodnym lub umiarkowanym krupem zmniejszyć nasilenie objawów – między innymi w wyniku obkurczenia naczyń krwionośnych i tymczasowego złagodzenia stanu zapalnego w drogach oddechowych. Nie jest to jednak metoda zastępująca leczenie i nie należy narażać dziecka na wychłodzenie;
• nawodnienie organizmu i nawilżenie powietrza. Regularne podawanie płynów pomaga zapobiegać odwodnieniu i może zmniejszać dyskomfort związany z podrażnieniem błon śluzowych. Powietrze nie powinno być przesuszone – warto więc uruchomić nawilżacz lub położyć na kaloryferze wilgotny ręcznik, by woda odparowywała w pomieszczeniu;
• zapewnienie pacjentowi możliwości przyjęcia pozycji półsiedzącej. Chory powinien przyjąć pozycję, w której oddycha najłatwiej – a u dziecka zwykle jest to pozycja siedząca lub półsiedząca, często na rękach opiekuna. Nie należy na siłę kłaść dziecka, jeśli pozycja leżąca nasila niepokój lub trudności w oddychaniu;
• wykonanie inhalacji z soli fizjologicznej. Inhalacja 0,9% roztworem chlorku sodu pomoże nawilżyć drogi oddechowe i tym samym nieco złagodzić objawy podrażnienia błon śluzowych. Do inhalacji nie należy natomiast stosować hipertonicznych roztworów soli – mają bowiem wyższe jej stężenie i mogą działać drażniąco, wywoływać kaszel lub skurcz oskrzeli u podatnych osób. Nie poleca się również wykonywać inhalacji gorącą parą – z uwagi na ryzyko oparzenia;
• stosowanie naturalnych produktów powlekających błonę śluzową jamy ustnej i gardła. Wśród nich można wyróżnić miód, który łagodzi podrażnienie gardła i kaszel u starszych dzieci oraz u dorosłych (nie wolno podawać miodu dzieciom poniżej 12. miesiąca życia ze względu na ryzyko zatrucia toksyną botulinową). Siemię lniane po zalaniu ciepłą wodą tworzy śluzową substancję, która może działać powlekająco na błony śluzowe.

UWAGA! W przypadku kaszlu krtaniowego nie zaleca się samodzielnego stosowania ziół do zaparzania ani inhalacji z ich wykorzystaniem jako metody leczenia obrzęku krtani. Wdychanie aerozoli zawierających składniki roślinne nie ma udowodnionej skuteczności w leczeniu krupu, a substancje zapachowe i alergizujące mogą u niektórych osób nasilać podrażnienie dróg oddechowych. Szczególnie nie należy stosować niekontrolowanych mieszanek roślinnych ani olejków eterycznych u małych dzieci. W przypadku doustnych preparatów ziołowych trzeba dodatkowo uwzględnić wiek pacjenta, przeciwwskazania i możliwe interakcje z lekami.

Leczenie kaszlu krtaniowego u dzieci i dorosłych – tabletki i syropy na kaszel krtaniowy z apteki

Z uwagi na to, że w większości przypadków kaszel krtaniowy jest obecny u pacjenta w przebiegu infekcji wirusowej, sposoby leczenia polegają zazwyczaj na łagodzeniu objawów – w tym poprzez zapewnienie pacjentowi odpowiednich warunków do regeneracji, a jeśli istnieją wskazania – również wykorzystując leczenie farmakologiczne. Wśród preparatów, które mogą zostać zalecone przez lekarza przy kaszlu krtaniowym, można wyróżnić:

• leki przeciwbólowe i zmniejszające gorączkę – w celu redukcji najbardziej dokuczliwych objawów infekcji wirusowej. Paracetamol lub ibuprofen, stosowane odpowiednio do wieku, masy ciała i z uwzględnieniem ewentualnych przeciwwskazań, mogą zmniejszać gorączkę, ból gardła i ogólny dyskomfort. Należy jednak zaznaczyć, że nie leczą one obrzęku krtani. W internetowej aptece Olmed dostępne są w dedykowanych im podkategoriach: LEKI PRZECIWBÓLOWE oraz LEKI PRZECIWGORĄCZKOWE;
• glikokortykosteroidy (najczęściej podawane w formie inhalacji). Są one podstawowym leczeniem farmakologicznym w przypadkach dużego nasilenia objawów krupu. W zależności od sytuacji klinicznej lekarz może zastosować między innymi deksametazon czy budezonid. Leki te zmniejszają obrzęk krtani i poprawiają drożność dróg oddechowych. Nie należy jednak samodzielnie rozpoczynać terapii sterydowej bez konsultacji medycznej – zwłaszcza u dziecka – nawet, jeśli w domowej apteczce znajdują się glikokortykosteroidy przepisane w przeszłości;
• syropy i pastylki powlekające gardło i łagodzące podrażnienia (z takimi składnikami jak prawoślaz, tymianek czy podbiał). Preparaty powlekające są pomocne zwłaszcza wtedy, gdy pacjent odczuwa drapanie, suchość lub pieczenie gardła. Prawoślaz i niektóre preparaty zawierające tymianek są stosowane w produktach leczniczych lub wyrobach medycznych przeznaczonych do łagodzenia podrażnienia oraz do nawilżenia błony śluzowej krtani i gardła, ale ich działanie dotyczy przede wszystkim objawów, a nie łagodzenia obrzęku i zwężenia dróg oddechowych. Preparaty z podbiałem wymagają szczególnej ostrożności ze względu na potencjalną obecność alkaloidów pirolizydynowych; należy wybierać wyłącznie produkty spełniające wymagania bezpieczeństwa i przestrzegać ograniczeń dotyczących wieku. W internetowej aptece Olmed formuły powlekające znajdują się między innymi w podkategoriach LEKI NA BÓL GARDŁA oraz PREPARATY NA CHRYPKĘ;
• antybiotyki – jeśli infekcja ma podłoże bakteryjne lub w jej przebiegu doszło do nadkażenia bakteryjnego.Należy podkreślić, że antybiotyk nie leczy wirusowego krupu i nie powinien być stosowany wyłącznie dlatego, że kaszel jest silny, szczekający albo towarzyszy mu odkrztuszanie wydzieliny. Jest wskazany wtedy, gdy lekarz rozpozna zakażenie bakteryjne wymagające antybiotykoterapii. W ostrych infekcjach dróg oddechowych większość przypadków jest wirusowa, a rutynowe stosowanie antybiotyków nie przynosi korzyści i zwiększa ryzyko działań niepożądanych oraz wystąpienia zjawiska antybiotykooporności (o którym więcej informacji dostępnych jest w artykule Antybiotykooporność – czym jest światowe zagrożenie w postaci oporności bakterii na działanie antybiotyków?).

A co z syropami na kaszel? Co do zasady, preparaty wykrztuśne (na kaszel mokry) oraz hamujące odruch kaszlu (na kaszel suchy) nie są wskazane w typowym kaszlu krtaniowym. Wynika to z faktu, że leki wykrztuśne i mukolityczne wspierają redukcję zalegania wydzieliny w dolnych drogach oddechowych (co nie ma miejsca w kaszlu krtaniowym). Z kolei rutynowe hamowanie odruchu kaszlowego poprzez podawanie syropów przeciwkaszlowych nie usuwa przyczyny problemu, a w przypadku pogarszania się stanu może utrudniać obserwację przebiegu choroby.

Syropy, które można natomiast zastosować w celu łagodzenia podrażnień krtani przy uporczywym, szczekającym kaszlu, to syropy powlekające błonę śluzową i o właściwościach nawilżających. Przykładem mogą tu być takie formuły, jak:

• Islatussan od marki Novativ z ekstraktem z korzenia prawoślazu;
• preparaty z wyciągiem z liścia babki lancetowatej – w tym Strepsils Natur na kaszel suchy i podrażnione gardło oraz ziołowy syrop Fiordatussi;
• syrop na gardło i krtań z propolisem Clarvox.

UWAGA! U dzieci szczególnie ważne jest, aby nie łączyć kilku preparatów „na kaszel” bez sprawdzenia ich składu. Wiele produktów zawiera te same substancje czynne w różnych dawkach lub różne substancje o podobnym działaniu (z tej samej grupy farmakologicznej), co zwiększa ryzyko przedawkowania (zwłaszcza u małych dzieci).

Szczekający kaszel krtaniowy – najczęstsze pytania i wątpliwości pacjentów apteki

Jak długo trwa kaszel krtaniowy?

W typowym krupie najostrzejsze objawy, takie jak szczekający kaszel i stridor, zwykle nasilają się przez pierwsze dni choroby – zwłaszcza w nocy lub nad ranem. Łagodny krup może ustąpić samoistnie w ciągu około 2-3 dni, natomiast kaszel i chrypka mogą utrzymywać się dłużej. Ostry stan zapalny krtani zazwyczaj wygasa w ciągu kilku dni do około 1-3 tygodni, zależnie od przyczyny. Jeżeli kaszel utrzymuje się długo, nawraca lub towarzyszy mu przewlekła chrypka, potrzebna jest konsultacja lekarska.

Jakie są przyczyny szczekającego kaszlu inne niż infekcja?

Szczekający charakter kaszlu jest typowy dla przebiegu podgłośniowego zapalenia krtani, ale podobne brzmienie może wystąpić także przy innych procesach chorobowych obejmujących krtań. Możliwe są między innymi reakcje alergiczne z obrzękiem krtani, podrażnienie dymem lub substancjami chemicznymi, refluks krtaniowo-gardłowy czy obecność przeszkody w drogach oddechowych (ciało obce, uszkodzenia mechaniczne, zmiany anatomiczne – w tym obecność zmian nowotworowych).

Czy kaszel krtaniowy sam przejdzie?

Łagodny kaszel krtaniowy związany z infekcją wirusową często ustępuje samoistnie wraz z wygasaniem zakażenia. Nie oznacza to jednak, że każdy szczekający kaszel można bezpiecznie obserwować w domu. Obecność stridoru w spoczynku, duszności, sinicy, nasilonych wciągnięć skóry przy oddychaniu lub zaburzeń świadomości wymaga pilnej pomocy medycznej. Jeśli lekarz rozpozna krup, może zalecić glikokortykosteroid, który skutecznie zmniejsza nasilenie objawów.

Jak przerwać atak kaszlu krtaniowego?

Podczas pojawiającego się nagle napadu najważniejsze jest zachowanie spokoju i ograniczenie lęku lub pobudzenia, szczególnie u dziecka. Chory powinien przyjąć wygodną, najlepiej pionową lub półsiedzącą pozycję, a w przypadku łagodnego krupu można spróbować krótkiej ekspozycji na chłodne powietrze. Warto podawać pacjentowi małe porcje płynów, jeśli połykanie nie sprawia mu trudności.

Jaki syrop na kaszel krtaniowy jest najlepszy?

Nie ma jednego, „najlepszego” syropu, ponieważ preparat dostępny bez recepty nie usuwa głównej przyczyny krupu, czyli obrzęku krtani. W łagodnym podrażnieniu gardła można rozważyć preparat powlekający, dobrany do wieku i stanu pacjenta (zawierający substancje śluzowe). W przypadku typowego krupu kluczowe znaczenie ma ocena ciężkości choroby, a przy wskazaniach – zastosowanie glikokortykosteroidu zaleconego przez lekarza. Stosowanie syropów przeciwkaszlowych czy wykrztuśnych co do zasady nie jest wskazane.

Czy pasożyty mogą być przyczyną kaszlu krtaniowego?

Pasożyty nie są typową przyczyną charakterystycznego, szczekającego kaszlu i stridoru. Niektóre zakażenia pasożytnicze mogą powodować kaszel w określonych fazach rozwoju pasożyta, najczęściej jednak objawy te nie mają klasycznego obrazu krupu. W przypadku typowego, ostrego początku z chrypką, szczekającym kaszlem i stridorem znacznie bardziej prawdopodobne są przyczyny infekcyjne lub miejscowe dotyczące krtani. Diagnostykę pasożytniczą wykonuje się wtedy, gdy przemawiają za nią swoiste objawy i ewentualna ekspozycja.

Czy kaszel krtaniowy może być objawem chorób tarczycy?

Choroby tarczycy nie są typową przyczyną ostrego, szczekającego kaszlu. Duże wole lub guz tarczycy mogą jednak mechanicznie uciskać tchawicę albo wpływać na struktury krtaniowe, powodując przewlekły kaszel, chrypkę, uczucie ucisku lub problemy z oddychaniem. Taki mechanizm nie przypomina jednak typowego, wirusowego krupu. Utrzymująca się chrypka, uczucie ucisku szyi lub postępujące trudności w oddychaniu wymagają oceny lekarskiej, często z badaniem krtani i szyi.

Czy kaszel krtaniowy jest zaraźliwy?

Sam kaszel nie jest chorobą zakaźną, ale jego przyczyna może być zaraźliwa. Typowy krup jest najczęściej skutkiem zakażenia wirusem układu oddechowego, który przenosi się drogą kropelkową, przez bliski kontakt i zakażone wydzieliny. Osoba z infekcją może więc zakażać innych, nawet jeśli u niej samej występuje przede wszystkim kaszel krtaniowy. Z kolei kaszel spowodowany refluksem, alergią, podrażnieniem chemicznym czy ciałem obcym nie jest oczywiście zaraźliwy.

Czy na kaszel krtaniowy stosuje się antybiotyk?

W typowym, wirusowym krupie antybiotyk nie jest potrzebny, ponieważ nie działa na wirusy. Leczenie ma przede wszystkim zmniejszyć obrzęk krtani i zapewnić prawidłowe oddychanie; podstawową rolę odgrywają więc glikokortykosteroidy, a w cięższym krupie – również nebulizowana adrenalina. Antybiotyk może być konieczny, jeżeli lekarz rozpozna bakteryjne zakażenie wymagające takiego leczenia. Sam fakt, że kaszel jest intensywny, szczekający lub że pojawia się wydzielina, nie stanowi wskazania do antybiotykoterapii.

Jak szybko zregenerować krtań po zapaleniu?

Najważniejsze jest usunięcie czynnika, który podtrzymuje stan zapalny – w tym ponownej infekcji, dymu tytoniowego, nadmiernego obciążania głosu, suchego powietrza lub – jeśli został rozpoznany – epizodów refluksu. Warto odpowiednio nawadniać organizm, unikać dymu i innych drażniących aerozoli oraz ograniczyć intensywne używanie głosu (co istotne – szeptanie również może nadmiernie obciążać krtań). Po ostrym zapaleniu głos i błona śluzowa mogą potrzebować czasu na pełny powrót do normy, dlatego nie należy zbyt szybko wracać do intensywnego mówienia czy śpiewania. Jeśli chrypka utrzymuje się dłużej niż kilka tygodni, nawraca lub współistnieją trudności w oddychaniu czy połykaniu, a świst krtaniowy obecny jest w spoczynku, warto skonsultować się z lekarzem.

Źródła:

1. Lek. W. Wieczorek-Stawińska, Kaszel krtaniowy („szczekający kaszel”) [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 20.11.2024
2. M. Świerczyńska-Krępa, Z. Świerczyński, F. Mejza, Zapalenie krtani [w:] Interna – Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej online, weryfikacja hasła: 30.07.2026
3. Lek. W. Wieczorek-Stawińska, Kaszel u dziecka – rodzaje, przyczyny, jak pomóc dziecku? [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 15.05.2024
4. Lek. med. I. Głodzik, Podgłośniowe zapalenie krtani (krup wirusowy) [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 22.03.2017
5. Prof. dr hab. n. med. G. Lis, Infekcyjne stany zapalne krtani – krup i ostre zapalenie nagłośni [w:] Medycyna Praktyczna – Pediatria, 27.02.2025
6. Lek. S. Kędzierzawska, prof. dr hab. n. med. G. Mielnik-Niedzielska, Zapalenie krtani u 17-miesięcznego chłopca [w:] Pediatria po Dyplomie 03/2018
7. Prof. dr hab. n. med. J. Olszewski, Ostra niedrożność górnych dróg oddechowych – postępowanie w warunkach ambulatoryjnych i szpitalnych [w:] Stany Nagłe po Dyplomie 04/2021
8. Lek. A. J. Sałacki, Kaszel [w:] Medycyna po Dyplomie 07-08/2017
9. O. E. Piątek, M. E. Gołębiewska, K. Kuziemski, Praktyczne podejście do leczenia kaszlu i zaburzeń węchu po przechorowaniu COVID-19 [w:] Forum Medycyny Rodzinnej, tom 17, nr 1 (2023)
10. I. Bielecki, Ł. Zygan, A. Krzemień-Gabriel, Ciała obce krtani i dolnych dróg oddechowych u dzieci [w:] Chirurgia Polska 2003, 5, 1
11. M. Jabłońska-Jesionowska, L. Zawadzka-Głos, Diagnostyka wrodzonego stridoru oddechowego u dzieci [w:] Borgis – New Medicine 1/2019
12. Taniguchi S, Kanno K, Ito Y. When Should the Differential Diagnosis of Croup Be Reconsidered? Cureus. 2025 Dec 14;17(12):e99177. doi: 10.7759/cureus.99177. PMID: 41536375; PMCID: PMC12798900.
13. Weinberger M, Lockshin B. When is cough functional, and how should it be treated? Breathe (Sheff). 2017 Mar;13(1):22-30. doi: 10.1183/20734735.015216. PMID: 28289448; PMCID: PMC5344044.
14. Kadam SJ, Daley SF, Carr B. Croup. [Updated 2025 Jun 2]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431070/