Stopnie nietrzymania moczu: lekki, średni i ciężki. Czym są, jak się je określa i w jaki sposób leczy się poszczególne rodzaje nietrzymania moczu?

Stopnie nietrzymania moczu – czym się charakteryzują i jak się je diagnozuje?

Nietrzymanie moczu dotyka w Polsce ponad 5 milionów osób, a mimo to wciąż pozostaje tematem, o którym pacjenci rzadko mówią lekarzowi. Inkontynencja może przyjmować różne postacie i stopnie nasilenia - od kilku kropel moczu podczas kaszlu, przez niekontrolowane epizody przy zwykłym wchodzeniu po schodach, aż po całkowitą utratę kontroli nad pęcherzem moczowym. Warto wiedzieć, że niezależnie od stopnia zaawansowania skuteczne metody leczenia istnieją i są dostępne.

Czym jest nietrzymanie moczu (NTM)?

Nietrzymanie moczu to mimowolny wyciek moczu z pęcherza moczowego, który stanowi problem higieniczny i społeczny. Według danych epidemiologicznych zaburzenie to dotyczy około 10% populacji, choć rzeczywista liczba jest wyższa - wiele osób z poczucia wstydu nie zgłasza tego problemu lekarzowi. NTM może wystąpić u osób w każdym wieku i obu płci, jednak zdecydowanie częściej dotyczy kobiet. Należy podkreślić, że nietrzymanie moczu to choroba sklasyfikowana w ICD-10 - wysiłkowe NTM oznaczane jest kodem N39.3, a inne określone postacie kodem N39.4.

Przyczyny nietrzymania moczu – dlaczego dochodzi do niekontrolowanego wycieku moczu?

Do wycieku moczu dochodzi, gdy ciśnienie w pęcherzu moczowym przewyższa ciśnienie w cewce moczowej poza momentem świadomego oddawania moczu. Główną przyczyną jest osłabienie mięśni dna miednicy, ale rolę odgrywają też zaburzenia neurologiczne, zmiany anatomiczne po porodach i operacjach, otyłość (czterokrotnie zwiększa ryzyko NTM u kobiet), palenie papierosów, przewlekłe zaparcia, cukrzyca oraz niektóre leki.

Rodzaje nietrzymania moczu – wysiłkowe, naglące i mieszane

Według klasyfikacji International Continence Society wyróżnia się trzy główne typy NTM.

• Wysiłkowe nietrzymanie moczu to mimowolny wyciek moczu podczas wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej - przy kaszlu, kichaniu czy wysiłku fizycznym. Więcej informacji o tym rodzaju NTM znajduje się w artykule Wysiłkowe nietrzymanie moczu – przyczyny, objawy i leczenie wysiłkowego nietrzymania moczu.
• Naglące nietrzymanie moczu, zwane pęcherzem nadreaktywnym, wiąże się z nagłą, niemożliwą do opanowania potrzebą oddania moczu i parciem naglącym.
• Mieszane nietrzymanie moczu łączy oba mechanizmy i jest najczęściej występującą postacią inkontynencji. Podział na 3 stopnie zaawansowania dotyczy przede wszystkim wysiłkowego i mieszanego NTM.

Trzy stopnie nietrzymania moczu – jak się je diagnozuje?

Stopień nietrzymania moczu określa przede wszystkim to, w jakiej sytuacji dochodzi do wycieku oraz jaka jest ilość moczu tracona podczas epizodu. Im wyższy stopień zaawansowania, tym mniejszy bodziec wystarczy, by doszło do niekontrolowanego oddawania moczu, a także tym większa jednorazowa jego ilość. Diagnozę stawia urolog lub ginekolog na podstawie szczegółowego wywiadu, dzienniczka mikcji, testu podpaskowego i badania urodynamicznego. Właściwe określenie stopnia nietrzymania moczu ma bezpośrednie przełożenie na dobór leczenia – od samych ćwiczeń mięśni Kegla, przez farmakoterapię, aż po leczenie operacyjne.

I stopień – lekkie nietrzymanie moczu

Lekkie nietrzymanie moczu to najczęstsza i najłagodniejsza postać inkontynencji. Mimowolny wyciek moczu pojawia się wyłącznie podczas nagłego i znacznego wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej – przy silnym kaszlu, kichaniu, śmiechu, dźwiganiu ciężkich przedmiotów lub intensywnym wysiłku fizycznym, takim jak bieganie czy podskoki. Wyciekanie moczu ma charakter kropelkowy, a jednorazowo ucieka zaledwie kilka mililitrów. Incydentów takich może być jednak kilka w ciągu dnia. Osoba ze stopniem lekkim zazwyczaj zdąży dojść do toalety, gdy pojawi się potrzeba oddania moczu i nie odczuwa parcia naglącego, choć dla zachowania komfortu fizycznego i psychicznego poleca się takim pacjentom stosowanie wkładek lub podpasek urologicznych.

Dobra wiadomość jest taka, że leczenie wysiłkowego NTM w I stopniu zazwyczaj nie wymaga ani operacji, ani leków. Badania kliniczne potwierdzają, że trzymiesięczny program ćwiczeń wzmacniających mięśnie dna miednicy u kobiet z nietrzymaniem moczu I stopnia doprowadził do pełnego wyleczenia 46% uczestniczek, a u 78% nie dochodziło już do żadnych epizodów niekontrolowanego wycieku moczu. Wystarczą regularnie wykonywane ćwiczenia mięśni Kegla pod okiem fizjoterapeuty oraz podstawowe zabezpieczenie higieniczne w postaci wkładek urologicznych.

II stopień – średnie nietrzymanie moczu

Średnie nietrzymanie moczu charakteryzuje się większym nasileniem i szerszym zakresem sytuacji, w których dochodzi do popuszczania moczu. Wyciek moczu pojawia się już przy codziennych czynnościach niewymagających dużego wysiłku – przy zwykłym chodzeniu, wchodzeniu po schodach, wstawaniu z krzesła czy zmianie pozycji ciała. W tym stopniu mocz wycieka zarówno w pozycji stojącej, jak i leżącej, przy wzroście napięcia tłoczni brzusznej. Ilość tracona podczas epizodów inkontynencji jest wyraźnie większa niż przy stopniu lekkim i wynosi szacunkowo 100-200 ml w ciągu kilku godzin.

Zabezpieczenie higieniczne wymaga produktów o większej chłonności. Najczęściej są to majtki chłonne. Leczenie w II stopniu może wykraczać poza same ćwiczenia mięśni dna miednicy i obejmować leczenie farmakologiczne, zabiegi fizjoterapeutyczne z biofeedbackiem lub elektrostymulację. Decyzja o wyborze metody powinna być podjęta wspólnie ze specjalistą, który oceni całościowo sytuację pacjenta.

III stopień – ciężkie nietrzymanie moczu

Ciężkie nietrzymanie moczu to niekontrolowane oddawanie moczu nawet w sytuacjach całkowicie bezwysiłkowych - w pozycji stojącej, siedzącej, a nawet leżącej. Mocz wycieka przy każdym, nawet najmniejszym wzroście ciśnienia wewnątrzbrzusznego, niezależnie od jego przyczyny, a niekiedy również samoistnie, w spoczynku. Szacunkowa ilość traconego moczu w tym stopniu wynosi od 200 do 300 ml w ciągu kilku godzin, co czyni ten problem wyjątkowo uciążliwym i bardzo wpływającym na jakość życia. Pacjent z ciężkim NTM wymaga odpowiedniego zaopatrzenia higienicznego – obejmującego nie tylko najbardziej chłonne pieluchomajtki dla dorosłych, ale również podkłady na łóżko i specjalne kosmetyki do pielęgnacji miejsc intymnych. Więcej informacji o tym, na co zwracać uwagę przy wyborze produktów higienicznych na nietrzymanie moczu znajduje się w artykule Najlepsze pieluchomajtki, majtki chłonne i wkładki urologiczne – jak dobrać odpowiednie rozwiązanie higieniczne przy lekkim, średnim i ciężkim stopniu nietrzymania moczu?.

Trzeci stopień NTM jest trudny do wyleczenia metodami zachowawczymi i zazwyczaj wymaga leczenia operacyjnego. Złotym standardem chirurgicznym jest wszczepienie beznapięciowej taśmy podcewkowej (TVT), a satysfakcja pacjentek po tym zabiegu po 17 latach obserwacji wynosi ponad 87%. W zakresie zabezpieczenia higienicznego niezbędne są pieluchomajtki dla dorosłych o dużej chłonności. Ważne jest, by nawet po skutecznym zabiegu kontynuować ćwiczenia dna miednicy. Bez rehabilitacji problem może powrócić.

Objawy nietrzymania moczu – kiedy reagować?

Sygnałem do wizyty lekarskiej jest każdy epizod mimowolnego wycieku moczu – nawet sporadyczny i w niewielkiej ilości. Objawy wysiłkowego NTM to przede wszystkim popuszczanie moczu podczas kaszlu, kichania lub wysiłku fizycznego bez poprzedzającego parcia. Niepokojące są też: nagła i niemożliwa do opanowania potrzeba oddania moczu, konieczność wstawania w nocy częściej niż raz oraz oddawanie moczu ponad 8 razy w ciągu doby. Im wcześniej problem zostanie zdiagnozowany, tym większa szansa na skuteczne leczenie bez konieczności interwencji chirurgicznej.

Nietrzymanie moczu u kobiet – dlaczego problem dotyczy głównie kobiet?

Kobiety są biologicznie bardziej narażone na NTM ze względu na budowę dna miednicy, wpływ ciąży i porodu oraz zmiany hormonalne w menopauzie. Szacuje się, że problem dotyczy 25-45% kobiet zależnie od wieku.

Sprawdź również: Nietrzymanie moczu w ciąży i po porodzie – przyczyny, objawy, leczenie.

Nietrzymanie moczu u mężczyzn

U mężczyzn NTM występuje dwukrotnie rzadziej niż u kobiet, jednak po 80 roku życia dotyczy już co trzeciego mężczyzny. Główną przyczyną są schorzenia gruczołu krokowego. Przerost prostaty może prowadzić zarówno do wysiłkowego, jak i naglącego nietrzymanie moczu.

Przeczytaj także: Nietrzymanie moczu u mężczyzny – przyczyny i objawy, leczenie nietrzymania moczu u mężczyzn.

Diagnostyka nietrzymania moczu

Podstawą diagnostyki jest wywiad lekarski oraz badanie ogólne moczu z posiewem, które wyklucza zakażenie układu moczowego jako przyczynę dolegliwości. Lekarz może zlecić również USG jamy brzusznej, morfologię krwi i badanie urodynamiczne, oceniające pojemność pęcherza moczowego, prędkość strumienia moczu i ilość zalegającego moczu po mikcji. Pomocny jest też dzienniczek mikcji prowadzony przez 2-3 doby. Trafna diagnoza pozwala dokładnie określić stopień i rodzaj NTM, co ma bezpośrednie przełożenie na skuteczność leczenia.

Leczenie zachowawcze – ćwiczenia mięśni dna miednicy i mięśni Kegla

Ćwiczenia mięśni Kegla są podstawową i pierwszą metodą leczenia wysiłkowego i mieszanego NTM. Aby były skuteczne, muszą być wykonywane regularnie – minimum 3 razy dziennie przez co najmniej 3 miesiące, najlepiej pod nadzorem fizjoterapeuty. Badania potwierdzają, że fizjoterapia dna miednicy wdrożona w ciąży zmniejsza ryzyko NTM o 62% w trakcie ciąży i o 29% w ciągu 3-6 miesięcy po porodzie. Skuteczność treningu rośnie, gdy uzupełniany jest o biofeedback lub elektrostymulację. Po ustąpieniu objawów należy kontynuować ćwiczenia z mniejszą częstotliwością, by zapobiec nawrotom.

Metody leczenia nietrzymania moczu – od rehabilitacji po zabieg

Gdy leczenie zachowawcze okazuje się niewystarczające, dostępne są kolejne sposoby leczenia. W naglącym NTM stosuje się leki antycholinergiczne lub mirabegron, a w wysiłkowym – duloksetynę. Przy braku efektu farmakoterapii możliwe są iniekcje toksyny botulinowej do pęcherza lub neuromodulacja krzyżowa. Leczenie operacyjne, przede wszystkim wszczepienie taśmy podcewkowej TVT, zarezerwowane jest dla przypadków, gdy inne metody zawiodły. Wybór metody zawsze powinien być poprzedzony rzetelną diagnostyką i konsultacją ze specjalistą – urologiem lub ginekologiem.

Stopnie nietrzymania moczu – podsumowanie

Problem nietrzymania moczu może mieć różne postacie – wysiłkowe NTM objawia się niekontrolowanym wyciekiem moczu podczas kaszlu czy aktywności fizycznej, nietrzymanie moczu z parcia polega na nagłej i niemożliwej do opanowania potrzebie skorzystania z toalety, a mieszane łączy oba mechanizmy. Niezależnie od tego, czy mimowolne popuszczanie moczu występuje w niewielkich ilościach przy wysiłku, czy też mocz wycieka niemal bez powodu – każda z tych postaci wymaga diagnostyki i odpowiedniego leczenia. Nieleczona ma tendencję do nasilania się. Przyczyną wysiłkowego nietrzymania moczu jest najczęściej osłabienie mięśni dna miednicy, które zwiększa ryzyko wystąpienia NTM zarówno u kobiet po porodach i menopauzie, jak i u mężczyzn po operacjach prostaty. Zapobieganie nietrzymaniu moczu i leczenie wysiłkowego NTM zaczyna się od regularnych ćwiczeń mięśni Kegla. Im wcześniej wdrożona terapia, tym większa szansa na pełne wyleczenie bez konieczności zabiegu chirurgicznego.

Stopnie nietrzymania moczu – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jakie są 3 stopnie wysiłkowego nietrzymania moczu?

Wysiłkowe nietrzymanie moczu dzieli się zwykle na trzy stopnie nasilenia objawów. W pierwszym stopniu wyciek moczu pojawia się podczas dużego wysiłku, na przykład kaszlu, kichania lub biegania. Drugi stopień oznacza wyciek także przy codziennych czynnościach, takich jak szybki marsz czy wchodzenie po schodach. W trzecim stopniu mocz może wyciekać nawet przy niewielkim ruchu lub zmianie pozycji ciała. Ocena stopnia nasilenia pomaga dobrać odpowiednie leczenie i środki chłonne.

Czy na nietrzymanie moczu można dostać stopień niepełnosprawności?

Co do zasady, lekkie i średnie nietrzymanie moczu nie może być samodzielną podstawą do uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności. Komisja bierze pod uwagę między innymi konieczność stałego leczenia, ograniczenia w samodzielności oraz współistniejące schorzenia (na które samo nietrzymanie moczu może mieć wpływ). Każdy przypadek oceniany jest indywidualnie na podstawie dokumentacji medycznej.

Jaka jest najnowsza metoda leczenia nietrzymania moczu?

Nowoczesne leczenie nietrzymania moczu obejmuje zarówno metody zachowawcze, jak i zabiegowe. Coraz częściej stosuje się terapie z wykorzystaniem laserów, fal elektromagnetycznych oraz nowoczesnych technik fizjoterapii uroginekologicznej. U wielu pacjentów skuteczne są także małoinwazyjne zabiegi chirurgiczne, takie jak implantacja taśm podtrzymujących cewkę moczową. Ważnym elementem terapii pozostają ćwiczenia mięśni dna miednicy. Dobór leczenia zależy od rodzaju i stopnia nasilenia problemu.

Na jaki stopień nietrzymania moczu przeznaczone są majtki chłonne?

Majtki chłonne są stosowane głównie przy średnim i cięższym stopniu nietrzymania moczu. Mogą być pomocne osobom, które mają częstsze wycieki moczu i potrzebują większego komfortu na co dzień. Dostępne są różne poziomy chłonności dopasowane do nasilenia objawów. Niektóre modele przeznaczone są również dla osób leżących lub mających ograniczoną mobilność. Dobór odpowiedniego produktu zależy od indywidualnych potrzeb i ilości oddawanego moczu.

Jakie pieluchomajtki dla dorosłych są najbardziej chłonne?

Najbardziej chłonne pieluchomajtki dla dorosłych są zwykle przeznaczone dla osób z ciężkim nietrzymaniem moczu lub pacjentów leżących. Produkty różnią się poziomem absorpcji, rozmiarem oraz sposobem dopasowania do ciała. Wysokochłonne modele mają specjalne wkłady zatrzymujące wilgoć i ograniczające nieprzyjemny zapach. Ważne jest także dobre dopasowanie produktu, aby zmniejszyć ryzyko przeciekania i podrażnień skóry. Wybór odpowiednich pieluchomajtek najlepiej dostosować do stopnia problemu i codziennych potrzeb użytkownika.

Przypisy

1. Tunn, Ralf, et al. „Urinary Incontinence and Pelvic Organ Prolapse in Women: Prevention and Treatment." Deutsches Ärzteblatt International, vol. 120, 2023, pp. 71–80, doi:10.3238/arztebl.m2022.0406.
2. Roberts, S., Howard, Z., Weir, K. A., Nucifora, J., Baker, N., Smith, L., Ross, L. (2021, March). Patient perceptions of a group-based lifestyle intervention for overweight women with urinary incontinence: a qualitative descriptive study. In Healthcare (Vol. 9, No. 3, p. 265). Multidisciplinary Digital Publishing Institute.
3. Berghmans, B., Seleme, M. R., & Bernards, A. T. M. (2020). Physiotherapy assessment for female urinary incontinence. International urogynecology journal, 31(5), 917-931.
4. Batmani, Sedighe, et al. "Prevalence and factors related to urinary incontinence in older adults women worldwide: a comprehensive systematic review and meta-analysis of observational studies." BMC geriatrics 21.1 (2021): 1-17.
5. Frigerio, Matteo, et al. "Quality of Life, Psychological Wellbeing, and Sexuality in Women with Urinary Incontinence—Where Are We Now: A Narrative Review." Medicina 58.4 (2022): 525.