Wysiłkowe nietrzymanie moczu - przyczyny, objawy i leczenie wysiłkowego nietrzymania moczu

Objawy wysiłkowego nietrzymania moczu

Wysiłkowe nietrzymanie moczu jest jednym z rodzajów przewlekłego nietrzymania moczu. Problem nietrzymania moczu dotyka zarówno kobiety, jak i mężczyzn, jednak znacznie częściej występuje u kobiet. Z powodu osłabienia mięśni dna miednicy, nie zaciskają one prawidłowo cewki moczowej. Skutkuje to mimowolnym wyciekiem moczu w sytuacjach, w których wzrasta ciśnienie w jamie brzusznej. Najczęstszym wysiłkowe nietrzymanie moczu objawia się jako popuszczanie moczu podczas wysiłku fizycznego, dźwigania, kaszlu, kichania, napadów śmiechu. Co istotne, nie obserwuje się wzmożonego parcia na pęcherz i naglącej potrzeby natychmiastowego oddania moczu w nocy. W zależności od stopnia zaawansowania wyróżnić można:

• I stopień – popuszczanie moczu podczas intensywnego wysiłku fizycznego
• II stopień – popuszczanie moczu podczas lekkiego wysiłku fizycznego – zwiększenie napięcia tłoczni brzusznej prowadzi do wypływu moczu w pozycji siedzącej i leżącej
• III stopień – niekontrolowany wyciek moczu przy każdym wzroście ciśnienia wewnątrzbrzusznego, nawet w pozycji leżącej

W przypadku zaobserwowania objawów wysiłkowego nietrzymania moczu należy udać się do urologia lub ginekologa (do urologa niezbędne będzie skierowanie wystawione przez lekarza rodzinnego).

Przyczyny wysiłkowego nietrzymania moczu

Wyróżnia się dwa główne typy uszkodzeń mechanizmów, które są odpowiedzialne za zamykanie cewki moczowej. Mogą one współwystępować. Pierwszym mechanizmem jest anatomiczne wysiłkowe nietrzymanie moczu – wzmożona ruchomość szyjki pęcherza moczowego. Z powodu nieodpowiedniego podparcia przez dno miednicy dochodzi do transmisji ciśnienia brzusznego. Drugim rodzajem jest niewydolność zwieracza cewki moczowej, do której może dojść np. na skutek uszkodzeń po operacji uroginekologicznej. Osłabienie mięśni miednicy mniejszej może być spowodowane m.in. przez:

• zaburzenia hormonalne u kobiet
• porody naturalne
• poród wywołany oksytocyną
• Poród po 42. tygodniu ciąży
• urazy w obrębie miednicy
• powikłania operacji uroginekologicznych
• choroby prostaty u mężczyzn
• radykalna prostatektomia u mężczyzn
• palenie papierosów
• przewlekłe zaparcia
• otyłość
• siedzący tryb życia
• ciężka praca fizyczna
• przewlekłe i niedoleczone zakażenia dróg moczowych
• choroby układu oddechowego z długotrwałym kaszlem
• niektóre choroby neurologiczne np. stwardnienie rozsiane

Wysiłkowe nietrzymanie moczu w ciąży

Nietrzymanie moczu w czasie ciąży może mieć różne podłoże. Częsta potrzeba korzystania z toalety może być wynikiem zwiększonej produkcji moczu, ale także rozszerzającej się macicy. Wraz z rozwojem płodu macica powoduje coraz większy nacisk na pęcherz moczowy. Ponadto osłabieniu ulegają mięśnie dna miednicy jako skutek zmian hormonalnych. Dolegliwości są najsilniej zauważalne w III trymestrze ciąży podczas wykonywania aktywności fizycznej. Szacuje się, że problem wysiłkowego nietrzymania moczu dotyka około 40% ciężarnych. Należy zwrócić uwagę czy popuszczaniu moczu nie towarzyszą inne objawy takie jak pieczenie, ból, nieprzyjemny zapach moczu czy domieszka krwi – wówczas należy skonsultować się z ginekologiem.

Wysiłkowe nietrzymanie moczu po porodzie

Podczas ciąży dochodzi do osłabienia mięśni dna miednicy, ich rozciągnięcia i rozluźnienia. Podczas porodu również wszystko intensywnie pracuje i się rozciąga, może dojść do pęknięcia krocza i powstania blizn, a także uszkodzenia struktur dna miednicy takich jak więzadła podtrzymujące narządy, jak również mięśnie dna miednicy stanowiące podporę dla narządów. Ponadto przejście dziecka przez kanał rodny może wywrzeć nacisk na nerw sromowy, który unerwia mięśnie dna miednicy. Te wszystkie powody przekładają się na możliwość mimowolnego wycieku moczu podczas aktywności fizycznej i sytuacji przebiegających ze zwiększeniem tłoczni brzusznej. Zazwyczaj problem ustępuje samoistnie. Jeżeli utrzymuje się przez dłuższy czas zalecana jest konsultacja z ginekologiem i podjęcie leczenia. Wśród dostępnych metod wymienić można ćwiczenia mięśni Kegla, biofeedback i trening pęcherza, leczenie farmakologiczne i operacyjne. W przypadku nadwagi i otyłości zaleca się unormowanie masy ciała. U kobiet palących papierosy zrezygnowanie nałogu zmniejszy problem inkontynencji.

Sprawdź również: Kropelkowe nietrzymanie moczu - co to takiego? Jak objawia się kropelkowe nietrzymanie moczu, jakie są jego przyczyny i u kogo występuje najczęściej? Kropelkowe nietrzymanie moczu - leczenie.

Diagnostyka wysiłkowego nietrzymania moczu

W celu zdiagnozowania nietrzymania moczu poza wywiadem lekarskim, lekarz może zalecić wykonanie badań m.in. badanie ogólne i posiew moczu, badanie stężenia białka C-reaktywnego, morfologia krwi, badanie urodynamiczne oraz USG jamy brzusznej.

Leczenie wysiłkowego nietrzymania moczu

W leczeniu nietrzymania moczu najczęściej łączy się kilka z poniższych metod:

• Ćwiczenie mięśni dna miednicy
• Redukcja masy ciała u osób otyłych
• Biofeedback (specjalna sonda umieszczona jest w pochwie i zbiera informacje o pracy mięśni dna miednicy, wysyłając je do urządzenia, które w czasie rzeczywistym monitoruje skurcz oraz rozkurcz mięśni)
• trening pęcherza
• Leczenie farmakologiczne (estrogeny, duloksetyny, leki antycholinergiczne)
• Leczenie operacyjne (zabiegi pętlowe oraz zabiegi powieszenia szyi pęcherza moczowego.)

Wspomagająco zadziałają zmiany stylu życia (leczenie zachowawcze), takie jak:

• W przypadku otyłości i nadwagi zmniejszenie masy ciała 
• Zmniejszenie, lub całkowite odstawienie spożycia alkoholu
• Zredukowanie spożycia kofeiny i napojów energetycznych
• Dieta bogatobłonnikowa jeśli występuje problem zaparć
• Sytuacyjne zredukowanie spożycia płynów (przed snem, spotkanie, jazdą samochodem itp.)
• Unikanie infekcji dróg moczowo-płciowych

Prawidłowo wykonywane ćwiczenia, oraz odpowiednie leczenie przyczynia się do złagodzenia, a nawet ustąpienia nietrzymania moczu. Należy jednak pamiętać, że po ustąpieniu objawów wymagane jest kontynuowanie wykonywanych ćwiczeń, by uniknąć nawrotów dolegliwości.

Ćwiczenia na wysiłkowe nietrzymanie moczu - ćwiczenia mięśni kegla (mięśnie dna miednicy)

W przypadku wysiłkowego nietrzymania moczu u kobiet, ważną kwestią są regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy. Są proste i bez problemu można je wykonywać w domu. W celu osiągnięcia jak najlepszych rezultatów poleca się je wykonywać przynajmniej przez 3 miesiące, 3 razy dziennie. Należy nauczyć się napinać mięśnie odpowiadające za zaciskanie i rozluźnianie cewki moczowej. W tym celu wystarczy wyobrazić sobie moment oddawania moczu i postarać się napiąć mięśnie, które zacisnęlibyśmy aby zahamować strumień moczu. Nie należy jednak wykonywać ćwiczeń podczas mikcji. Ćwiczenia powinno się wykonywać w wolniejszych i szybszych seriach. W serii wolniejszej należy napiąć mięśnie na 5 sekund, a następnie rozluźnić na 5 sekund. W 1 serii zaleca się 4-5 powtórzeń. Następnie można wykonać to samo, jednak z utrzymaniem napięcia mięśni tylko na 2 sekundy. Jeden trening powinien trwać 5 minut, uwzględniając naprzemiennie wolne i szybkie serie. Ćwiczenia zaleca się wykonywać przynajmniej 3 razy dziennie. Początkujące osoby nie powinny ćwiczyć dłużej niż 15 minut w ciągu doby. Pierwsze efekty można zaobserwować po 6 tygodniach regularnych ćwiczeń. Najłatwiej wykonuje się ćwiczenia siedząc prosto na krześle z lekko rozchylonymi kolanami lub siedząc na podłodze w siedzie skrzyżnym („po turecku”).

Produkty na nietrzymanie moczu

Osoby cierpiące na wysiłkowe nietrzymanie moczu mogą wspomagać się różnymi produktami z apteki. Przy niewielkim wycieku moczu stosowanie specjalnych wklejanych do bielizny wkładek zapobiegnie pobrudzeniu bielizny lub podpasek urologicznych. Przy większym wycieku polecane są pieluchomajtki, majtki mocujące z wkładami lub majtki chłonne. Najpopularniejsze marki tego typu produktów chłonnych to między innymi Tena, Seni, Abena czy Dailee, natomiast obecnie na rynku dostępnych jest coraz więcej rozwiązań innych firm i producentów. Leczenie można uzupełnić preparatami wspierającymi prawidłową pracę układu moczowego jak np. żurawina zmniejszająca przyleganie do nabłonka dróg moczowych bakterii uropatogennych. Często polecana jest także witamina D3, wpierająca układ odpornościowy mięśniowy. Należy pamiętać o prawidłowej higienie intymnej używając odpowiednie żele myjące, pianki, płyny lub emulsje do higieny intymnej. Aby zachować świeżość zaleca się przemywanie okolic intymnych 1-2 razy dziennie, a w podróży korzystać ze specjalnych chusteczek nawilżanych do higieny intymnej.

Przeczytaj także: Jak dbać o higienę intymną, komfort i pielęgnację przy nietrzymaniu moczu? Zasady higieny i pielęgnacji oraz dobór produktów chłonnych przy ciężkim i lekkim nietrzymaniu moczu.

Wysiłkowe nietrzymanie moczu - najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Co powoduje wysiłkowe nietrzymanie moczu?

Wysiłkowe nietrzymanie moczu jest najczęściej wynikiem osłabienia mięśni dna miednicy oraz struktur podtrzymujących cewkę moczową. Do jego rozwoju mogą przyczyniać się ciąża i poród, zwłaszcza poród siłami natury. Czynnikiem ryzyka jest również otyłość, przewlekły kaszel oraz ciężka praca fizyczna. U kobiet znaczenie mają także zmiany hormonalne związane z menopauzą, które wpływają na elastyczność tkanek.

Jakie są pierwsze objawy wysiłkowego nietrzymania moczu?

Pierwszym objawem bywa popuszczanie niewielkich ilości moczu podczas kaszlu, kichania lub śmiechu. Dolegliwości mogą pojawiać się także przy podnoszeniu ciężkich przedmiotów czy podczas ćwiczeń fizycznych. Na początku epizody są sporadyczne i dotyczą małych ilości moczu. Z czasem, jeśli nie zostanie wdrożone leczenie, problem może się nasilać.

Kto leczy wysiłkowe nietrzymanie moczu?

Diagnostyką i leczeniem zajmuje się najczęściej ginekolog lub urolog. Coraz większą rolę odgrywa także fizjoterapeuta uroginekologiczny, który prowadzi terapię mięśni dna miednicy. W niektórych przypadkach konieczna jest konsultacja z lekarzem rodzinnym na początkowym etapie diagnostyki. Współpraca kilku specjalistów pozwala dobrać najbardziej skuteczną metodę leczenia.

Jak wyleczyć wysiłkowe nietrzymanie moczu?

Podstawą terapii są regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy. W łagodnych przypadkach mogą one całkowicie wyeliminować objawy. Jeśli ćwiczenia nie przynoszą efektów, lekarz może zaproponować leczenie farmakologiczne lub zabiegowe, np. wszczepienie taśmy podcewkowej. Wybór metody zależy od stopnia nasilenia problemu oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Jakie ćwiczenia przy wysiłkowym nietrzymaniu moczu?

Najczęściej zalecane są ćwiczenia Kegla, polegające na napinaniu i rozluźnianiu mięśni dna miednicy. Ważne jest, aby wykonywać je regularnie i prawidłowo technicznie, najlepiej po wcześniejszym instruktażu specjalisty. Pomocne mogą być także ćwiczenia stabilizujące mięśnie głębokie brzucha i poprawiające postawę ciała. W niektórych przypadkach stosuje się biofeedback lub elektrostymulację jako wsparcie terapii.

Przypisy

1. Gacci, M., De Nunzio, C., Sakalis, V., Rieken, M., Cornu, J. N., & Gravas, S. (2023). Latest evidence on post-prostatectomy urinary incontinence. Journal of Clinical Medicine, 12(3), 1190.
2. Berghmans, B., Seleme, M. R., & Bernards, A. T. M. (2020). Physiotherapy assessment for female urinary incontinence. International urogynecology journal, 31(5), 917-931.
3. Michel, M. C., Cardozo, L., Chermansky, C. J., Cruz, F., Igawa, Y., Lee, K. S., ... & Andersson, K. E. (2023). Current and emerging pharmacological targets and treatments of urinary incontinence and related disorders. Pharmacological Reviews, 75(4), 554-674.
4. Falah-Hassani, K., Reeves, J., Shiri, R., Hickling, D., & McLean, L. (2021). The pathophysiology of stress urinary incontinence: a systematic review and meta-analysis. International Urogynecology Journal, 32, 501-552.
5. Harland, N., Walz, S., Eberli, D., Schmid, F. A., Aicher, W. K., Stenzl, A., & Amend, B. (2023). Stress Urinary Incontinence: An Unsolved Clinical Challenge. Biomedicines, 11(9), 2486.