Buzdyganek naziemny (Tribulus terrestris) - działanie, właściwości, zastosowanie rośliny. Wpływ na potencję

Buzdyganek naziemny (Tribulus terrestris) - czym jest ta roślina?

Buzdyganek naziemny (łac. Tribulus terrestris) to roślina należąca do rodziny parolistowatych. Najliczniej występuje w Afryce, Azji, Australii oraz w środkowej i południowej części Europy. W Polsce występuje rzadko. Najczęściej występuje w pobliżu rzek, strumieni czy w nadmorskich piaskach. Buzdyganek naziemny charakteryzuje się łodygą osiągającą do 60 cm długości. Posiada owłosione, parzystopierzaste liście oraz żółty kwiat, posiadający 5 płatków. Kwitnie od czerwca do października. W medycynie wykorzystywany jest głównie jego owoc i liść, rzadziej korzeń. Wśród jego składników czynnych wymienić można:

• saponiny 
• flawonoidy 
• glikozydy 
• alkaloidy 
• taniny 

Buzdyganek naziemny - właściwości i działanie

Buzdyganek naziemny zawiera saponiny steroidowe - diosgeniny, gitogeniny, chlorogeniny, tigogeniny czy ruskogeniny. Ponieważ strukturalnie są zbliżone do ludzkich hormonów steroidowych, mogą wpływać na poziom endogennego testosteronu - zwiększać jego produkcję u mężczyzn. Zwiększone stężenie testosteronu intensyfikuje proces syntezy białek w organizmie i przyspiesza spalanie tkanki tłuszczowej oraz pozytywnie wpływa na przyrost masy mięśniowej. W przypadku niskiego stężenia testosteronu obserwuje się pogorszenie sprawności seksualnej u mężczyzn. Jego podniesienie do prawidłowego poziomu poprawia erekcję, spermatogenezę oraz zwiększa libido. Buzdyganek posiada również inne substancje czynne - alkaloidy i flawonoidy, m.in. kwercetynę, rutynę czy kemferol, a także związki fenolowe i pochodne indolu. Buzdygankowi przypisywane jest również działanie przeciwbakteryjne, przeciwutleniające, przeciwzapalne i hepatoprotekcyjne. Ponadto uważa się, że obniża poziom cholesterolu i działa przeciwcukrzycowo. Jednakże wymagana jest większa ilość badań, by móc jednoznacznie określić skuteczność tego surowca.

Buzdyganek naziemny wspiera popęd seksualny, a także zwiększa poziom naturalnego testosteronu - funkcje te zawdzięcza obecności saponin steroidowych. Jest składnikiem różnych preparatów na potencję oraz płodność dla mężczyzn.

Buzdyganek naziemny – zastosowanie

Buzdyganek od wieków był używany w medycynie. Uważano go za afrodyzjak oraz środek na dysfunkcje seksualne. W medycynie ajurwedyjskiej i medycynie chińskiej stosowany był jako środek na problemy układu moczowego, układu krążenia i dolegliwości trawienne. Znajdywał zastosowanie również w przypadku rwy kulszowej, reumatyzmu, zawrotów głowy, kamicy moczowej, cukrzycy oraz nadciśnienia. W najstarszej pracy farmakologicznej w Chinach (Farmakopei Shern-Nonga) opisywano go jako lek stosowany w przywracaniu prawidłowej pracy wątroby, w leczeniu pełności w klatce piersiowej, przy zapaleniu sutka, wzdęciach, ostrym zapaleniu spojówek czy bólach głowy. W starożytnej greckiej medycynie Unani właściwości buzdyganka wykorzystywano w celu wspomagania pracy nerek i zwiększania diurezy, a także używano go jako środek przeczyszczający.

Współcześnie badania wykazują pozytywny wpływ na redukcję ryzyka powstania miażdżycy oraz zmniejszenie stężenia cholesterolu. Sugeruje się, że wspomaga również spalanie tkanki tłuszczowej i ułatwia przyrost masy mięśniowej - z tego powodu jest chętnie stosowany przez osoby aktywne fizycznie. Działa moczopędnie i może być stosowany jako diuretyk u pacjentów z nadciśnieniem. Najczęściej jednak ekstrakt z buzdyganka stosowany jest w przypadku problemów z erekcją i popędem seksualnym.

Ekstrakt z buzdyganka a poziom testosteronu

Pomimo, że buzdyganek jest jednym z najbardziej popularnych składników preparatów regulujących poziom testosteronu, przeprowadzono jedynie kilka badań z jego wykorzystaniem w grupie ludzi. Pozostałe badania przeprowadzano in vitro lub na zwierzętach. Największe korzyści zauważalne były u mężczyzn z hipogonadyzmem oraz niepłodnością idiopatyczną (czyli taką, której podłoża nie udało się ustalić). W grupie młodych, zdrowych mężczyzn z prawidłowym poziomem testosteronu nie zanotowana znaczącego wzrostu tego hormonu przy suplementacji buzdygankiem. Jednakże grupy badane były zbyt małe, aby móc wyciągnąć jednoznaczne wnioski. Częściej wskazywano na korzystny wpływ na jakość nasienia - ilość, ruchliwość i żywotność plemników.

Jak dawkować suplementy diety z buzdygankiem naziemnym?

Zalecana dawka, którą można stosować w suplementacji nie powinna przekraczać 3g na dobę w przeliczeniu na surowiec. Maksymalna dzienna dawka saponin wynosi 200mg. Stosowane preparaty powinny zawierać ekstrakt standaryzowany na zawartość saponin.

Przeciwwskazania do stosowania kapsułek z buzdygankiem

Osoby przyjmujące suplementy z buzdygankiem powinny unikać słońca, ponieważ może dojść do reakcji fototoksycznej. Nie zaleca się podawania preparatów kobietom w ciąży, karmiącym, oraz dzieciom poniżej 12 roku życia. Odradzany jest również u osób z chorobami układu pokarmowego, może bowiem powodować zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Ponadto ze względu na działanie obniżające ciśnienie tętnicze krwi oraz stężenie glukozy we krwi, nie powinien być on stosowany u osób stosujących leki przeciwcukrzycowe oraz hipotensyjne, ze względu na potencjalne nasilenie ich działania.

Skutki uboczne suplementacji ekstraktu z budzyganka

Zbyt wysokie dawki alkaloidów i saponin działają niekorzystnie i mogą powodować liczne zaburzenia. Z tego powodu maksymalna dawka dobowa saponin została ustalona na 200 mg. Przedawkowanie może prowadzić nie tylko do zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego, ale również uszkadzać komórki wątroby, mięśnia sercowego, nerki i działać hemolitycznie.

Przypisy

1. Chhatre, S., Nesari, T., Somani, G., Kanchan, D., Sathaye, S. (2014). Phytopharmacological overview of Tribulus terrestris. Pharmacognosy reviews, 8(15), 45. 
2. Morgado, A., Tsampoukas, G., Sokolakis, I., Schoentgen, N., Urkmez, A., Sarikaya, S. (2024). Do “testosterone boosters” really increase serum total testosterone? A systematic review. International Journal of Impotence Research, 36(4), 348-364. 
3. Ara, A., Vishvkarma, R., Mehta, P., & Rajender, S. (2023). The Profertility and Aphrodisiac Activities of Tribulus terrestris L.: Evidence from Meta-Analyses. Andrologia, 2023(1), 7118431. 
4. Gunarathne, R., Nadeeshani, H., Lu, A., Li, J., Zhang, B., Ying, T., Lu, J. (2023). Potential nutraceutical use of Tribulus terrestris L. in human health. Food Reviews International, 39(8), 5326-5355.