Nietolerancja laktozy u niemowląt jako jedna z przyczyn kolki niemowlęcej

Nietolerancja laktozy u niemowląt – objawy i przyczyny. Jak pomóc dziecku z nietolerancją laktozy?

Kolka niemowlęca to jedna z najczęstszych przyczyn niepokoju rodziców w pierwszych miesiącach życia dziecka. Choć w większości przypadków jest zjawiskiem przejściowym i niegroźnym, jej występowanie bywa źródłem silnego stresu dla całej rodziny. Wśród możliwych przyczyn kolki wymienia się między innymi nietolerancję laktozy – zaburzenie trawienia cukru mlecznego, które może prowadzić do pojawienia się dolegliwości związanych z kolką u niemowlęcia. Sprawdź, jakie mechanizmy kierują tym zjawiskiem i poznaj charakterystyczne objawy oraz skuteczne metody łagodzenia dolegliwości o charakterze kolki* u maluszka.

Nietolerancja laktozy u niemowląt – przyczyny zjawiska

Tak, jak zostało to już wspomniane powyżej – za jedną z częstszych przyczyn kolek u niemowląt uważa się przejściową nietolerancję laktozy, która jest dwucukrem występującym naturalnie między innymi w mleku matki i mleku krowim – służącym do produkcji mieszanek mlecznych (z tego względu bywa określana również mianem cukru mlecznego). Aby mogła zostać wchłonięta do krwiobiegu, musi być rozłożona w jelicie cienkim na glukozę i galaktozę. Proces ten wymaga obecności konkretnego enzymu – laktazy – produkowanego przez enterocyty, czyli komórki wyściełające błonę śluzową jelita cienkiego.

Niestety, u niektórych niemowląt obserwuje się niedobór laktazy, co wynika najczęściej z niedojrzałości układu pokarmowego. W pierwszych tygodniach i miesiącach życia aktywność omawianego enzymu może być niższa niż u starszych dzieci oraz u dorosłych. Taki stan rzeczy przyczynia się do tego, że część laktozy trafia niestrawiona do jelita grubego. Tam staje się pożywką dla bakterii jelitowych, które rozkładają ją w procesie fermentacji, produkując m.in. gazy (np. wodór, metan, dwutlenek węgla), które odpowiadają za dolegliwości, typowe dla przebiegu kolki.*

Objawy nietolerancji laktozy u niemowląt 

Objawy nietolerancji laktozy są zróżnicowane i mogą nasilać się po karmieniu mlekiem zawierającym ten cukier (a więc zarówno mlekiem matki, jak i mieszankami dostępnymi powszechnie na rynku). Niemniej, wśród najczęstszych symptomów występowania kolki niemowlęcej wywołanej nietolerancją laktozy obserwowanych u niemowląt wymienia się m.in.:

• intensywny płacz i niepokój. Płacz zazwyczaj jest nagły, trudny do ukojenia, pojawiający się bez uchwytnej przyczyny;
• podkurczanie nóżek. Maluch zgina nóżki w kierunku brzuszka, co często świadczy o dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego (w tym o trudnościach z wypróżnieniem się);
• napięty, wzdęty brzuszek. Jest to dość charakterystyczny objaw, świadczący o obecności nadmiaru gazów w jelitach. Co istotne, dziecko oddaje gazy nierzadko z towarzyszącym płaczem i grymasem bólu;
• trudności w zasypianiu . Kolce niemowlęcej towarzyszą nierzadko trudności w zasypianiu, częste wybudzenia, niespokojny sen ze względu na odczuwany przez maluszka dyskomfort i niepokój.

Warto zaznaczyć, że nietolerancja laktozy nie jest jedyną przyczyną występowania kolki niemowlęcej. Pozostałe czynniki wpływające na wystąpienie kolki obejmują między innymi alergie pokarmowe, połykanie przez dziecko powietrza w czasie karmienia (często związane z nieprawidłową techniką karmienia), zaburzenia mikroflory jelitowej, czynniki psychospołeczne i wiele więcej. Rozszerzone informacje dotyczące samej kolki niemowlęcej (nie tylko spowodowanej nietolerancją laktozy) znajdują się w artykule Kolki u niemowlaka – czym są, jak uniknąć kolki u dziecka?.

Jak rozpoznaje się nietolerancję laktozy u niemowląt?

Rozpoznanie nietolerancji laktozy u niemowląt wymaga dokładnej analizy symptomów przez specjalistę. Rozpoznanie odbywa się przede wszystkim na podstawie wywiadu z rodzicami - podczas rozmowy lekarz pediatra pyta o czas pojawienia się dolegliwości, długość trwania, ich związek z karmieniem oraz stopień natężenia, o rodzaj stosowanego mleka oraz inne objawy, takie jak biegunka czy wzdęcia. 

Dla potwierdzenia rozpoznania nietolerancji laktozy jako przyczyny kolek niemowlęcych, zaleca się zwykle wykonanie próby eliminacji, a później - prowokacji laktozą (poprzez jej ponowne włączenie). Schemat takiej próby ustala oczywiście lekarz i powinna ona być wykonana pod jego kontrolą (a jej wyniki - skonsultowane ze specjalistą). Wśród badań pomocniczych (zwłaszcza w diagnozie różnicowej przyczyn kolki) wymienia się także nieinwazyjny test oddechowy z oceną stężenia wodoru w wydychanym powietrzu czy też badanie pH stolca (9, 10)

Kolka spowodowana nietolerancją laktozy – jak złagodzić dolegliwości u niemowlęcia?

W większości przypadków przejściowa nietolerancja laktozy i kolka z nią związana nie stanowią zagrożenia dla zdrowia dziecka i ustępują samoistnie wraz z dojrzewaniem jelit oraz całego układu pokarmowego. Warto jednak podjąć działania, które mogą przynieść ulgę maluchowi i zmniejszyć jego dyskomfort. Postępowanie w kolkach o podłożu nietolerancji laktozy uwzględnia:

• zapewnienie dziecku spokojnych okoliczności karmienia, pilnowanie unikania połykania powietrza przez malucha (konieczna jest prawidłowa technika przystawiania do piersi lub dobranie odpowiedniej butelki), ograniczenie bodźców zewnętrznych (obecność innych dzieci i dorosłych, ostre światła, hałasy i muzyka);
• pilnowanie, by nie przegrzewać niemowlęcia (należy ubierać je stosownie do panujących warunków, a także wietrzyć pokój dziecka);
• wykonywanie delikatnych masaży brzuszka, noszenie dziecka w pozycji pionowej po karmieniu, robienie ciepłych okładów (na przykład z pieluszki tetrowej).
  

Źródła naukowe podają (Urbańska M., Szajewska H.: The efficacy of Lactobacillus reuteri DSM 17 938 in infants and children: a review of the current evidence. Eur. J. Pediatr., 2014; 173: 1327–1337), że  wsparcie w kolkach niemowlęcych mogą przynieść probiotyki – szczególnie zawierające szczepy Lactobacillus reuteri, które uzupełniają niedojrzałą mikrobiotę jelitową, co przekłada się na zmniejszenie nasilenia objawów i dolegliwości.

W przypadku kolki spowodowanej nietolerancją laktozy, pomocne okazują się zwykle preparaty z laktazą – a więc z enzymem rozkładającym laktozę. Przykładem takiego produktu, należącego do kategorii żywności specjalnego przeznaczenia medycznego, jest Delicol. To formuła zawierająca laktazę, podawana w formie kropli, przeznaczona dla niemowląt od pierwszych dni życia. Stosuje się ją poprzez dodanie odpowiedniej liczby kropli do odciągniętej porcji mleka matki lub do mieszanki mlecznej tuż przed podaniem dziecku. Producent wskazuje, że w przypadku karmienia piersią, odmierzoną porcję można również podać maluchowi na łyżeczce do buzi, bezpośrednio przed rozpoczęciem karmienia. Zgodnie z informacjami zawartymi na ulotce produktu, powinien być on podawany pod nadzorem lekarza. Enzym zawarty we wspomnianym preparacie wspiera proces rozkładu laktozy do cukrów prostych, co przekłada się na złagodzenie objawów kolki (jeśli podłożem tych dolegliwości faktycznie jest nietolerancja laktozy).

Jakie objawy powinny skłonić rodziców do wizyty u lekarza?

Mimo, iż w większości przypadków okres kolek u niemowlęcia mija bez pozostawiania powikłań, to każde niepokojące objawy powinno się konsultować z lekarzem pediatrą. 

*Dotyczy kolki wywołanej nietolerancją laktozy

Źródła:

1. Dr hab. n. med. A. Horvath, Jakie są objawy nietolerancji laktozy u niemowląt? Jak postępować z niemowlęciem, u którego podejrzewa się nietolerancję laktozy? [w:] Medycyna Praktyczna online – 5000 Pytań z Pediatrii, 28.10.2019
2. Dr med. H. Szymański, dr med. J. Pejcz, Kolka u niemowląt (niepokój i płacz) [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 01.06.2017
3. J. D. Johnson, K. Cocker, E. Chang, Kolka niemowlęca: rozpoznanie i leczenie [w:] Medycyna Praktyczna – Medycyna Rodzinna, 24.07.2017
4. I. Jastrzębska, Kolka niemowlęca [w:] Pediatria po Dyplomie 06/2013
5. Dr n. med. J. Lange, Nietolerancja laktozy czy alergia na białka mleka krowiego? Rekomendowana ścieżka diagnostyczno-terapeutyczna [w:] Pediatria po Dyplomie 04/2022
6. K. Marek, Alergia pokarmowa u dzieci [w:] Forum Medycyny Rodzinnej 2013, tom 7, nr 6
7. M. Czerwonka-Szaflarska, J. Gawryjołek, Kolka jelitowa w praktyce pediatrycznej [w:] Forum Medycyny Rodzinnej 2010, tom 4, nr 6
8. M. Wysocka, Kolka jelitowa niemowląt [w:] Borgis – Medycyna Rodzinna 2/2001
9. Dr n. med. M. Modzelewska-Hołyńska, prof. dr hab. n. Med. K. Wąsowska-Królikowska, Jakie są kryteria rozpoznania nietolerancji laktozy u dzieci? Jakie badania pomocnicze należy wykonać i kiedy? [w:] Medycyna Praktyczna - 5000 Pytań z Pediatrii, 01.01.2014
10. Opracowanie: dr med. P. Sawiec, konsultacja: prof. dr hab. Med. K. Wąsowska-Królikowska, Nietolerancja laktozy u niemowląt, dzieci i młodzieży. Aktualne (2006) stanowisko Amerykańskiej Akademii Pediatrii [w:] Medycyna Praktyczna, 26.02.2007