Onychofagia - nałogowe obgryzanie paznokci. Jak zerwać z nawykiem i przestać obgryzać paznokcie?

Czym jest onychofagia?

Onychofagia to zaburzenie polegające na nawykowym obgryzaniem paznokci. Obserwowane głównie u dzieci, ale nieleczony potrafi towarzyszyć człowiekowi przez całe życie. Najczęściej występuje sporadycznie jako metoda złagodzenia napięć nerwowych, ale potrafi przybrać również formę bardziej niebezpieczną, prowadzącą do zupełnego zdeformowania paznokci i powstawania wokół nich ran. Takie zachowanie należy do grupy zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych - BFRB- Body Focused Repetitive Behaviors. Nazwa nałogu pochodzi z języka greckiego od słów onycho - paznokieć i phagos - jeść.

Onychofagia - przyczyny nałogowego obgryzania paznokci

Nałogowe gryzienie paznokci dotyczy głównie paznokci u rąk, ale zdarza się, że nawyk przenosi się również na paznokcie stóp. Onychofagia zaliczana jest do grupy zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych i jej przyczyny mają najczęściej podłoże psychiczne. Najważniejszą przyczyną obgryzania paznokci jest przewlekły stres i problemy emocjonalne z nim związane. Problemy mogą być natury zawodowej, rodzinnej czy dotyczyć relacji towarzyskich. Paznokcie często obgryzają ludzie nadmiernie wrażliwi, posiadający niską samoocenę i brak pewności siebie. Zdarza się, że onychofagia osób dorosłych ma początek w dzieciństwie lub w okresie dorastania w rodzinie dysfunkcyjnej z obecną przemocą psychiczną, fizyczną oraz problemami związanymi z uzależnieniami jednego lub obojga rodziców. Nałogowe obgryzanie paznokci może być także związane z niedoborem miedzi, cynku, żelaza, witamin z grupy B lub witaminy A, lecz są to bardzo rzadkie przypadki.

Nawyk obgryzania paznokci u dzieci

Nawyk obgryzania paznokci może pojawić się już u 3-letnich dzieci. Wraz z wiekiem ilość przypadków tego zachowania wzrasta i dotyczy co najmniej 20% dzieci w wieku szkolnym oraz nastolatków. Problem występuje zarówno u dziewczynek, jak i u chłopców. Dziecko doświadcza wielu stresujących sytuacji, które mogą być potencjalnymi powodami tego typu zaburzeń. W każdym wieku, przedszkolnym czy szkolnym, wejście w nową grupę rówieśniczą budzi lęk przed brakiem akceptacji i możliwością odrzucenia przez inne dzieci. Publiczne wystąpienia przed grupą czy klasą rodzą obawę o ocenę umiejętności czy przygotowanie. Również w domu mogą pojawić się sytuacje, z którymi dziecko nie może sobie poradzić. Może to być konflikt z którymś z członków rodziny, narodziny kolejnego potomka, trudna sytuacja materialna lub zdrowotna najbliższych. Obgryzanie paznokci to problem, który u najmłodszych może być przeniesieniem nawyku ssania kciuka. Nawyk ten ustępuje około 3 roku życia i u niektórych dzieci jest zastępowany onychofagią.

Obgryzanie paznokci może pomagać rozładowywać niepokój i lęk. Spokojna rozmowa z dzieckiem i okazanie mu wsparcia często skutkuje odkryciem przyczyn onychofagii. Warto też wskazać dziecku skutki obgryzania paznokci związane z ich brzydkim wyglądem, wadami zgryzu oraz możliwością zakażeń bakteryjnych w okolicy paznokci i skórek, ale także wirusowych i pasożytniczych. Stanowczo nie należy dziecka ośmieszać lub karać, ponieważ może to przynieść wręcz odwrotny skutek i pogłębić stres. Istnieją również poważniejsze psychiczne przyczyny takiego zachowania typu zaburzeń lękowych, autyzmu, zespołu Aspergera lub ADHD objawiającego się nadmiernym pobudzeniem. Wówczas nieodzowna jest pomoc psychologa lub psychiatry.

Skutki obgryzania paznokci

Obgryzanie paznokci może prowadzić nie tylko do brzydkiego wyglądu dłoni i paznokci, ale też różnych chorób i infekcji. Najbardziej widocznymi skutkami wieloletniego obgryzania paznokci jest ich nieestetyczny wygląd i możliwość powstania nieodwracalnych zniekształceń, a nawet zaniku płytki paznokciowej. Do powikłań zaburzenia należy wtórne zapalenie wałów paznokciowych, tworzenie się brodawek okołopaznokciowych i krwawe wylewy podpaznokciowe. Mechaniczne uszkodzenie płytki paznokciowej może doprowadzić do pojawienia się melanonychii, czyli czarnych lub brązowych linii na paznokciach. W przypadku powstania ran wokół paznokci związanych z uszkodzeniami skórek często dochodzi do infekcji i zakażeń. Bakterie znajdujące się na rękach w łatwy sposób dostają się do ust a następnie do układu pokarmowego człowieka. Szczególnym zagrożeniem jest bakteria Escherichia coli. Onychofagia może prowadzić do problemów z jamą ustną i uzębieniem. Ten szkodliwy nawyk może mieć poważne skutki dla zgryzu i skutkować później koniecznością leczenia ortodontycznego. Obgryzione paznokcie mogą dyskredytować daną osobę w oczach innych, szczególnie w pracy, gdzie nałóg może być odbierany jako objaw nerwowości i niepewności. Zachowanie takie często jest nieakceptowane i traktowane jako niegrzeczne i nieeleganckie.

Jak przestać obgryzać paznokcie?

Istnieje kilka dróg wiodących do zwalczenia nawyku nałogowego obgryzania paznokci. Jedną z nich jest próba samodzielnego pokonania zaburzenia. Uświadomienie sobie problemu i nie lekceważenie go jest podstawą osiągnięcia sukcesu w walce z nawykowym obgryzaniem paznokci. Zajmując jakąś czynnością dłonie nie dopuszczamy do wkładania palców do ust. Może to być trzymanie w dłoni ołówka, długopisu lub ściskanie małej piłeczki. Innym sposobem jest zajęcie ust przez jedzenie różnych ziaren, płatków zbożowych, suszonych owoców lub żucie gumy. W aptekach można nabyć płyny do smarowania paznokci o gorzkim smaku zniechęcające do wkładania palców do ust. Jest to skuteczny sposób, zwłaszcza gdy mamy do czynienia z obgryzaniem paznokci u dzieci i nastolatków. W porzuceniu nałogu pomocne jest wykonanie profesjonalnego manicure i dbanie o wygląd paznokci oraz otaczających ich skórek. Gdy samodzielnie podejmowane próby nie przynoszą rezultatu, trzeba skorzystać z pomocy psychologa lub psychiatry. W leczeniu onychofagii zakwalifikowanej do zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych wykorzystuje się środki farmakologiczne oraz terapię behawioralno-poznawczą. Częste jest stosowanie leków antydepresyjnych działających poprzez zwrotny wychwyt serotoniny. Terapia behawioralna ma na celu uświadomienie sobie okoliczności poprzedzających napad obgryzania paznokci, co pozwoli na kontrolowanie bodźców popychających do niepożądanych odruchów. Uczy skupienia się na własnych odczuciach, relaksacji i prawidłowego oddechu. W drugim etapie leczenia nawyków nerwowych bardzo dobre efekty uzyskuje się dzięki zastosowaniu procedury zmiany nawyków HRP (Habit Reversal Procedure). Niezależnie od wybranego sposobu leczenia podstawą osiągnięcia sukcesu i uwolnienia się od nawykowego obgryzania paznokci jest silna motywacja pacjenta spowodowana względami estetycznymi lub lękiem przed zakażeniami.