Dymnica pospolita (fumaria officinalis) - właściwości i zastosowanie. Czym jest dymnica pospolita i jakie części tej rośliny są wykorzystywane w ziołolecznictwie?

Czym jest dymnica pospolita? Morfologia i występowanie zioła

Dymnica pospolita (Fumaria officinalis), znana również jako dymnica lekarska, jest rośliną jednoroczną należącą do rodziny dymnicowatych. W Polsce spotykana jest przede wszystkim jako chwast, szczególnie w uprawach rolnych takich jak ziemniaki, buraki, kukurydza, zboża czy rzepak. Choć dymnica nie jest popularnym ziołem w codziennym użytku, ma bogatą historię zastosowań leczniczych. W zależności od regionu, roślina ta jest znana pod różnymi nazwami, m.in. rutka polna, kokorycz lekarska, ptasia ruta czy dymówka. Charakterystycznym elementem dymnicy są jej drobne kwiaty, które w swojej strukturze przypominają chmurę dymu. Liście, o intensywnej, szarozielonej barwie, mogą przywodzić na myśl poranną mgłę. Dodatkowo, rozcierając roślinę, wydziela się zapach przypominający dym palonego drewna. Dymnica pospolita osiąga wysokość do 70 cm. Ma cienki korzeń, a jej łodyga jest wzniesiona, rozgałęziona i pokryta pierzastymi liśćmi. Kwiaty rośliny, zebrane w grona, mają długość od 6 do 12 mm i mogą przybierać barwy od bladoróżowej po ciemnopurpurową. Preferuje gleby gliniaste lub piaszczyste, zasadowe, suche.

Tabela 1. Charakterystyka i występowanie ziela dymnicy.

Dymnica pospolita – substancje aktywne

Dymnica pospolita zawiera szereg substancji aktywnych, które przyczyniają się do jej leczniczych właściwości. Najważniejsze z nich to alkaloidy izochinolinowe (0,3-1,0%), takie jak protopina, fumaryna, kryptopina czy chelidonina, oraz alkaloidy indenobenzazepinowe (m.in. fumarytrydyna). Zawiera również flawonoidy (w tym glikozydy kwercetyny i kemferolu), kwasy fenolowe (np. kwas kawowy, ferulowy, chlorogenowy), śluzy, żywice, estry kwasów hydroksycynamonowych, a także goryczki i sole mineralne (potas). W składzie dymnicy znajdują się także organiczne kwasy alifatyczne, takie jak kwas fumarowy i jabłkowy. Dominujące składniki to stylopina i protopina.

Dymnica pospolita – działanie i zastosowanie

Dymnica pospolita jest znana z szerokiego spektrum działania leczniczego. Roślina ta była wykorzystywana już w starożytności, szczególnie w leczeniu chorób skórnych. Zewnętrznie stosowano ją w formie okładów, naparów lub maści. Według medycyny ludowej wykazuje skuteczność w walce z egzemą, łuszczycą, trądzikiem, liszajami, a także w przypadku ropiejących ran czy zapaleń spojówek. Co ciekawe, dymnica była jednym z pierwszych ziół stosowanych w leczeniu trądu.

Dymnica pospolita posiada także właściwości rozkurczające na mięśnie gładkie dróg żółciowych, przewodu pokarmowego, dróg moczowych i naczyń krwionośnych. Pomaga w walce z niestrawnością, wzdęciami, bólem w okolicy wątroby, a także przy zapaleniu pęcherzyka żółciowego, kamicy żółciowej czy niewydolności wątroby. Bardzo rzadko występującą w świecie roślin są właściwości amfocholeretyczne dymnicy. Polegają one na zmniejszaniu lub zwiększaniu wydzielania żółci, w zależności od potrzeb organizmu. Ponadto, wykazuje działanie cholecystokinetyczne - pobudzające opróżnianie pęcherzyka żółciowego. Z tego powodu znajduje zastosowanie przy chorobach pęcherzyka żółciowego. Podsumowując, dymnica ma właściwości:

• przeciwzapalne 
• rozkurczające 
• żółciopędne 
• amfocholeretyczne 
• pobudza opróżnianie pęcherzyka żółciowego 
• spazmolityczne 
• regulujące trawienie 

Dymnica pospolita – dostępne preparaty ziołowe

Tradycyjne zastosowanie dymnicy to jako produkt zwiększający przepływ żółci oraz łagodzący objawy niestrawności (wzdęcia, spowolnienie trawienia, uczucie pełności). W aptekach dostępna jest w postaciach takich jak:

• suszone ziele 
• ekstrakt suchy w kapsułkach/tabletkach 
• nalewka 
• ekstrakt w płynie 
• jako składnik maści do stosowania zewnętrznego 

Dymnica pospolita – interakcje z lekami

Dymnica może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami. Alkaloidy rośliny mogą potęgować działanie leków przeciwarytmicznych, β-adrenolitycznych i glikozydów nasercowych. Ponadto, dymnica może wpływać na działanie leków obniżających ciśnienie krwi oraz diuretyków.

Dymnica pospolita – przeciwwskazania i skutki uboczne

Dymnica nie powinna być stosowana przez kobiety w ciąży. Roślina może również wpływać na ciśnienie krwi, dlatego osoby z niskim ciśnieniem tętniczym lub cierpiące na niedrożność dróg żółciowych powinny unikać jej stosowania. W przypadku stosowania zbyt dużych dawek, mogą wystąpić objawy niepożądane takie jak nudności, wymioty, biegunki, a także zaburzenia ze strony układu nerwowego (w tym ataki padaczki). Przedawkowanie może także prowadzić do obniżenia ciśnienia tętniczego krwi oraz uszkodzenia narządu wzroku. Wszystkie osoby przyjmujące na stałe leki, przez zastosowaniem preparatów z dymnicą pospolitą powinny skonsultować się z lekarzem.

Dymnica pospolita jako chwast – herbicydy do zwalczania dymnicy pospolitej

Dymnica pospolita, choć ceniona w medycynie ludowej, jest również uważana za uciążliwy chwast. Szczególnie rozwija się w uprawach rolnych takich jak ziemniaki, buraki, kukurydza czy zboża. Ze względu na swoje zdolności do szybkiego rozprzestrzeniania się i konkurencję z roślinami uprawnymi, dymnica może znacząco obniżyć plony. Kontrola jej rozrostu jest istotnym elementem w zarządzaniu uprawami. W walce z tym chwastem stosuje się różne metody ochrony roślin, w tym herbicydy. Na początku wzrostu rośliny, pomocne będą preparaty na bazie glifosatu. W celu zwalczania dymnicy w późniejszej fazie wzrostu często wykorzystuje się preparaty zawierające flufenacet lub metsulfuron-methyl.

Przypisy

1. Kiss A. Lek pochodzenia naturalnego. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2021. 
2. Zhang R, Guo Q, Kennelly EJ, Long C, Chai X. Diverse alkaloids and biological activities of Fumaria (Papaveraceae): An ethnomedicinal group. Fitoterapia. 2020 Oct;146: 104697.
3. Gupta PC, Sharma N, Rao ChV. A review on ethnobotany, phytochemistry and pharmacology of Fumaria indica (Fumitory). Asian Pac J Trop Biomed. 2012 Aug;2(8):665-9. doi: 10.1016/S2221-1691(12)60117-8.