Zespół złamanego serca (zespół Takotsubo, choroba szczęśliwego serca) - co to takiego, jak się objawia i jak leczy się syndrom złamanego serca w kardiologii?

Zespół Takotsubo (choroba złamanego serca, kardiomiopatia stresowa) - objawy, rozpoznanie, leczenie

Zespół Takotsubo, nazywany potocznie chorobą złamanego serca lub kardiomiopatią stresową, to rzadkie, ale coraz częściej rozpoznawane schorzenie serca. Charakteryzuje się nagłym, przejściowym osłabieniem pracy lewej komory, które przypomina objawy zawału mięśnia sercowego. Choroba najczęściej występuje u kobiet po menopauzie i często jest wywoływana silnym stresem emocjonalnym lub fizycznym. Poznaj przyczyny i objawy choroby złamanego serca, sprawdź, jakie są metody rozpoznawania i leczenia zespołu Takotsubo i dowiedz się, jak kształtują się rokowania dla pacjentów po jego przebyciu.

Choroba Takotsubo - co to takiego i jakie są jej przyczyny? Kogo dotyka najczęściej?

Zespół Takotsubo został po raz pierwszy opisany w Japonii w 1990 roku przez kardiologa Hikaru Sato. Nazwa choroby pochodzi od japońskiego słowa takotsubo, oznaczającego naczynie w kształcie dzbana, używane przez rybaków do połowu ośmiornic. Charakterystyczny obraz lewej komory serca u pacjentów z tą chorobą przypomina właśnie takie naczynie - z poszerzonym koniuszkiem i zwężoną podstawą.

Szacuje się, że zespół Takotsubo odpowiada za około 1 do 3% przypadków pacjentów trafiających do szpitala z podejrzeniem ostrego zespołu wieńcowego. Aż 90% chorych stanowią kobiety w wieku powyżej 50 lat, co sugeruje, że istotną rolę w jego rozwoju odgrywają zmiany hormonalne, zwłaszcza obniżony poziom estrogenów.

Etiologia choroby nie została w pełni poznana. Uważa się, że jej główną przyczyną jest gwałtowne uwolnienie hormonów stresu - adrenaliny, noradrenaliny i kortyzolu - w odpowiedzi na silne przeżycia emocjonalne lub fizyczne. Może to prowadzić do przejściowego skurczu naczyń wieńcowych i toksycznego działania katecholamin na mięsień sercowy. W efekcie, część serca niejako „zamiera”, a jego kurczliwość zostaje znacznie osłabiona, co przekłada się na niewydolność serca. Czynnikiem wyzwalającym może być między innymi śmierć bliskiej osoby, rozwód, utrata pracy, wypadek komunikacyjny, zabieg chirurgiczny, a nawet pozytywne, silne emocje - wówczas mówi się o tak zwanym zespole szczęśliwego serca (happy heart syndrome). U niektórych pacjentów choroba rozwija się bez uchwytnej przyczyny. Co istotne, w odróżnieniu od zawału, choroba Takotsubo nie ma podłoża miażdżycowego.

Więcej informacji o ostrym zespole wieńcowym, z którym choroba Takotsubo musi być różnicowana w trakcie diagnostyki, znajduje się w artykule Zawał serca (zawał mięśnia sercowego, atak serca) - pierwsza pomoc i objawy zawału serca. Jak rozpoznać zawał u kobiet i u mężczyzn?.

Choroba złamanego serca – objawy syndromu złamanego serca i dysfunkcji lewej komory

Objawy zespołu Takotsubo pojawiają się nagle i są bardzo podobne do symptomów wspomnianego już powyżej zawału serca. Pacjenci często trafiają do szpitala z podejrzeniem ostrego zespołu wieńcowego. W odróżnieniu od klasycznego zawału, w przypadku Takotsubo nie stwierdza się jednak niedrożności tętnic wieńcowych. Do najczęstszych objawów omawianego schorzenia należą:

• ból w klatce piersiowej. Jest to najbardziej charakterystyczny i jednocześnie najczęściej zgłaszany objaw. Ból ma charakter uciskowy, piekący lub rozlany, często promieniuje do barku, szyi lub żuchwy. Zazwyczaj pojawia się nagle, w następstwie silnego stresu emocjonalnego lub fizycznego;
• duszność i objawy obrzęku płuc. W wyniku osłabienia funkcji lewej komory dochodzi do zastoju krwi w płucach, co skutkuje dusznością, przyspieszonym oddechem i uczuciem braku powietrza. W cięższych przypadkach może dojść do obrzęku płuc, który wymaga natychmiastowej pomocy medycznej;
• objawy przypominające wstrząs kardiogenny. W przypadku zaburzenia kurczliwości lewej komory serca może dojść do niewydolności krążenia - pacjent staje się blady, spocony, ma zimne kończyny i niskie ciśnienie tętnicze. Stan ten jest bezpośrednim zagrożeniem życia;
• zaburzenia rytmu serca - migotanie komór lub komorowe zaburzenia rytmu. U części pacjentów występują groźne arytmie, które mogą prowadzić do zatrzymania krążenia. Wymagają one natychmiastowej interwencji medycznej.

Jakie badania wykonuje się w diagnostyce zespołu złamanego serca? Czym jest balonowaty koniuszek w obrazie echa serca?

Diagnostyka zespołu Takotsubo jest złożona, ponieważ objawy kliniczne i wyniki badań laboratoryjnych mogą przypominać zawał serca. To właśnie z tego względu kluczowe znaczenie ma różnicowanie tych dwóch jednostek chorobowych. Wśród badań i procedur, które najczęściej wykorzystuje się w rozpoznawaniu syndromu złamanego serca, wyróżnia się między innymi:

• badanie EKG. W zapisie elektrokardiograficznym często występują cechy charakterystyczne dla przebiegu zawału serca. Nie są to jednak zmiany swoiste i mogą ewoluować w czasie;
• echokardiografię serca (potocznie określaną jako echo serca). To podstawowe badanie pozwalające rozpoznać zespół Takotsubo. W obrazie echokardiograficznym widoczna jest charakterystyczna akineza (brak ruchu) lub hipokineza (osłabienie ruchu) koniuszka lewej komory, przy zachowanej lub nadmiernej kurczliwości jej podstawy. Taki obraz przypomina charakterystyczny kształt dzbana - określa się go jako tak zwany balonowaty koniuszek;
• badania laboratoryjne. W surowicy krwi obserwuje się umiarkowanie podwyższony poziom troponin sercowych oraz peptydu natriuretycznego BNP, jednak wartości te są zazwyczaj niższe niż w klasycznym zawale serca;
• koronarografię. To badanie inwazyjne, które pozwala wykluczyć zawał poprzez ocenę drożności tętnic wieńcowych. W zespole Takotsubo nie stwierdza się istotnych zwężeń ani zakrzepów;
• rezonans magnetyczny serca (MRI). W wybranych przypadkach wykonuje się rezonans, który umożliwia dokładną ocenę struktury mięśnia sercowego oraz potwierdzenie braku martwicy typowej dla zawału.

W diagnostyce pomocna jest także skala InterTAK, opracowana przez międzynarodową grupę ekspertów. Obejmuje ona zestaw pytań dotyczących między innymi płci, rodzaju stresora, obecności depresji, wzrostu troponin czy zaburzeń EKG. Uzyskany wynik pozwala z dużym prawdopodobieństwem odróżnić kardiomiopatię stresową od ostrego zespołu wieńcowego.

Syndrom złamanego serca - leczenie i rokowania dla pacjenta

Leczenie zespołu Takotsubo przebiega podobnie jak w przypadku ostrego zespołu wieńcowego, przynajmniej w fazie początkowej, dopóki nie zostanie postawione ostateczne rozpoznanie. Pacjent trafia na oddział intensywnej opieki kliniki kardiologicznej, gdzie monitoruje się jego parametry życiowe i parametry pracy serca. W terapii stosuje się leki poprawiające funkcję lewej komory, takie jak inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI), beta-blokery, leki moczopędne oraz - w razie potrzeby - preparaty przeciwkrzepliwe. W przypadku zaburzeń rytmu serca lub wstrząsu kardiogennego wdraża się odpowiednie leczenie objawowe i wspomagające.

Większość pacjentów odzyskuje pełną funkcję serca w ciągu kilku tygodni do trzech miesięcy. Zgony w przebiegu choroby złamanego serca są rzadkie i dotyczą głównie chorych z ciężkimi powikłaniami. Szacuje się, że nawroty występują u około 5-10% pacjentów, zwykle w okresach ponownego stresu emocjonalnego. Ważnym elementem długotrwałej terapii jest również profilaktyka wystąpienia nawrotów - zaleca się unikanie stresu, dbanie o higienę snu, regularną aktywność fizyczną i - jeśli to konieczne - wsparcie psychologiczne lub farmakoterapię przeciwdepresyjną.

Zespół złamanego serca - najczęściej zadawane pytania

Jakie są objawy zespołu złamanego serca?

Objawy choroby złamanego serca przypominają zawał serca - najczęściej występuje silny ból w klatce piersiowej, duszność, uczucie lęku i kołatania serca. W cięższych przypadkach może dojść do omdlenia, zaburzeń rytmu serca lub obrzęku płuc. Symptomy pojawiają się zwykle nagle, najczęściej po silnym stresie emocjonalnym.

Czy serce może pęknąć z żalu?

Choć powyższe pytanie brzmi metaforycznie, silny stres emocjonalny naprawdę może spowodować czasowe uszkodzenie mięśnia sercowego. W zespole Takotsubo nie dochodzi do dosłownego „pęknięcia” serca, ale do jego przejściowego osłabienia i zaburzenia pracy lewej komory.

Czy Takotsubo to zawał?

Nie. Objawy mogą być bardzo podobne, jednak w zespole Takotsubo nie dochodzi do zamknięcia tętnicy wieńcowej ani martwicy mięśnia sercowego. To przejściowe zaburzenie czynności serca, które ustępuje po kilku tygodniach przy odpowiednim leczeniu.

Jak wyleczyć zespół złamanego serca?

Leczenie jest głównie objawowe i wspomagające. Stosuje się leki poprawiające pracę serca, regulujące ciśnienie i rytm serca, a także redukujące stres oksydacyjny. Większość pacjentów wraca do zdrowia w ciągu kilku tygodni, jednak konieczna jest obserwacja kardiologiczna i unikanie stresu.

Ile żyją ludzie z kardiomiopatią?

Większość osób, które przeszły zespół Takotsubo, żyje normalnie i nie doświadcza trwałych następstw choroby. Rokowanie jest dobre, a funkcja serca w pełni się regeneruje. Nawroty są rzadkie, a śmiertelność wśród pacjentów z tym zespołem jest znacznie niższa niż w przypadku klasycznego zawału serca.

Źródła:

1. Dr n. med. K. Stępień, lek. K. Eliasz, dr hab. n. med. J. Zalewski, Zespół prawdziwie złamanego serca [w:] Medycyna Praktyczna - Kardiologia, 11.05.2025
2. CORDIS UE, W jaki sposób stres uszkadza tkankę serca [w:] Medycyna Praktyczna - Kardiologia, 08.02.2022
3. J. Gromadzka-Anzelewicz, konsultacja medyczna: dr hab. M. Fijałkowski, Takotsubo, czyli zespół złamanego serca [w:] Medical Tribune 01/2016
4. Lek. K. Krawczyk, dr n. med. P. Rostoff, dr n. med. A. Siniarski, prof. dr hab. n. med. Z. Kopański, prof. dr hab. n. med. J. Nessler, Zespół takotsubo - aktualne spojrzenie na „kardiomiopatię” indukowaną stresem (część 1)[w:] Kardiologia po Dyplomie 06/2021
5. E. Przybylska, D. Karasek, W. Sinkiewicz, Kardiomiopatia takotsubo - co dzisiaj o niej wiemy? [w:] Choroby Serca i Naczyń, tom 12, nr 6 (2015)
6. A. E. Jarecka, E. Borowiecka, Inne oblicza ostrych zespołów wieńcowych - kardiomiopatia takotsubo [w:] Folia Cardiologica, tom 10, nr 5 (2015)
7. P. Trąbka, K. Kulej, E. Kalicińska, D. Kustrzycka-Kratochwil, M. Sukiennik-Kujawa, E. A. Jankowska, P. Ponikowski, W. Banasiak, Ostry zespół wieńcowy indukowany stresem - trudności diagnostyczne w rozpoznaniu zespołu tako-tsubo [w:] Folia Cardiologica Excerpta 2012, tom 7, nr  3
8. J. Mazurkiewicz, K. Pabisiak, J. Zielonka, Kardiomiopatia wywołana stresem w diagnostyce bólu w klatce piersiowej [w:] Borgis - Medycyna Rodzinna 4/2014