Wierzbownica drobnokwiatowa - właściwości, składniki aktywne, zastosowanie przy łagodnym przeroście prostaty

Wierzbownica drobnokwiatowa - co to za roślina?

Wierzbownica drobnokwiatowa (łac. Epilobium parviflorum) to wieloletnia roślina z rodziny wiesiołkowatych. Występuje w Europie, Azji Zachodniej, Indiach i Afryce Północnej, a także została sprowadzona do Ameryki Północnej. W Polsce występuje pospolicie na terenie całego kraju. Preferuje gleby przepuszczalne, wilgotne, o pH lekko kwaśnym, obojętnym lub lekko zasadowym. Rośnie na stanowiskach słonecznych i półcienistych, szczególnie w pobliżu zbiorników wodnych, na skrajach lasów i w przydrożnych rowach. Roślina osiąga średnio 60 cm wysokości, choć może dorastać nawet do 150 cm. Wierzbownica kwitnie od lipca do sierpnia, tworząc drobne kwiaty o różowo-liliowym kolorze i czterech płatkach. Korona kwiatowa ma płatki o długości 5-9 mm, w kształcie sercowato-jajowatym.

Właściwości wierzbownicy i jej składniki aktywne

Wierzbownica drobnokwiatowa zawiera związki biologicznie czynne, wśród których wyróżnia się m.in.:

• garbniki (4-14% ziela), w tym oenotainę A i B 
• flawonoidy (1-2%), takie jak kemferol, kwercetyna, mirycetyna 
• kwasy fenolowe, w tym kwas elagowy, chlorogenowy, kwas kawowy, galusowy, cynamonowy, ferulowy, neochlorogenowy, protokatechowy oraz kwasy kumaroilochinowe i feruloilochinowe 
• triterpeny (1,5%) m.in. kwas ursolowy, kwas oleanolowy, kwas korozolowy, β-sitosterol, stigmasterol oraz kampesterol 
• kwasy tłuszczowe - kwas linolowy, palmitynowy, stearynowy, eikozenowy, behenowy oraz arachidowy 

Substancje te wykazują różnorodne właściwości m.in. przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwnowotworowe, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. W badaniach in vitro ekstrakty z rośliny hamowały procesy peroksydacji lipidów, chroniły komórki przed uszkodzeniami oksydacyjnymi oraz zmniejszały wydzielanie prostaglandyny E2, hamując aktywność cyklooksygenazy. Ponadto wykazano, że ekstrakty wierzbownicy ograniczały powstawanie reaktywnych form tlenu w aktywowanych ludzkich neutrofilach. Olejek eteryczny z rośliny posiada właściwości przeciwbakteryjne wobec takich bakterii jak Staphylococcus aureus i Escherichia coli oraz grzybów takich jak Candida albicans. W badaniach klinicznych analizowano również działanie wierzbownicy w leczeniu łagodnego rozrostu prostaty. Wierzbownica wpływa korzystnie  poprzez hamowanie enzymu 5-alfa-reduktazy, który uczestniczy w procesach powstawania androgenów. Ponadto, oenoteina B zawarta w roślinie hamuje aktywność hialuronidazy i wykazuje działanie przeciwzapalne. Podsumowując, wyciąg z ziela wierzbownicy drobnokwiatowej wykazuje działanie:

• przeciwutleniające (antyoksydacyjne) 
• przeciwzapalne 
• łagodzi objawy przerostu prostaty (gruczołu krokowego) m.in. problemy z oddawaniem moczu u mężczyzn 
• łagodzi stany zapalne skóry 
• przeciwbakteryjne 
• przeciwandrogenne (hamuje działanie androgenów) 
• hormonalne 
• łagodzi objawy trądziku 

Wpływ wierzbownicy na prostatę

Wierzbownica drobnokwiatowa (Epilobium parviflorum) jest jednym z fitoterapeutyków wykorzystywanych w leczeniu łagodnego przerostu prostaty (ang. Benign Prostatic Hyperplasia; BPH). Roślina wykazuje działanie przeciwandrogenne, przeciwzapalne oraz hamuje aktywność enzymów takich jak aromataza i 5-alfa-reduktaza typu 2, które są istotnymi elementami w procesie rozwoju BPH. Badania na zwierzętach wskazują na jej zdolność do zmniejszenia objętości gruczołu krokowego poprzez hamowanie proliferacji komórek prostaty, a także wpływ na poprawę równowagi hormonalnej. W badaniach in vivo często wykorzystuje się również inna odmianę wierzbownicy - E. angustifolium (wierzbówka kiprzyca, wierzbownica kiprzyca). Dodatkowo, substancje takie jak oenoteina A i B, obecne w różnych gatunkach Epilobium są odpowiedzialne za działanie przeciwandrogenne, wpływając na obniżenie aktywności enzymów odpowiedzialnych za syntezę androgenów, co ma istotne znaczenie w terapii łagodnego przerostu prostaty.

Zastosowanie wierzbownicy drobnokwiatowej

Wierzbownica drobnokwiatowa to bylina o cenionych właściwościach leczniczych, której surowcem farmaceutycznym jest cała lub pocięta, suszona nadziemna część rośliny. W medycynie ludowej wykorzystywano zarówno ziele, jak i podziemne części tej rośliny, zwłaszcza w leczeniu chorób kobiecych i problemów z prostatą. W XVI wieku europejscy botanicy zalecali ją w leczeniu dolegliwości związanych z gruczołem krokowym, a w XIX/XX wieku amerykańscy zielarze stosowali napary z wierzbownicy w przypadku czerwonki bakteryjnej oraz problemów trawiennych. Roślinę stosowano również zewnętrznie do przemywania skóry, w tym przy hemoroidach i krwawiących ranach. Zastosowania wierzbownicy w medycynie ludowej przedstawiono w tabeli 1.

Tabela 1. Właściwości i zastosowanie wierzbownicy drobnokwiatowej według medycyny ludowej.

Stosowanie wierzbownicy było również polecane przez zielarzy przy migrenach, zawrotach głowy, moczeniu nocnym, a także w przypadku hirsutyzmu u kobiet.

Obecnie dostępne są suplementy diety z wierzbownicą drobnokwiatową, które wspomagają prawidłowe funkcjonowanie prostaty i układu moczowego. Pomagają utrzymać naturalny przepływ moczu oraz zmniejszyć częstotliwość oddawania moczu u mężczyzn z łagodnym przerostem prostaty. Producenci deklarują także, że wyciąg z wierzbownicy wspomaga utrzymanie ruchomości i elastyczności stawów, a także pomaga chronić komórki przed uszkodzeniem oksydacyjnym.

W kosmetologii wierzbownica jest stosowana w leczeniu trądziku i skóry łojotokowej dzięki właściwościom przeciwzapalnym i regulującym produkcję sebum. Wyciągi z tej rośliny dodawane są do mydeł, pianek i żeli oczyszczających. Dodatkowo, dzięki flawonoidom, wierzbownica działa przeciwstarzeniowo. Wzmacnia także włosy, zapobiega ich nadmiernej utracie oraz przyspiesza ich odrastani.

Suplementy i dawkowanie preparatów z wierzbownicą

Suplementy z wierzbownicą drobnokwiatową dostępne są w postaci tabletek, kapsułek oraz ziół do zaparzania. Wyciąg z wierzbownicy dodawany jest również do preparatów kosmetycznych takich jak mydła, pianki, żele oczyszczające oraz szampony i płukanki do włosów. Produkty te wykorzystywane są w celu poprawy elastyczności skóry, walki z trądzikiem, regulacji produkcji sebum, a także przeciwdziałania wypadaniu włosów i przyspieszania ich odrastania.

Suplementy. Najczęściej rekomendowana dawka dobowa ekstraktu z wierzbownicy drobnokwiatowej(ekstrakt w tabletkach/kapsułkach) to 300-600 mg.

Wierzbownica drobnokwiatowa ziele suszone. Do przygotowania porcji naparu wykorzystuje się 1 łyżeczkę suszonego ziela, którą po wsypaniu do kubka należy zalać wrzącą wodą i zaparzyć pod przykryciem 10 minut. Najczęściej zaleca się picie naparu 2 razy dziennie.

Skutki uboczne i przeciwwskazania do stosowania surowca

Ze względu na działanie hormonalne wierzbownica może wpływać na cykl menstruacyjny kobiet. Jej stosowanie u dzieci, kobiet ciężarnych i karmiących nie jest wskazane ze względu na brak badań dotyczących bezpieczeństwa. Nie należy jej stosować w przypadku alergii na rośliny z grupy wiesiołkowatych.

Przypisy

1. Kyriakou S, Tragkola V, Paraskevaidis I, Plioukas M, Trafalis DT, Franco R, Pappa A, Panayiotidis MI. Chemical Characterization and Biological Evaluation of Epilobium parviflorum Extracts in an In Vitro Model of Human Malignant Melanoma. Plants (Basel). 2023 Apr 9;12(8):1590.
2. Michalak M. Plant Extracts as Skin Care and Therapeutic Agents. Int J Mol Sci. 2023 Oct 22;24(20):15444.
3. Merighi S, Travagli A, Tedeschi P, Marchetti N, Gessi S. Antioxidant and Antiinflammatory Effects of Epilobium parviflorum, Melilotus officinalis and Cardiospermum halicacabum Plant Extracts in Macrophage and Microglial Cells. Cells. 2021 Oct 8;10(10):2691.
4. Orlando G, Chiavaroli A, Ferrante C, Recinella L, Leone S, Brunetti L, Di Simone SC, Menghini L, Petrucci M, Zengin G, Cesaroni F, Pontarelli G, Cindolo L, Neri F. Protective effects induced by the food supplement Fluxonorm® in the lower urinary tract. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2021 Apr;25(7):3074-3082.
5. Karakaya S, Süntar I, Yakinci OF, Sytar O, Ceribasi S, Dursunoglu B, Ozbek H, Guvenalp Z. In vivo bioactivity assessment on Epilobium species: A particular focus on Epilobium angustifolium and its components on enzymes connected with the healing process. J Ethnopharmacol. 2020 Nov 15;262:113207.
6. Deng L, Zong W, Tao X, Liu S, Feng Z, Lin Y, Liao Z, Chen M. Evaluation of the therapeutic effect against benign prostatic hyperplasia and the active constituents from Epilobium angustifolium L. J Ethnopharmacol. 2019 Mar 25;232:1-10.
7. Vitalone A, Allkanjari O. Epilobium spp: Pharmacology and Phytochemistry. Phytother Res. 2018 Jul;32(7):1229-1240.
8. Granica S, Piwowarski JP, Czerwińska ME, Kiss AK. Phytochemistry, pharmacology and traditional uses of different Epilobium species (Onagraceae): a review. J Ethnopharmacol. 2014 Oct 28;156:316-46.