Łysienie androgenowe u kobiet i mężczyzn - przyczyny, diagnostyka, leczenie wypadania włosów typu androgenowego

Łysienie androgenowe - przyczyny zjawiska i sposoby leczenia androgenowego wypadania włosów

Łysienie androgenowe (określane również jako łysienie typu męskiego) to choroba z obszaru dermatoz, zmieniająca funkcjonowanie mieszków włosowych i objawiająca się wypadaniem włosów w konkretny, charakterystyczny sposób. Schorzenie jest nazywane łysieniem typu męskiego z uwagi na fakt uczestnictwa w tym procesie męskich hormonów płciowych - androgenów. Nie oznacza to jednak, że łysienie androgenowe nie może dotyczyć również kobiet - u nich także obserwuje się bowiem ten typ wypadania włosów (który ma natomiast nieco inny obraz kliniczny) pod wpływem zaburzeń hormonalnych (a konkretnie zwiększonej aktywności męskich hormonów płciowych). Łysienie androgenowe ma charakter postępujący i - zwłaszcza dla kobiet oraz młodych mężczyzn - stanowi przede wszystkim problem estetyczny, którego chcą pozbyć się za wszelką cenę. Jakie są więc sposoby leczenia łysienia androgenowego? Czy można w jakiś sposób uniknąć wypadania włosów pod wpływem męskich hormonów płciowych? Jaką rolę w całym procesie łysienia odgrywa genetyka i do jakiego lekarza zgłosić się z problemem łysienia androgenowego? Poznaj najważniejsze informacje o tym schorzeniu i dowiedz się, co robić w momencie jego wystąpienia!

Czym jest łysienie androgenowe? Poznaj przyczyny łysienia androgenowego

Łysienie androgenowe (Androgenetic Alopecia, AGA) jest schorzeniem polegającym na wypadaniu włosów w charakterystyczny sposób - u mężczyzn i u kobiet. Ogólnie u obu płci za utratę gęstości fryzury odpowiada mechanizm nadwrażliwości organizmu na związek chemiczny pochodzący od męskiego hormonu płciowego - testosteronu. Mowa tu o tak zwanym DHT (dihydrotestosteron), który z kolei powstaje pod wpływem działania konkretnego enzymu - 5-alfa-reduktazy (co jest istotną informacją w kontekście późniejszego leczenia choroby). Jak działa wspomniane już DHT? Oddziałuje na receptory androgenowe umiejscowione w mieszkach włosowych i nadwrażliwe na tę formę testosteronu. Wynikiem tego procesu jest osłabienie mieszka włosowego, jego stopniowe zmniejszenie (miniaturyzacja), a w końcu - całkowity zanik (pokrywa się to z procesem osłabienia włosów, zmniejszenia ich objętości oraz wypadania).

Należy dodać również, że łysienie androgenowe jest przypadłością uwarunkowaną genetycznie - oznacza to, że w przypadku jego wystąpienia u członków rodziny (zwłaszcza w linii męskiej), zwiększa się szansa na pojawienie się łysienia typu męskiego w następnych pokoleniach. Dodatkowo do pogłębienia się problemu mogą przyczyniać się takie czynniki, jak łojotok skóry głowy (wpływający na nieprawidłowe funkcjonowanie mieszków włosowych) oraz duże napięcie mięśni w obrębie skóry głowy (w tym napięcie i niewielka ruchomość czepca ścięgnistego).

Jakie są objawy łysienia androgenowego u mężczyzn?

Łysienie androgenowe u mężczyzn (Male Androgenetic Alopecia - MAGA) dotyka około 50% mężczyzn w wieku 50-60 lat. Zazwyczaj pierwsze objawy łysienia androgenowego można zaobserwować już w okresie dojrzewania, gdy linia włosów przy skroniach zaczyna cofać się w kierunku czubka głowy. Do określenia postępu choroby stosuje się skalę Hamiltona i Norwooda, obejmującą 7 głównych stopni oraz stopnie pośrednie, gdzie stopień 1 oznacza delikatne cofanie się lini włosów na skroniach, w okolicy czołowej (powstawanie tak zwanych „zakoli”), a stopień 7 - całkowitą utratę włosów na czubku głowy i skroniach, z pozostawieniem rzadkich włosów na części potylicznej - czyli na szczycie głowy (tworzy się wówczas typowa „obręcz” z pozostałych włosów). To, co charakteryzuje również łysienie androgenowe to fakt, że w postępie choroby na początku pojawiają się wspomniane zakola, a dopiero później włosy zaczynają wypadać z czubka głowy (w części ciemieniowej i okolicy potylicznej) - objawy postępują więc wraz z wiekiem.

W przypadku androgenowego wypadania włosów u mężczyzn należy również zwrócić uwagę na korelację pomiędzy uwrażliwieniem organizmu na DHT i wypadaniem włosów typu męskiego a rozrostem gruczołu krokowego (prostaty) oraz zwiększonym ryzykiem wystąpienia choroby niedokrwiennej serca.

Łysienie androgenowe u kobiet (typu kobiecego) - jak wygląda w praktyce?

Androgenowe wypadanie włosów u kobiet - tak, jak zostało to już wspomniane - ma nieco inny obraz kliniczny niż u mężczyzn. Również decydują o nim predyspozycje genetyczne, a dodatkowo samo łysienie pojawia się także w konkretnych momentach życia (a więc najczęściej podczas lub bezpośrednio po menopauzie, gdy poziom estrogenów spada), a także jako objaw towarzyszący chorobom przebiegającym z zaburzeniami hormonalnymi (w tym przy zespole policy stycznych jajników - PCOS, w chorobie Cushinga, przy rozwoju guzów nadnerczy lub jajników). Szacuje się, że łysienie androgenowe dotyczy około 40-50% kobiet w wieku 60-70 lat.

Proces utraty włosów w łysieniu androgenowym u kobiet przebiega inaczej, niż u mężczyzn. W ich przypadku również stworzono konkretne skale do opisywania tego typu zjawiska (są to między innymi skala Ludwiga, skala Savin, skala Sinclar), gdzie początkowe etapy obejmują delikatne cofanie się linii włosów (u kobiet częściej ma to miejsce na całej linii włosów - a nie jedynie przy skroniach, w formie zakoli), a także przerzedzanie się włosów na czubku głowy - od skroni do części potylicznej (jest to wyraźnie widoczne po stworzeniu przedziałka na środku głowy. Przedziałek ten, w miarę upływu czasu i w miarę utraty kolejnych włosów poszerza się, by w końcowej fazie obejmować już cały czubek głowy.

Diagnostyka wypadania włosów u mężczyzn i kobiet

Z uwagi na dość charakterystyczny sposób utraty włosów w łysieniu androgenowym zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet, diagnostyka problemu zwykle nie trwa zbyt długo. Jeśli pacjent lub pacjentka zaobserwują u siebie objawy opisane powyżej, powinni zgłosić się do dermatologa i/lub trychologa. Specjalista dokonuje rozpoznania na podstawie:

• dokładnego wywiadu, dotyczącego objawów wypadania włosów, a także objawów towarzyszących oraz obciążenia rodzinnego (na tym etapie, jeśli przerzedzenie nie jest jeszcze mocno wyraźne i charakterystyczne, trzeba zróżnicować łysienie androgenowe i pozostałe przyczyny - niedobory witamin i minerałów czy choroby towarzyszące, przejściowe łysienie wynikające ze stresu i napięcia, łysienie telogenowe i inne);
• badania trichoskopowego, wykonywanego za pomocą specjalnego urządzenia - trichoskopu, pozwalającego ocenić cebulki, mieszki włosowe i łodygi włosów w dużym powiększeniu pod względem faz wzrostu i obumierania kosmyków (wśród nich wyróżnia się anagen, karagen i telogen), a także kondycji samej skóry głowy;
• testu pociągania - jest to test polegający na ocenie liczby włosów wypadających podczas pociągania kosmyków w konkretnych miejscach (jeśli z każdego pęku 40-60 włosów wypadnie ich 10 lub więcej, wówczas wynik testu jest dodatni).

Wszystkie powyższe procedury wykonuje się zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. W przypadku niepewnej diagnozy można zlecić także biopsję skóry głowy - a więc badanie wycinka skóry z fragmentu czołowo ciemieniowego. Takie badanie histopatologiczne ma na celu rozpoznanie konkretnych przyczyn wypadania włosów i zazwyczaj jest rozstrzygające w postawieniu diagnozy.

Farmakologiczne leczenie łysienia androgenowego

Łysienie androgenowe można leczyć za pomocą różnych form farmakoterapii. Wśród tych metod wyróżnia się:

• leczenie miejscowe przy pomocy preparatów z konkretnym stężeniem substancji czynnej - minoksydylu(preparaty z minoksydylem w 2% stężeniu dostępne są w aptekach bez recepty, a w stężeniu 5% - na receptę). Minoksydyl poszerza naczynia krwionośne, zapewniając tym samym lepszy dopływ składników odżywczych do mieszków włosowych, co jednocześnie powoduje przyspieszenie podziałów komórkowych oraz zwiększenie intensywności ich działania, a w efekcie - wzmożony porost włosów. Dodatkowo minoksydyl wydłuża fazę wzrostu włosa - fazę anagenową. Leczenie wspomnianą substancją (polegające na wcieraniu preparatu w obszar owłosionej skóry głowy oraz w miejscach pozbawionych włosów) musi być ciągłe, a po zaprzestaniu stosowania preparatów z minoksydylem problem wypadania włosów nawraca. Efekty można zobaczyć po kilku miesiącach leczenia;
• leczenie lekami doustnymi, przeznaczonymi wyłącznie dla mężczyzn, mającymi na celu zahamowanie lub zmniejszenie produkcji DHT poprzez wpłynięcie na aktywność enzymu 5-alfa-reduktazy (efektem jest zmniejszenie stężenia DHT). Wśród nich wyróżnia się finasteryd (przeznaczony do leczenia łysienia androgenowego) oraz dutasteryd (do leczenia objawów rozrostu prostaty, a w leczeniu łysienia androgenowego stosowany w dopuszczalnej formule off label).

Niestety, po zaprzestaniu leczenia farmakologicznego, problem  wypadania włosów powraca - aby utrzymać efekt, należy więc stosować konkretny preparat stale - oczywiście pod kontrolą lekarza.

Jak leczyć łysienie androgenowe metodami zabiegowymi?

Łysienie androgenowe leczy się także metodami zabiegowymi. Wśród nich wyróżniamy:

• mezoterapię igłową i mikroigłową, stymulację skóry własnym osoczem bogatopłytkowym, laseroterapię i inne zabiegi z zakresu medycyny estetycznej, które mają na celu przywrócenie prawidłowego funkcjonowania mieszków włosowych oraz skóry głowy;
• przeszczep włosów - to niezwykle skuteczna, ale również bardzo droga metoda leczenia łysienia androgenowego. Przy jej zastosowaniu warto mieć na uwadze fakt, że nie niweluje ona powodów, a jedynie maskuje skutki choroby. Łysienie androgenowe jest jedną z najczęstszych przyczyn decyzji o przeszczepie.

Warto tutaj dodać, że leczenie łysienia androgenowego nie jest obowiązkowe - jeśli pacjentowi nie przeszkadza ubytek włosów, wcale nie musi podejmować farmakoterapii lub leczenia zabiegowego. Jeśli jednak wypadanie kosmyków stanowi problem estetyczny i wpływa na obniżenie pewności siebie (zwłaszcza w przypadku kobiet cierpiących z powodu wypadania włosów oraz młodych mężczyzn), wówczas z pewnością warto zastanowić się nad wizytą u dermatologa i podjęciem stosownej kuracji.

Źródła:

1. Redakcja portalu Medycyna Praktyczna: Łysienie androgenowe typu męskiego: przyczyny, objawy, leczenie [w:] Medycyna Praktyczna, 13.07.2022
2. Dr hab. n. med. E. Kowalska-Olędzka, lek A. Szmurło, lek. P. Ciechanowicz, dr hab. n. med. I. Walecka, Łysienie androgenowe - etiopatogeneza, diagnostyka i aktualne metody leczenia [w:] Dermatologia Po Dyplomie 05/2020
3. L. Brzezińska-Wcisło, A. Rakowska, L. Rudnicka, B. Bergler-Czop i inni, Łysienie androgenowe kobiet i mężczyzn. Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego [w:] Przegląd Dermatologiczny1/2018 vol. 105