Zapalenie mieszków włosowych – przyczyny, objawy, leczenie zapalenia mieszków włosowych

Czym jest zapalenie mieszków włosowych?

Zapalenie mieszków włosowych jest to choroba infekcyjna mieszków włosowych. Występuje powszechnie, najczęściej u młodych dorosłych. Zakażenie to może powodować wiele patogenów, w tym gronkowiec złocisty i inne drobnoustroje np. bakterie Gram-ujemne, m.in. Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, drożdże Pityrosporum. Czasami, zapalenie mieszków włosowych rozwija się w wyniku urazów lub kontaktu z niektórymi substancjami chemicznymi. Charakteryzuje się obecnością drobnych krostek, w obrębie których mogą być widoczne umiejscowione centralnie mieszki włosowe. W skórze otaczającej mieszek włosowy stwierdza się różnego stopnia stan zapalny. Szczególnym rodzajem przewlekłego ropnego zapalenia mieszków włosowych jest figówka. Występuje ona u mężczyzn na owłosionej skórze twarzy. Charakteryzuje się długotrwałym przebiegiem.

Przyczyny zapalenia mieszków włosowych

Przyczyną wykwitów skórnych powstających w miejscu wyrastania włosa ze skóry może być:

• zakażenie bakteryjne
• infekcja wirusowa lub grzybicza
• uszkodzenie mechaniczne np. podczas golenia
• przewlekłe drażnienie
• pocieranie owłosionej skóry prowadzące do urazu
• niektóre leki
• stosowanie opatrunków okluzyjnych

Zapalenie mieszków włosowych jest powszechnym schorzeniem dermatologicznym, które częściej występuje u mężczyzn. Do jego rozwoju predysponuje nadwaga oraz nadmierna potliwość, a także cukrzyca i niedobory odporności, w tym rozwijające się w przebiegu AIDS. Najczęstszym czynnikiem infekcyjnym, prowadzącym do tej choroby skóry jest gronkowiec złocisty, jednak może się rozwijać w przebiegu zakażeń innymi bakteriami, a także niektórymi grzybami i wirusami. Często powstaje w wyniku przewlekłego drażnienia skóry silnymi środkami kosmetycznymi (substancje zapachowe, barwniki), szczególnie w połączeniu z częstym pocieraniem skóry. Pocieranie to ma miejsce np. gdy nosimy zbyt ciasną odzież, ubrania z szorstkich lub nieoddychających materiałów, szczególnie jeśli dużą ilość czasu spędzamy w pozycji siedzącej. U osób z takim trybem pracy, zapalenie mieszków zlokalizowane jest często na pośladkach. Powstaje również po depilacji i goleniu. Może być wynikiem przewlekłego stosowania maści z kortykosteroidami, a także stosowania na skórę  opatrunków okluzyjnych, nie dopuszczających powietrza do obszaru znajdującego się pod nim.

Objawy zapalenia mieszków włosowych

Typową zmianą skórną powstającą w przebiegu schorzenia jest drobna ropna krosta koloru żółtego, często centralnie przebita włosem. Naokoło powstaje niewielka, rumieniowa obwódka. Lokalizacja tych zmian często zależy od etiologii, mogą występować na całym ciele. Wykwity pojawiają się na nogach, pośladkach, pod pachami, na twarzy, tułowiu. Mogą to być pojedyncze zmiany lub w skupiskach. Z reguły nie powodują dolegliwości bólowych. Jeśli rozwijające się krosty są głębsze np. przy czyraku, występuje bolesność w tej okolicy i świąd skóry. W przebiegu ostrej postaci figówki, zmiany mogą goić się z pozostawieniem blizny i przyjmować postać guzków, grudek, krost.

Diagnostyka zapalenia mieszków włosowych

Rozpoznanie zapalenia mieszków włosowych dermatolog ustala na podstawie obserwacji klinicznej - obecności typowych krost ze stanem zapalnym, związanych z mieszkami włosowymi. Z reguły nie są konieczne dodatkowe badania laboratoryjne. W uzasadnionych przypadkach, wykonuje się mikrobiologiczny wymaz skóry, a także, w przypadku nawrotów, wymaz z nosa w celu identyfikacji nosicielstwa gronkowców.

Leczenie zapalenia mieszków włosowych

W przypadku wystąpienia objawów należy zgłosić się do dermatologa. Łagodne gronkowcowe zapalenie mieszków włosowych często ma przebieg samoograniczajacy się. Stosuje się wówczas miejscowo działające preparaty antyseptyczne. Przy silnych objawach, konieczne może być zastosowanie antybiotykoterapii. Jeśli zapalenie mieszków włosowych wywołane było czynnikiem chemicznym, ustępuje po wyeliminowaniu czynnika drażniącego.

Jak zapobiegać stanom zapalnym mieszków włosowych?

W przypadku, gdy zapalenie spowodowane jest goleniem lub depilacją, należy przeanalizować, czy robimy to prawidłowo. Pierwszym krokiem będzie wybór maszynki do golenia, która ma elastyczną główkę, dopasowującą się do powierzchni, która posiada dodatkowe paski nawilżające. Warto używać specjalnych pianek do depilacji, które dzięki zapewnieniu odpowiedniego nawilżenia i natłuszczenia powierzchni skóry, zapobiegają powstawaniu nadmiernego tarcia i minimalizują ryzyko uszkodzenia mechanicznego skóry. Jako profilaktyka wrastających włosków, nie wolno zapominać o regularnym wykonywaniu peelingów skóry. Zapobiegają one zablokowaniu ujścia mieszka włosowego przez martwy, zrogowaciały naskórek. Po depilacji odradza się również stosowania na skórę ciężkich kosmetyków z substancjami komodogennymi i emolientami, które zapychają pory i tworzą warstwę okluzyjną, zwiększając ryzyko powstawania zmian ropnych. U osób, u których po goleniu często występuje zapalenie mieszków włosowych, w zależności od lokalizacji zmian, warto rozważyć inne techniki usuwania włosków - krem do depilacji lub laserowe usuwanie owłosienia. Ponadto, należy dbać o odpowiednią higienę, stosować jednorazowe maszynki do golenia i odkażać je przed użyciem, a także unikać noszenia zbyt ciasnych ubrań. W ramach profilaktyki warto także dbać o utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz stężenia glukozy we krwi, ponieważ nadwaga i cukrzyca zwiększają ryzyko wystąpienia zapalenia mieszków włosowych.

Domowe sposoby na zapalenie mieszków włosowych

W przypadku zakażenia bakteryjnego, konieczne jest leczenie tradycyjne. Jeśli jednak zmiany ropne pojawią się po goleniu, warto wiedzieć co można z tym zrobić w domowym zaciszu. Miejsca należy oczyszczać 2-3 razy dziennie np. spirytusem salicylowym oraz przykładać ciepłe kompresy, które ułatwią samoistne opróżnienie się zmian z ropy. Podrażnioną skórę można posmarować lekkim żelem łagodzącym np. aloesowym i przede wszystkim pamiętać o odpowiedniej higienie i profilaktyce.

Przypisy:

1. Rycroft, R.J.; Robertson, S.J.; Wakelin, S.H.. Dermatologia. Red. . Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2014
2. Mark G. Lebwohl, M.D., Ph.D., Warren R. Heymann, Treatment of Skin Disease, 6th Edition, Comprehensive Therapeutic Strategies, Elsevier, 2021