Sensor do pomiaru cukru we krwi (CGM, system do monitorowania glikemii) w przebiegu cukrzycy. Jak działa sensor do pomiaru glukozy i kiedy możliwa jest refundacja?

Systemy do mierzenia cukru zamiast glukometrów? Sprawdź, jak działa czujnik Freestyle Libre 2 i inne sensory do pomiaru glikemii

Jeszcze do niedawna leczenie i kontrola cukrzycy typu I i typu II przez samych pacjentów musiała wiązać się z wielokrotnym nakłuwaniem palca (w zależności od przyjętej postawy terapeutycznej - kilkukrotnie w ciągu tygodnia lub nawet w ciągu dnia), w celu uzyskania próbki krwi do pomiaru poziomu glukozy w konkretnym momencie. Obecnie jednak coraz większą popularnością (zwłaszcza wśród pacjentów chorujących na cukrzycę typu I) cieszą się osobiste systemy pomiaru glikemii (określane również potocznie czujnikami czy też sensorami). Redukują one konieczność nakłuwania palca i sprawiają, że samokontrola cukrzycy jest zdecydowanie łatwiejsza i mniej obciążająca dla pacjenta. Jakie systemy pomiaru cukru we krwi są dostępne na polskim rynku? W jaki sposób przejście od stosowania zwykłego glukometru do naramiennego sensora ułatwia diabetykom życie? Czy tego typu osobiste systemy podlegają refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia?

Jak działa sensor do pomiaru cukru we krwi i ciągłego monitorowania glikemii? Funkcje systemów (alarm w hiper- i hipoglikemii, mierzenie stężenia glukozy w czasie rzeczywistym)

Systemy pomiaru glikemii we krwi przeznaczone dla pacjentów diabetologicznych składają się w większości przypadków z 3 elementów:

• sensora, który ma bezpośrednio kontakt z płynem śródtkankowym (z którego, podobnie jak z krwi, można wykonać odczyt o stężeniu glukozy). Sensor automatycznie mierzy i zapisuje poziom cukru w określonych odstępach czasowych lub dokonuje ciągłego pomiaru poziomu cukru we krwi;
• nadajnika, nazywanego również przetwornikiem lub transmiterem (który przekształca pomiar w czytelną informację o poziomie glukozy). Warto jednak dodać, że nadajnik nie jest elementem obligatoryjnym we wszystkich dostępnych na rynku systemach;
• odbiornika (na którym pacjent może odczytać wynik pomiaru - odbiornikiem jest najczęściej telefon komórkowy z zainstalowaną na nim aplikacją mobilną, odpowiadającą wybranemu urządzeniu).

Sensor odczytuje informacje o stężeniu glukozy w płynie śródtkankowym, z którym to płynem ma stały kontakt. Sensor przytwierdza się do skóry (najczęściej jest noszony na tylnej części ramienia) przy pomocy specjalnego aplikatora. Pojedynczy czujnik - w zależności od rodzaju systemu i jego producenta - używa się nieprzerwanie od kilku do 14 dni, a następnie - zmienia się go na nowy. Sensor zakłada się przy pomocy specjalnego aplikatora, a samo urządzenia utrzymuje się na skórze dzięki samoprzylepnym elementom.

Nowoczesne systemy do pomiaru glukozy we krwi mają wiele zalet, natomiast jedną z nich są z pewnością ich rozbudowane funkcje, których nie ma oczywiście zwykły glukometr. Mowa tu chociażby o alarmach, które informują pacjenta diabetologicznego o zbyt niskim lub o zbyt wysokim poziomie glukozy - może on wówczas zareagować szybko - w taki sposób, by nie dopuścić do wystąpienia hipo- lub hiperglikemii, na przykład poprzez przyjęcie dodatkowej dawki insuliny. Dodatkowo część sensorów może mierzyć poziom glukozy w czasie rzeczywistym - to stwarza dla diabetyków nowe możliwości w zakresie dokładnego monitoringu wpływu jego diety czy aktywności fizycznej na kontrolę cukrzycy.

Aplikacje, w których gromadzone są informacje o poszczególnych pomiarach, mogą tworzyć również szczegółowe wykresy obrazujące wahania stężenia glukozy we krwi - a więc pokazują trend, jakiemu ulega poziom glukozy. Pacjent nie musi samodzielnie zapisywać poszczególnych wyników pomiarów - każdy z nich znajduje się w jednym miejscu.

Systemy CGM i FGM oraz rodzaje czujników (sensor Freestyle Libre 2 i inne systemy do monitorowania stężenia glukozy)

Wśród systemów do pomiaru glukozy we krwi wyróżnia się 3 rodzaje:

• systemy FGM, czyli systemy monitorowania glikemii za pomocą skanowania (ich skrótowa nazwa pochodzi od angielskiego określenia flash glucose monitoring). Charakteryzują się tym, że odczyt wyników z sensora następuje po krótkim zbliżeniu do niego odbiornika (a więc telefonu komórkowego z zainstalowaną w nim aplikacją). Przykładem sensora typu FLASH jest niezwykle popularny system FreeStyle Libre 2 od marki Abbot, który, oprócz pomiaru stężenia glukozy pokazuje również szereg innych informacji - w tym wykres obrazujący trend spadkowy lub wzrostowy glukozy z ostatnich 8 godzin;
• systemy CGM, czyli systemy monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym (skrótowa nazwa pochodzi od angielskiego określenia real-time continuous glucose monitoring). W tym przypadku informacja o odczycie poziomu glukozy, przekazywana jest poprzez nadajnik do czytnika przez 24 godziny na dobę. Przykładem systemów do monitorowania poziomu glukozy w płynie śródtkankowym w trybie ciągłym są między innymi systemy Dexcom oraz Guardian;
• system z sensorem podskórnym, który może być noszony przez pacjenta aż przez 6 miesięcy. Przykładem jest tutaj system Eversense XL. To rozwiązanie stosuje się zazwyczaj u osób, które niedobrze tolerują sensory naskórne lub wykazują objawy alergii na klej czy tworzywo, z którego zbudowane są te urządzenia.

W jaki sposób sensor do pomiaru glikemii poprawia jakość życia osób z cukrzycą i czym różni się od tradycyjnego glukometru?

Kontrolowanie zarówno cukrzycy typu I, jak i cukrzycy typu II wymaga regularnych, cyklicznych pomiarów poziomu glukozy we krwi. Jest to konieczne zarówno w okresie doboru odpowiedniego leczenia oraz dawek ewentualnych leków, a także w momencie ustabilizowania się leczenia - w celu monitorowania efektów terapii. Pacjent, by dowiedzieć się, czy poziom jego glukozy niebezpiecznie zbliża się do tego, po którym następuje hiper- lub hipoglikemia, musi nakłuwać opuszek palca i dokonywać tradycyjnego pomiaru glukometrem. Wielu diabetyków wykonuje tę czynność nawet kilkanaście razy dziennie, co zdecydowanie ma negatywny wpływ na zwykłe funkcjonowanie. Dodatkowo wyniki te, w dłuższej perspektywie, muszą być odnotowywane ręcznie (by uwidocznić trend fluktuacji poziomu glukozy we krwi).

W przypadku stosowania sensorów do pomiaru glikemii, znaczącej redukcji ulega liczba obowiązków składających się na monitorowanie cukrzycy. Pacjent nie musi przede wszystkim codziennie (lub kilka razy dziennie) nakłuwać palca, co od razu podnosi komfort funkcjonowania. Oprócz tego pojedyncze wyniki pomiarów, a także trendy wahań poziomu glukozy zapisują się automatycznie w aplikacji na smartfonie. Można dzięki temu, bez większego wysiłku, porównać różne okresy leczenia, a także odnotować wpływ konkretnych posiłków, aktywności fizycznej i innych czynników na poziom cukru we krwi. Tak, jak zostało to już wspomniane powyżej, pacjent otrzymuje również alarmy powiadające go o zbyt wysokim lub zbyt niskim poziomie glukozy. Wszystko to sprawia, że kontrolowanie cukrzycy i codzienne życie diabetyków staje się po prostu łatwiejsze.

Cena sensora do pomiaru glukozy i zlecenie refundacji systemu CGM na NFZ

Zarówno systemy CGM, jak i systemy FGM podlegają refundacji w ramach NFZ u szczególnych grup pacjentów. Wśród nich wyróżnia się między innymi:

• osoby dorosłe z wrodzonym hiperinsulinizmem lub glikogenozą, a także osoby cierpiące na cukrzycę typu 1 lub 3 (czyli inne, rzadkie typy cukrzycy, nieklasyfikowane jako typ 1 czy typ 2) oraz o znacznym stopniu niepełnosprawności ze względu na stan wzroku;
• dzieci od 4 do 18 roku życia z cukrzycą typu 1 lub 3, z bardzo dobrze monitorowaną glikemią lub cierpiące na hiperinsulinizm wrodzony lub glikogenozę;
• kobiety w ciąży i połogu ze zdiagnozowaną cukrzycą.

Dopłata refundacyjna wynosi (w zależności od systemu i wieku pacjenta) od 20 do 30%. Koszt terapii bez refundacji jest różny w ramach oferty wszystkich producentów. Na rynku dostępne są bowiem sensory, których cena oscyluje w okolicach kilkudziesięciu złotych, ale również takie, które kosztują kilkaset złotych. Koszt półrocznej lub rocznej terapii można więc oszacować dopiero po wyborze konkretnego systemu, uwzględniając czas, w jakim konieczne jest jego wymienianie.

Źródła:

1. Dr hab. n. med. K. Cyganek, A. Krupa, Zastosowanie nowoczesnych technologii w leczeniu cukrzycy [w:] Medycyna Praktyczna, 06.09.2023
2. Dr n. med. J. Hohendorff, Systemy monitorowania glikemii [w:] Medycyna Praktyczna, 07.10.2020
3. Dr n. med. O. Kublin, CGM i FGM, czyli o pomiarze glikemii [w:] Diabetologia po Dyplomie 04/2023
4. Prof. dr hab. n. med. A. Szadkowska, Nowoczesne metody monitorowania glikemii u pacjentów pediatrycznych z cukrzycą [w:] Pediatria po Dyplomie 04/2022
5. A. Szadkowska, D. Zozulińska-Ziółkiewicz, M. Walczak, K. Cyganek, B. Wolnik, A. Gawrecki, M. Myśliwiec, Opinia ekspertów: implantowany system ciągłego monitorowania glikemii - innowacja w leczeniu cukrzycy [w:] Diabetologia Praktyczna, tom 5, nr 6 (2019)
6. A. Paculanka, Systemy ciągłego monitorowania glikemii zwiększają poczucie bezpieczeństwa i ułatwiają leczenie tym, którzy chcą się leczyć [w:] Kurier Medyczny Menedżera Zdrowia 08/2022