Nadżerka szyjki macicy - objawy, diagnostyka, leczenie. Czym różni się nadżerka od ektopii szyjki macicy?

Czym jest nadżerka szyjki macicy?

Termin "nadżerka szyjki macicy" jest bardzo często źle opisywany w artykułach w internecie. Określenie nadżerka bywa stosowane jest w celu określenia ektopii lub erytroplakii, co nie jest prawidłowe. Nadżerka prawdziwa (nadżerka właściwa) to ubytek nabłonka na tarczy szyjki macicy, powodując odsłonięcie podścieliska szyjki macicy. stan ten określany jest jako erozja. Jest to zjawisko dość rzadkie, stanowiące mniej niż 10% wszystkich nieprawidłowości na szyjce macicy wykrywanych w badaniu ginekologicznym. Może być zmianą przedrakową. Z tego powodu, przy jej wykryciu zawsze niezbędne są dodatkowe badania, w tym badanie cytologiczne. Przyczyną rozwoju nadżerki właściwej może być rozrost komórek nowotworowych, nieleczona infekcja intymna, uraz mechaniczny, stan zapalny lub wynik działania substancji chemicznych.

Nadżerka szyjki macicy kontra erytroplakia i ektopia szyjki macicy - czym się różnią?

Nadżerka prawdziwa to ubytek nabłonka pokrywającego szyjkę macicy. Nadżerka rzekoma, czyli ektopia, nie jest spowodowana erozją, tylko obecnością nieprawidłowych komórek. Prawidłowo tarcza szyjki macicy, czyli obszar szyjki macicy, który jest widoczny przez pochwę, pokrywa nabłonek wielowarstwowy płaski. Z kolei kanał szyjki macicy wyściela nabłonek walcowaty, zwany też nabłonkiem gruczołowym. W ektopii nabłonek walcowaty z kanału szyjki macicy przemieszcza się na tarczę szyjki macicy, zastępując nabłonek płaski. W badaniu u ginekologa obszar ten widoczny jest przez wziernik jako obszar o barwie żywoczerwonej, otaczający ujście kanału szyjki macicy. Erytroplakia z kolei określa wszystkie czerwone obszary na szyjce macicy. Może się ona rozwijać jako następstwo stanów zapalnych, ektopii, nadżerki właściwej, raka przedinwazyjnego i innych nieprawidłowości. Erytroplakia zawsze wymaga diagnostyki.

Jak powstaje nadżerka szyjki macicy - przyczyny

Nadżerka szyjki macicy może być objawem rozwoju raka szyjki macicy lub zmian przedrakowych, ale także pojawiać się na skutek przewlekłego stanu zapalnego, długotrwałych nieleczonych infekcji intymnych, zaburzeń hormonalnych (np. niedobór estrogenów), urazów mechanicznych i szkodliwego działania substancji chemicznych.

Rzekoma nadżerka szyjki macicy (ektopia) najczęściej spowodowana jest zmianami hormonalnymi - przyjmowanie leków antykoncepcyjnych, poronienia, przebyte porody, rzadziej infekcje intymne.

Objawy nadżerki szyjki macicy

Prawdziwa nadżerka szyjki macicy może dawać objawy takie jak plamienia i krwawienia po stosunku płciowym lub pomiędzy miesiączkami, ból w podbrzuszu, bóle w okolicy lędźwiowo-krzyżowej a także upławy o nieprzyjemnym zapachu w kolorze żółtym, zielonkawym lub zabarwione krwią. Może również mieć przebieg bezobjawowy.

Diagnostyka nadżerki szyjki macicy

Erytroplakia szyjki macicy widoczna jest podczas badania ginekologicznego z użyciem wziernika. W celu określenia podłoża nieprawidłowości powinna zostać wykonana cytologia oraz kolposkopia.

Kolposkopia to bezbolesne, nieinwazyjne badanie służące do oceny dolnego odcinka dróg rodnych - pochwy, sromu i pochwowej części macicy. Trwa kilkanaście minut. Jest bezpieczne do wykonania także w ciąży. Przebiega z użyciem kolposkopu - specjalnego przyrządu optycznego. Umożliwia rozróżnienie stanów łagodnych i potencjalnie złośliwych. W trakcie badania analizowana jest struktura nabłonka, jego zabarwienie oraz obraz naczyń krwionośnych. W razie wątpliwości co do wyniku, lekarz może zlecić wykonanie biopsji.

Cytologia złuszczeniowa polega na pobraniu przy pomocy specjalnej szczoteczki komórek z kanału i tarczy szyjki macicy. Wymaz następnie transportowany jest do laboratorium, gdzie podlega ocenie mikroskopowej. Obecnie stosowana jest również cytologia płynna - zamiast na szkiełko, wymaz pobierany jest na płynne podłoże. Metoda ta jest bardziej dokładna. Cytologia jest podstawowym badaniem profilaktycznym, które pomaga wykryć ewentualne nieprawidłowości w budowie komórek, w tym wczesne stadium raka szyjki macicy. Powinna być wykonywana raz w roku. Wynik cytologii oceniany jest według skali Bathesda:

• ACS-H - nietypowe komórki nabłonka o nieznanym znaczeniu, z podejrzeniem zmian śródnabłonkowych o cechach dużej dysplazji 
• ACS-US - nietypowe komórki nabłonka o nieokreślonym znaczeniu 
• ACS - nietypowe komórki śródbłonka 
• FI - rozmaz prawidłowy 
• LSIL - zmiany śródnabłonkowe o cechach nieznacznej dysplazji 
• HISL - zmiany śródnabłonkowe o cechach dużej dysplazji. Dysplazja określana jest również w skali CIN. 

Skala CIN (ang. Cervical Intraepithelial Neoplasia):

• CIN I – dysplazja małego stopnia 
• CIN II – dysplazja średniego stopnia 
• CIN III – dysplazja dużego stopnia / rak przedinwazyjny 
• Carcinoma in situ – rak inwazyjny 

Nadżerka szyjki macicy w ciąży

Ektopia nie stanowi zagrożenia dla pacjentki w ciąży. Nadżerka prawdziwa sama w sobie również nie jest niebezpieczeństwem dla matki i płodu. Jednak, gdy towarzyszą jej infekcje intymne sytuacja się zmienia. Infekcje są czynnikiem ryzyka porodu przedwczesnego, przedwczesnego odpływania płynu owodniowego oraz poronienia. Z tego powodu wymagają leczenia dopochwowego po uzyskaniu wyniku wymazu.

Metody leczenia nadżerki szyjki macicy

Nadżerka szyjki macicy diagnozowana jest przez lekarza i w zależności od podłoża problemu dobiera on najlepszy sposób leczenia. Przy urazach mechanicznych najcześciej zmiana goi się samoistnie. W przypadku niedoboru estrogenów stosuje się leczenie hormonalne. Przy infekcjach bakteryjnych wykorzystywane są specjalne globulki dopochwowe z antybiotykiem. Jeśli zmiany w obrębie tarczy szyjki macicy mają cechy nowotworowe lub przedrakowe stosowane jest leczenie zabiegowe - konizacja chirurgiczna (najbardziej zalecana), ale też kriokoagulacja, fotokoagulacja, elektrokoagulacja, laser CO2.

• Elektrokoagulacja - zabieg wykonywany przy znieczuleniu miejscowym, w trakcie którego przy pomocy kulki elektrycznej wypala się nadżerkę 
• Krioterapia - wymrażanie nadżerki przy pomocy ciekłego azotu 
• Fotokoagulacja - usuwanie niewielkich nadżerek za pomocą fal świetlnych 
• Konizacja chirurgiczna - wykonywana jest gdy w badaniu cytologicznym zaobserwowano dysplazję komórek (stan przednowotworowy). Konizacja przeprowadzana jest w znieczuleniu ogólnym lub podpajęczynówkowym. Polega na wycięciu fragmentu szyjki macicy w kształcie stożka. Fragment z nieprawidłowymi komórkami następnie jest badany przez patomorfologa. 

Nadżerka a rak szyjki macicy

Nadżerka nie musi, ale może być jednym z pierwszych objawów rozwijającego się stanu rakowego i przedrakowego w obrębie szyjki macicy. Z tego powodu zawsze powinna być przeprowadzona diagnostyka - cytologia i kolposkopia.

Przypisy

1.Nowicki R. Dermatologia i choroby przenoszone drogą płciową. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2019.

2.Majewski, S. Dermatozy i zakażenia okolic zewnętrznych narządów płciowych. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2018.

3. Gajewskie P. Interna Szczeklika. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2022.

4. Buskwofie, Ama, Gizelka David-West, and Camille A. Clare. "A review of cervical cancer: incidence and disparities."Journal of the National Medical Association 112.2 (2020): 229-232.

5. Kyrgiou, Maria, and Anna-Barbara Moscicki. "Vaginal microbiome and cervical cancer." Seminars in Cancer Biology. Academic Press, 2022.

6. Wu, Ming, et al. "Disturbances of Vaginal Microbiome Composition in Human Papillomavirus Infection and Cervical Carcinogenesis: A Qualitative Systematic Review." Frontiers in Oncology 12 (2022).