Zastrzał palca - przyczyny, profilaktyka i objawy. Jak leczyć zastrzał na palcu?

Czym jest zastrzał?

Zastrzał (łac. panaritium) to ostre ropne zakażenie, które rozwija się na dłoniowej powierzchni palców ręki. Najczęstszą przyczyną jest infekcja bakterią Gram-dodatnią Staphylococcus aureus, czyli gronkowcem złocistym. W przypadku, gdy dojdzie do uszkodzenia ciągłości skóry (zerwanie skórki naokoło paznokcia, ukłucie, otarcie, skaleczenie i inny uraz). Drobna ranka staje się miejscem, w którym bakterie patogenne mogą się przedostać do organizmu. Dochodzi do rozwoju stanu zapalnego widocznego jako ucieplenie, zaczerwienienie i obrzęk, a pod naskórkiem gromadzi się ropa. Oczywiście nie każde skaleczenie będzie skutkowało rozwojem infekcji. Na zastrzał najbardziej narażone są osoby z zaburzeniami odporności, chorzy na cukrzycę, osoby starsze oraz dzieci.

Zastrzał a zanokcica

Czym się różni zastrzał od zanokcicy? Zanokcica to stan zapalny toczący się w tkankach otaczających paznokieć. Podobnie jak w przypadku zastrzału, wrotami zakażenia, czyli miejscem wnikania patogenów, jest uszkodzenie ciągłości skóry. Uszkodzenie to jest jednak zlokalizowane w wale paznokciowym górnym lub spowodowane przez wrastający paznokieć. Z powodu zakażenia powstaje ropień śródskórny, który lokalizuje się przy bocznym brzegu paznokcia lub przy podstawie paznokcia. Objawy to silny ból palca o charakterze pulsującym, obrzęk i zaczerwienienie skóry wału paznokciowego. W niektórych przypadkach ropień przechodzi pod płytkę paznokcia. Zanokcica najczęściej jest powodowana infekcją paciorkowcową Staphylococcus pyogenes lub Staphylococcus aureus. Może być również wynikiem zakażenia wirusem opryszczki pospolitej lub Candida albicans.

Zastrzał z kolei zlokalizowany jest na wale bocznym paznokcia lub opuszce palca.

Objawy zastrzału palca

W zastrzale skórnym zbiornik ropy zlokalizowany jest pod zgrubiałym naskórkiem. Objawy to: pulsujący ból w okolicy opuszka palca, nasilający się w nocy.Zastrzał podskórny to infekcja rozwijająca się w tkance podskórnej. Proces zapalny najczęściej ograniczony jest do jednego paliczka, ale ma tendencję do szerzenia się na dłoń. W początkowej fazie narastają objawy stanu zapalnego takie jak obrzęk czy ból. W późniejszej kolejności tworzy się ropień.Najczęstsze objawy zastrzału na palcu to:

• silny pulsujący ból palca 
• ból nasila się po opuszczeniu ręki 
• niewielki obrzęk na grzbietowej stronie palca 
• rozlana bolesność w obrębie paliczka, najbardziej nasilona pod formującym się ropniem 

Zastrzał ścięgnisty to proces ropny, który toczy się w obrębie pochewek ścięgnistych. Rozwija się jako efekt szerzenia się zakażenia z sąsiadujących tkanek lub w wyniku mechanicznego uszkodzenia pochewki. Stan zapalny wywołuje ograniczenie ruchomości palca. Próba jego biernego wyprostowania skutkuje silnymi dolegliwościami bólowymi.

Zastrzał kostny to powikłanie procesów ropnych w obrębie palca. Rozwija się on jako następstwo szerzenia zakażenia z otaczających tkanek. Pierwsze objawy takie jak obrzęk palca, zaczerwienienie skóry, stan podgorączkowy i dreszcze są wynikiem procesów zapalnych i gromadzenia ropy w tkankach miękkich. Postęp infekcji na kość wynika z przetoki ropnej lub braku postępu w gojeniu po nacięciu zastrzału.

W przypadku zastrzału stawowego proces ropny toczy się w obrębie stawu, co wynika ze zranienia stawu lub szerzenia się zakażenia z sąsiednich tkanek. Objawy to obrzęk, zaczerwienienie skóry w okolicy stawu oraz ból. Na skórze może pojawić się przetoka ropna. Ruchomość stawu jest ograniczona.

Zastrzał u dziecka

Zastrzał to ropny stan zapalny, który częściej dotyczy dzieci niż osób dorosłych. U najmłodszych uszkodzenie skóry może być spowodowane przez ssanie kciuka, obgryzanie paznokci, wrastający paznokieć, nieodpowiednie obcinanie paznokci (nadmierne wycinanie skórek) oraz drobne urazy płytki paznokcia, a także oczywiście - otarcia, urazy, ukłucia itp. W przypadku zastrzału palca, jeśli domowe metody nie pomagają, leczenie polega na nacięciu chirurgicznym i odprowadzeniu ropy - tak jak u dorosłych.

Domowe sposoby na zastrzał palca

Domowe sposoby leczenia praktykowane są głównie przy zanokcicy. Zaleca moczenie się palca w ciepłej wodzie z dodatkiem szarego mydła co 6-8 godzin. Umożliwia to odpływ nagromadzonej ropy i zmniejszenie obrzęku. Jeśli terapia nie jest wystarczająca, lekarz przepisuje antybiotyki w przypadku infekcji bakteryjnej. Domowe sposoby leczenia zastrzału poza moczeniem w ciepłej wodzie obejmują okłady z aloesu, naparu z szałwii, nagietka, rumianku czy babki lancetowatej. Wszystkie te techniki mają na celu ułatwienie usunięcia ropy z tkanek.

Leczenie zastrzału palca

Prawidłowym sposobem leczenia zastrzału jest leczenie chirurgiczne uzupełnione stosowaniem antybiotyków dobranych zgodnie z wynikami antybiogramu. Palec znieczula się zastrzykiem z lidokainy. W miejscu największego bólu nacina się skórę, usuwając zniszczone tkanki i docierając do jamy ropnia. Należy usunąć wydzielinę ropną. W przypadku, gdy zdążyła wytworzyć się przetoka - ropa usuwana jest także z głębiej położonego zbiornika. Zakładany jest specjalny drenik, aby umożliwić swobodny wypływ ropnej wydzieliny. Kolejnym krokiem jest nałożenie okładu wysychającego z płynu antyseptycznego. Palec powinno się unieruchomić, a po ustąpieniu dolegliwości bólowych i obrzęku jak najszybciej przystąpić do rehabilitacji ruchowej palca. Leczenie zastrzału podskórnego i innych rodzajów również polega na interwencji chirurgicznej.

W przypadku drobnych, płytko położonych zmian można spróbować moczenie palca w ciepłej wodzie, starając się usunąć ropę, a także odkażać skórę i stosować maść ichtiolową, która ma działanie ściągające i przeciwbakteryjne. Ułatwia "wyciągnięcie" ropy na powierzchnię skóry.

Powikłania nieleczonego zastrzału

Zastrzał w palcu powinien być leczony. W innym razie zakażenie będzie postępować, a zbiornik ropy powiększać. Z prostego do wyleczenia zastrzału podskórnego może wytworzyć się ropień śródskórny, w wyniku którego możliwe jest rozwinięcie ropne zapalenie stawów, pochewek ścięgnistych i kości. Nieleczony zastrzał jest groźny i może prowadzić nawet to martwicy tkanek oraz znacznego zmniejszenia ruchomości w obrębie palca lub dłoni. W przypadku zastrzału ścięgnistego powikłaniem może być martwica ścięgien i trwałe unieruchomienie dłoni, objętej zakażeniem.

Zastrzał na palcu - profilaktyka

W celu zminimalizowania ryzyka rozwoju ropnego zapalenia palca należy pamiętać o regularnym, dokładnym myciu rąk oraz dbać o zdrową skórę dłoni - stosować kremy ochronne i zakładać rękawiczki do prac domowych czy ogrodniczych. Niezmiernie istotna jest również pielęgnacja paznokci - skórek nie powinno się wycinać, aby nie ryzykować zranienia, nie wolno obgryzać paznokci. Powinno się mieć swoje nożyczki do paznokci i pilniki, którymi nie będziemy się dzielić z innymi osobami. Nożyczki można co jakiś czas wyparzać we wrzącej wodzie. Paznokcie powinny być obcinane w taki sposób, aby nie kaleczyły opuszków i nie wrastały. W przypadku uszkodzenia skóry ranę należy dokładnie zdezynfekować.

Przypisy

1. Noszczyk, W. Chirurgia. Repetytorium. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2019. 
2. Noszczyk W. Chirurgia. Podręcznik dla studentów. Tom 1 i 2. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2005. 
3. Narkiewicz, O. Anatomia człowieka t.2. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2010.