Jak powinna wyglądać kompleksowa higiena jamy ustnej?

Jak powinna wyglądać kompleksowa higiena jamy ustnej?

Codzienna, właściwa higiena jamy ustnej zapewnia zdrowie nie tylko zębów, ale również całego organizmu. Ważne, aby rytuał stomatologiczny wykonywać regularnie i kompleksowo, dobierając  odpowiednie produkty. Dlaczego szczotkowanie zębów to nie wszystko i warto skupić się również na czyszczeniu języka, przestrzeni międzyzębowych, nitkowaniu oraz płukaniu jamy ustnej odpowiednim płynem?

Spis treści:

• Dlaczego kompleksowa higiena jamy ustnej jest tak ważna?
• Czyszczenie zębów – jak robić to właściwie?
• Jak wybrać najlepszą pastę do zębów? 
• Nici dentystyczne i irygatory – czy warto z nich korzystać?
• Płyn do płukania jamy ustnej - na co zwrócić uwagę?
• Jak często należy chodzić do dentysty?
• Zdrowie zębów a dieta
• Najczęstsze błędy w codziennej pielęgnacji jamy ustnej

Dlaczego kompleksowa higiena jamy ustnej jest tak ważna?

Mówi się, że piękny uśmiech to oznaka nie tylko zdrowych zębów i dziąseł, ale również zdrowia całego organizmu. Jest w tym dużo prawdy. Brak odpowiedniej i regularnej higieny stomatologicznej sprzyja wielu schorzeniom w obrębie jamy ustnej, w tym próchnicy oraz zapaleniom dziąseł i przyzębia. Te z kolei stanowią źródło problemów ogólnoustrojowych, zwiększając ryzyko chorób sercowo-naczyniowych oraz utrudniając kontrolę cukru we krwi u pacjentów diabetologicznych. 

Nie tylko zaniedbania stomatologiczne sprzyjają rozwojowi niepożądanych bakterii w jamie ustnej, ale również dieta bogata w cukry. Szkodliwe drobnoustroje, znajdujące się w płytce nazębnej, są o tyle niebezpieczne, że generują zmiany, które są na pierwszy rzut oka niewidoczne. Dopiero przy poważniejszych problemach, gdy odczuwalny jest ból i dyskomfort, pacjent trafia do stomatologa. Wówczas leczenie bywa kosztowne, wzrasta również ryzyko powikłań i rozwoju schorzeń ogólnoustrojowych. Ma to związek z przedostawaniem się bakterii chorobotwórczych z jamy ustnej do krwiobiegu. Do problemów zdrowotnych, które mogą stanowić następstwo chorób dentystycznych, zalicza się m.in.:

• nadciśnienie,
• stany zapalne zatok,
• choroby nerek,
• choroby układu kostno-stawowego,
• nawracające stany zapalne.

Kompleksowa higiena jamy ustnej to nie tylko szczotkowanie zębów. Nawet najlepsza technika oczyszczania zębów za pomocą szczoteczki dociera do 60% ich powierzchni. Pozostałe 40% stanowią przestrzenie międzyzębowe, czyli obszary gdzie zęby stykają się ze sobą. Osadza się w nich sporo płytki nazębnej. Brak odpowiedniej higieny tych trudno dostępnych miejsc sprzyja rozwojowi próchnicy, a także chorób dziąseł. Podobnie jest z oczyszczaniem języka, na powierzchni którego osadza się wiele drobnoustrojów. Natomiast dla wzmocnienia efektu antyseptycznego, odświeżającego oraz przeciwpróchniczego past do zębów, stomatolodzy rekomendują stosowanie płynów do płukania jamy ustnej. Ważnym działaniem profilaktycznym dla zdrowia jamy ustnej są regularne wizyty u dentysty. Umożliwiają one wczesne wykrywanie i leczenie problemów. Zdecydowanie lepiej odwiedzać dentystę co kilka miesięcy, niż tylko w awaryjnych sytuacjach, spowodowanych bólem zęba. 

Czyszczenie zębów – jak robić to właściwie?

Czyszczenie zębów za pomocą szczoteczki wydaje się banalnie proste. W końcu jest to czynność, którą wykonuje się regularnie, od najmłodszych lat. Warto jednak zastanowić się, czy stosujemy właściwą technikę szczotkowania zębów i czy korzystamy z dobrze dobranej szczoteczki.

Najbardziej popularne wśród osób stosujących szczoteczki manualne są tzw. metody pionowa i pozioma. Do oczyszczania siekaczy ustawia się szczoteczkę pionowo, wzdłuż osi zębów i wymiata się resztki jedzenia. Metoda pozioma stosowana jest do mycia powierzchni żujących. W jej przypadku z kolei usuwa się resztki pokarmu, wykonując ruch szczoteczką w przód i w tył. Mniej popularne i znacznie trudniejsze do wykonania są z kolei wibrujące metody szczotkowania zębów. Używając szczoteczki sonicznej lub elektrycznej, wykorzystuje się jeszcze inne technologie. Działanie szczoteczki elektrycznej opiera się o ruch rotacyjny lub w przypadku bardziej zaawansowanych modeli ruch oscylacyjno-rotacyjny, połączonych z pulsacyjnym. Natomiast szczoteczki soniczne oczyszczają zęby, wykorzystując fale ultradźwiękowe, które wprawiają włosie w ruchy wymiatające. 

Szczoteczka powinna mieć optymalną miękkość. Należy pamiętać, że gdy będzie ona zbyt twarda, może poranić dziąsła. Szczotkowanie powinno trwać 2–3 minuty. Trzeba myć zęby rano i wieczorem. Zbyt częste i intensywne ich szorowanie nie jest zalecane.

Nawet najlepsze metody szczotkowania zębów, w głównej mierze oczyszczają jedynie 3 z 5 ich powierzchni. Dla uzyskania pełnego oczyszczenia wszystkich powierzchni zębów należy skupić się również na powierzchniach międzyzębowych. Skuteczne w ich oczyszczaniu z resztek pokarmu oraz osadu są szczoteczki międzyzębowe. Ważne jest właściwe dobranie ich rozmiaru tak, aby delikatnie wypełniały przestrzeń między sąsiednimi zębami. Zwykle dla oczyszczenia wszystkich szpar konieczne jest zastosowanie kilku rozmiarów szczoteczek interdentalnych. Zabieg ten powinien być wykonywany raz dziennie, przed właściwym szczotkowaniem. Alternatywą dla oczyszczenia szpar międzyzębowych jest również nitkowanie zębów oraz stosowanie irygatorów.

Podczas codziennej higieny jamy ustnej nie można zapominać również o szczotkowaniu języka. Stanowi on siedlisko bakterii odpowiedzialnych za nieświeży oddech, próchnicę i infekcje jamy ustnej. Czyszczenie języka za pomocą specjalnej szczoteczki redukuje ich ilość, poprawiając higienę i świeżość oddechu.

Jak wybrać najlepszą pastę do zębów? 

Oferta rynkowa past do zębów jest bardzo szeroka. Bez trudu znaleźć można produkt odpowiadający indywidualnym potrzebom. Dostępne propozycje to m.in.:

• pasty z fluorem - przede wszystkim stosowane są w profilaktyce próchnicy. Zawartość fluoru w paście powinna być dostosowana do wieku (0-5 lat: do 500 ppm, 6-12 lat: 1000 ppm, powyżej 12. roku życia: do 1500 ppm). Jest to ważny składnik, który wzmacnia szkliwo, zmniejsza odkładanie płytki nazębnej, zapobiega powstawaniu próchnicy wokół wypełnień, remineralizuje odwapnione szkliwo oraz znosi nadwrażliwość zębów.
• Pasty bez fluoru - w większości są one dedykowane dzieciom, których rodzice nie chcą podawać dzieciom past z fluorem ze względu na jego potencjalne niekorzystanie działanie na organizm, ale też osobom dorosłym, które z różnych względów unikają fluoru. W składzie znajdują się naturalne składniki, które ścierają płytkę nazębną i działają przeciwdrobnoustrojowo.
• Pasty wybielające - zawarte w ich składzie enzymy lub związki o właściwościach ściernych pozwalają usuwać z powierzchni zębów powierzchniowe przebarwienia. Nie zaleca się ich długotrwałego stosowania, ze względu na ryzyko uszkodzenia szkliwa.
• Pasty do wrażliwych zębów - ich regularne stosowanie pozwala wzmocnić szkliwo i zniwelować dolegliwości bólowe, poprzez zamknięcie odsłoniętych kanalików zębinowych. W ich składzie znajdują się m.in. związku fluoru, jak również sole potasu, chlorek strontu oraz cząsteczki hydroksyapatytu, zapewniające skuteczność działania.
• Pasty zapobiegające krwawieniu dziąseł - wzmacniają dziąsła, ale również redukują ilość płytki nazębnej i szkodliwych bakterii, zapobiegając rozwojowi stanu zapalnego w obrębie jamy ustnej. 

Jaka pasta do zębów: z fluorem czy bez? Odpowiadając na to odwieczne pytanie, można śmiało podążać za opinią stomatologów, którzy rekomendują stosowanie past z fluorem, ale rozważnie. Jeśli składnik ten nie będzie nadużywany, co stanowi największy problem wśród dzieci, które chętnie połykają pastę do zębów, i wykorzystywany jedynie zewnętrznie to najlepiej uchroni przed rozwojem próchnicy. Niestety naturalne składniki past bez fluoru, nie są równie skuteczne.

Nici dentystyczne i irygatory – czy warto z nich korzystać?

Irygator do czyszczenia zębów, podobnie jak nitka dentystyczna czy wspomniana wcześniej szczoteczka interdentalna, mają za zadanie oczyścić obszary, gdzie szczoteczka nie dociera, tj. szpary międzyzębowe. Regularne ich stosowanie zmniejsza ryzyko rozwoju próchnicy i stanów zapalnych dziąseł, ponieważ pozwalają one usunąć resztki jedzenia oraz płytkę bakteryjną, osadzającą się w przestrzeniach międzyzębowych. Nitkowanie wbrew pozorom nie jest prostą czynnością, a jego nieumiejętne wykonywanie może powodować uszkodzenia dziąseł. Dlatego dzieci do 10. roku życia powinny mieć nitkowane zęby przez osobę dorosłą, a seniorzy ze słabszą sprawnością manualną powinni rozważyć stosowanie niciowykałaczek lub szczoteczek interdentalnych. Jak nitkować zęby, aby zabieg był najbardziej efektywny? Należy oderwać kawałek nici o długości ok. 50 cm i jego końce nawinąć na palce wskazujące obu dłoni, aby pomiędzy nimi znajdował się napięty, ok. 4 cm odcinek. Nić należy wprowadzać w przestrzenne międzyzębowe, do poziomu punktu styku zębów i oczyszczać je przesuwając nić po powierzchni bocznej każdego zęba. Czynność tą należy wykonywać ostrożnie, bez ruchów piłujących, które mogą sprzyjać uszkodzeniom brodawki dziąsłowej. 

Lepszym rozwiązaniem dla osób noszących aparaty ortodontyczne oraz implanty, chcących oczyszczać szpary międzyzębowe, ale również powierzchnię styku szkliwa i aparatu, będzie strumień wody pod ciśnieniem, czyli zabieg irygacji. Irygator do zębów - jak używać go właściwie? Dobierając odpowiednie ciśnienie oraz końcówkę należy ustawić ją na linii dziąseł i przesuwać kolejno, rozpoczynając od tylnych zębów i skupiając się również na przestrzeniach międzyzębowych.

Najbardziej podstawowe oczyszczanie szpar zębowych nie wymaga stosowania specjalnych past czy żeli stomatologicznych. Ważny jest indywidualny dobór narzędzia i regularność. Zabieg wykonuje się zwykle raz dziennie, przed właściwym szczotkowaniem.

Płyn do płukania jamy ustnej - na co zwrócić uwagę?

Stosowanie płynu do płukania jamy ustnej po szczotkowaniu pozwala uzupełnić higienę, chociażby dlatego, że preparat dociera do miejsc, gdzie szczoteczka nie zawsze jest w stanie i pozwala efektywniej oczyścić jamę ustną z resztek jedzenia. Wiele osób zastanawia się jednak jak go stosować, tj. czy używać płynu do płukania jamy ustnej przed czy po myciu zębów? Otóż można używać go bezpośrednio po szczotkowaniu, jak również w ciągu dnia. Płyny do płukania ust zawierają podobne składniki czynne, jak pasty do zębów, więc zastosowanie płynu po oczyszczaniu zębów szczoteczką stanowi dopełnienie i uzupełnienie szczotkowania. Sięganie po niego między posiłkami pozwoli wyrównać pH w jamie ustanej, co zahamuje działanie pro próchnicze i zapewni uczucie świeżości. Jaki płyn do płukania jamy ustnej wybrać? Najlepiej taki odpowiadający na indywidualne potrzeby. Na rynku dostępne są m.in.:

• płyny antybakteryjne - zawierające chlorheksydynę dla osób z problemami stomatologicznymi, m.in. stanem zapalnym dziąseł. Niektóre produkty tego typu, zawierające wyższe stężenie składnika antybakteryjnego, nie nadają się do długotrwałego stosowania.
• Płyny z fluorem - chroniące szkliwo przed próchnicą i niwelujące nadwrażliwość,
• Płyny odświeżające - zawierają składniki niwelujące nieprzyjemny zapach z ust i zapewniają długotrwałą świeżość.
• Płyny bez alkoholu - rekomendowane dla osób z wrażliwą błoną śluzową i zmagających się z suchością w ustach.
• Płyny wybielające - zawierają m.in. nadtlenek wodoru, który pomagają usunąć przebarwienia z powierzchni zębów i uzupełnia działanie past wybielających.

Najlepszy płyn do płukania działa wielokierunkowo, tj. nie tylko uzupełnia działanie pasty i wyrównuje pH, ale również odświeża oddech, wzmacnia szkliwo, działa antybakteryjnie i nie powoduje nadmiernego wysuszenia śluzówki. Wybierając płyn do płukania ust, warto kierować się własnymi potrzebami stomatologicznymi. 

Jak często należy chodzić do dentysty?

Profilaktyka stomatologiczna to ważny element kompleksowej higieny jamy ustnej, zapewniającej zdrowy i piękny uśmiech. Regularne wizyty u dentysty umożliwiają wczesne wykrycie próchnicy, chorób dziąseł czy innych problemów w jamie ustnej. Na wczesnym etapie zmiany te są znacznie łatwiejsze do wyleczenia. Kiedy pojawiają się dolegliwości związane z próchnicą czy stanem zapalnym dziąseł, do których najczęściej należy ból, wówczas leczenie bywa kosztowne, a niekiedy konieczna jest przedwczesna ekstrakcja zęba. Należy pamiętać także, że zaniedbana próchnica czy choroby dziąseł są źródłem ogólnoustrojowych problemów zdrowotnych. 

Ze względu na to, że problemy stomatologiczne pojawiają się stopniowo i początkowo nie dają żadnych objawów, zaleca się wizyty w gabinecie dentystycznym raz na pół roku. Dotyczy to sytuacji gdy pacjent nie odczuwa żadnych niepokojących objawów. Warto również regularnie wykonywać zabiegi profilaktyczne. Przykładem może być fluoryzacja wzmacniająca szkliwo czy usuwanie kamienia nazębnego (zmineralizowanej płytki nazębnej), którego odkładanie sprzyja odsłanianiu się szyjek zębowych, jak również lakowanie zębów u dzieci.

Zgodnie z zaleceniami stomatologa możliwa jest również fluoryzacja zębów w domu. Wykorzystywane w tym celu specjalne żele i pasty są dostępne bez recepty. Ze względu na możliwe szkodliwe działanie fluoru na organizm, ważne jest jednak rozważne korzystanie z tego typu preparatów.

Zdrowie zębów a dieta

Bez wątpienia to, co jemy na co dzień, wpływa na zdrowie zębów. Odpowiednio zbilansowana dieta stanowi równie ważny element w trosce o piękny uśmiech, co regularna i kompletna higiena jamy ustnej. Jak powinna wyglądać dieta dla zdrowych zębów? Ważnymi składnikami w menu są produkty bogate w wapń i fosfor, pierwiastki stanowiące budulec zębów oraz witaminę D, która warunkuje ich przyswajanie. Dla zdrowia dziąseł nie można zapominać również o witaminach E i C, które stanowią tarczę ochronną przed wolnymi rodnikami tlenowymi oraz wzmacniają tkankę miękką w jamie ustnej. Jakich produktów nie może zabraknąć w diecie wspierającej zdrowie zębów? 

• Warzyw, najlepiej świeżych, ponieważ stanowią one źródło cennych witamin. Dodatkowo jedzenie niektórych z nich pozwala na oczyszczenie powierzchni zębów z osadu, czego dobrym przykładem jest seler naciowy.
• Ryb. Spożywanie dobrej jakości ryb morskich, stanowi źródło kwasów omega-3 o właściwościach przeciwzapalnych, ale również witamin ważnych dla zdrowia zębów i dziąseł.
• Nabiału - to dobre źródło wapnia, fosforu i witaminy D, czyli najważniejszych składników warunkujących zdrowie zębów.
• Owoców, gdyż stanowią źródło wielu ważnych witamin. Zawierają one jednak cukier, dlatego po ich spożyciu warto przepłukać jamę ustną wodą i ewentualnie po około 30 minutach po posiłku bogatym w owoce umyć zęby.

Zdrowie zębów a dieta - jakich składników lepiej unikać chcąc dbać o piękny uśmiech? Zdecydowanie są to produkty zawierające cukry proste, czyli uwielbiane przez wszystkich słodkości. Cukier stanowi pożywienie dla bakterii ulokowanych w płytce nazębnej, które korzystając z niego, wytwarzają kwasy uszkadzające szkliwo. Skutkiem tego jest powstawanie ubytków. Co więcej, niektóre produkty przyczyniają się do powstawania przebarwień na powierzchni zębów. Należą do nich kawa i herbata. Problem z utrzymaniem białych zębów mają również osoby palące wyroby tytoniowe.

Najczęstsze błędy w codziennej pielęgnacji jamy ustnej

Mimo prowadzonej edukacji stomatologicznej od najmłodszych lat, w domach i placówkach edukacyjnych popełniamy mnóstwo błędów w codziennej higienie jamy ustnej. Wiele z nich wynika z szukania drogi na skróty, ponieważ wydaje się nam, że szczotkowanie zębów, ewentualnie stosowanie płynu do płukania ust to już dużo. Gdy pojawi się konkretna potrzeba, od czasu do czasu można oczyścić przestrzenie międzyzębowe z resztek jedzenia, a gdy doskwiera ból zęba, wybrać się do dentysty. Tego typu postępowanie nie jest właściwe. Dla zdrowia zębów i zachowania pięknego uśmiechu, ważna jest kompletna i regularna higiena stomatologiczna codziennie. Jakie błędy w dbaniu o higienę jamy ustnej zdarzają się najczęściej?

• Zbyt krótki czas szczotkowania zębów i wykonywanie go w sposób mało dokładny,
• zaniedbywanie przestrzeni międzyzębowych - wiele osób uważa, że właściwe szczotkowanie zębów pozwala również na oczyszczenie szpar zębowych,
• źle dobrane akcesoria stomatologiczne, mowa tutaj m.in. o zbyt twardej szczoteczce, czy źle dobranym rozmiarze szczoteczki interdentalnej, jak również stosowaniu niewłaściwego płynu do płukania jamy ustnej oraz pasty do czyszczenia zębów,
• brak regularności w wykonywaniu zabiegów higienizacyjnych,
• zbyt rzadkie odwiedzanie stomatologa.

Zdrowe zęby i dziąsła świadczą nie tylko o dobrej kondycji jamy ustnej, ale również całego organizmu. Dlatego tak ważne jest regularne i kompleksowe dbanie o higienę jamy ustnej. Istotne jest nie tylko częstotliwość i dbałość o czyszczenie zębów, ale również sięganie po najwyższej jakości akcesoria stomatologiczne, dopasowane do indywidualnych potrzeb. Nie można zapominać także o wizytach u dentysty, które powinny odbywać się nie tylko wtedy, gdy doskwiera nam ból zęba. Zastanawiając się dodatkowo jak wzmocnić zęby, nie można zapominać o odpowiedniej diecie bogatej w wapń i witaminę D3, jak również inne składniki korzystnie wpływające na zdrowie jamy ustnej. Takie postępowanie sprawi, że będziemy mogli cieszyć się pięknym uśmiechem na długo.

Bibliografia:

1. Kielar K.; Wsparcie dziecka w rozwoju – profilaktyka stomatologiczna; link: http://cswiedza.pl/przyszlynauczyciel/media/file/artykul-wsparcie-dziecka-w-rozwoju-profilaktyka-stomatologiczna-91.pdf
2. Białoszewska K. et al.; The State Of The Health Of The Oral Cavity and Health Behaviors; Wiadomości lekarskie 2018; 71 (7): 1354-1359.
3. Marcinkowski J., Świderska J.; Przestrzeganie higieny jamy ustnej i jej znaczenie w utrzymaniu zdrowia jamy ustnej; Hygeia Public Health 2011, 46(1): 83-88.
4. Szczepańska J. i inni; Zalecenia higieniczne w obrębie jamy ustnej dla dzieci i młodzieży; Nowa Stomatol 2015; 20(3): 125-130; DOI: 10.5604/14266911.1173372.