Badanie ALT (aminotransferaza alaninowa) - czym jest, normy, o czym świadczy podwyższone ALT?

ALT - czym jest aminotransferaza alaninowa (ALAT)?

ALT czyli aminotransferaza alaninowa jest jednym z najczęściej zlecanych badań laboratoryjnych służącym ocenie uszkodzenia komórek wątrobowych. ALT jest zaliczane do grupy enzymów wskaźnikowych. Podwyższony poziom enzymu ALAT w surowicy krwi może świadczyć o złym stanie wątroby.

W organizmie ALT występuje w komórkach wątrobowych (w cytoplazmie), nabłonku cewek nerkowych oraz, w mniejszych ilościach, w komórkach mięśni poprzecznie prążkowanych. Badanie Badanie ALT nazywane jest także ALAT lub GPT. Kiedy komórki wątrobowe ulegają uszkodzeniu pod wpływem różnych czynników np. alkohol, leki, trucizny, procesy autoimmunologiczne, zakażenie wirusem HBV, poziom ALT we krwi rośnie. Z tego powodu jest wskaźnikiem wykorzystywanym do oceny funkcjonowania wątroby i dróg żółciowych.

ALT a AST - o czym świadczy proporcja ASPAT do ALAT?

AST, czyli aminotransferaza asparaginianowa jest kolejnym enzymem wskaźnikowym, który często zlecany jest w badaniach krwi wraz z ALT. AST obecne jest w cytoplazmie i mitochondriach komórek wątroby, a także mięśni, krwinek czerwonych i kanalików nerkowych. Podwyższone wyniki AST mogą wskazywać na martwicze uszkodzenie wątroby, alkoholową chorobę wątroby, ostre zapalenie wątroby, cholestazę, ale także wysokie ALT obserwuje się w zawale mięśnia sercowego, mononukleozie zakaźnej, ostrej niewydolności nerek czy przy uszkodzeniu mięśni szkieletowych. Normy dla AST wynoszą około 9-25 U/l wśród kobiet i 10-40 U/l u mężczyzn.

ALT jest enzymem bardziej swoistym dla wątroby niż AST. Z tego powodu jest pierwszym wyborem przy wyborze badań w kierunku diagnostyki chorób wątroby. Bardzo istotny w diagnostyce jest także stosunek AST do ALT. W przewlekłych chorobach wątroby na ogół wartości ALT są wyższe niż AST. Z kolei przewagę AST nad ALT stwierdzą się m.in. w marskości wątroby czy alkoholowym stłuszczeniu wątroby.

Przygotowanie do badania poziomu ALT

W celu wykonania badania ALT pobierana jest krew z żyły łokciowej – tak jak do standardowej morfologii. Na pobranie należy przyjść rano na czczo. Na dzień przed pobraniem krwi oraz w dniu badania nie powinno się podejmować intensywnej aktywności fizycznej.

Normy ALT

Normy ALT mogą nieznacznie różnić się pomiędzy laboratoriami. Średnio jednak prawidłowy zakres wynosi dla kobiet 7-30 U/l, a dla mężczyzn 10-55 U/l.

ALT a wiek i płeć

Fizjologicznie, aktywność aminotransferazy alaninowej jest większa u noworodków i niemowląt, w porównaniu z wartościami u osób dorosłych. Obserwuje się także delikatnie wyższe wartości referencyjne u mężczyzn, niż u kobiet.

Podwyższony ALAT - przyczyny

Podwyższenie wartości aminotransferazy alaninowej może świadczyć o uszkodzeniu wątroby, serca i/lub mięśni szkieletowych. W zależności od tego, jak silnie przekroczona jest norma, wzrost stężenia ALT może mieć różne podłoże m.in. wirusowe zapalenie wątroby typu B, choroba alkoholowa wątroby. Wysoki poziom ALT i ogólnie niekorzystne wyniki prób wątrobowych mogą być także wynikiem długotrwałego stosowania niektórych leków np. NLPZ, przeciwdepresyjnych czy przeciwpadaczkowych.

Wśród potencjalnych przyczyn znacznie podwyższonego wyniku ALT wymienić można:

• autoimmunologiczne zapalenie wątroby
• niedokrwienie wątroby
• polekowe uszkodzenie wątroby
• ostre wirusowe zapalenie wątroby (wzrost ponad 15x ponad normę)
• toksyczne zapalenie wątroby (np. po zatruciu tlenkiem węgla, grzybami trującymi)

Przyczynami umiarkowanego wzrostu aktywności ALT mogą być:

• niealkoholowe stłuszczenie wątroby
• alkoholowa choroba wątroby
• przewlekłe zapalenie wątroby typu B i C
• żółtaczka zastoinowa
• choroby mięśni szkieletowych
• mononukleoza zakaźna

Kiedy wykonać badanie ALT?

Badanie ALT wykonuje się okresowo u osób z chorobami wątroby oraz takie, u których ich ryzyko jest podwyższone np. osoby otyłe, przyjmujące długotrwale dużo leków, nadużywające alkoholu. Określenie poziomu aminotransferazy alaninowej zalecane jest także w przypadku wystąpienia objawów sugerujących problemy z wątrobą m.in. zażółcenie skóry i białek oczu, odbarwione stolce, wzdęcia, wymioty, uczucie zmęczenia i zmniejszenie tolerancji wysiłku, łatwe powstawanie siniaków, a także u osób, u których obserwowano niedawno podwyższone próby wątrobowe - jako monitoring leczenia.

Co zrobić przy podwyższonym ALT?

W przypadku podwyższonego poziomu ALT lekarz najczęściej zleci badania uzupełniające – takie, które lepiej pozwolą nakierować na przyczynę problemu. Wśród nich mogą się znaleźć:

• AST (aminotransferaza asparaginianowa)
• ALP (fosfataza alkaliczna)
• BIL (bilirubina)
• GGTP (γ-glutamylotrasferaza)
• przeciwciała anty-HBV i anty-HCV
• lipidogram
• glukoza na czczo
• USG jamy brzusznej

Na podstawie dalszych badań lekarz postawi diagnozę i zaplanuje leczenie.

Bez względu na przyczynę problemu nie zaszkodzi wprowadzenie kilku zmian w stylu życia, korzystnych dla wątroby. Pod kątem żywieniowym warto zrezygnować z alkoholu i ciężkostrawnych, smażonych, tłustych dań. Warto zadbać o zróżnicowany jadłospis, w którym znajdą się warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i zdrowe oleje roślinne dodawane na zimno. Dobrze byłoby ograniczyć słodycze, słone przekąski oraz dania typu fast-food.

Należy pamiętać, że wątroba jest narządem, w którym metabolizowane są leki i neutralizowane substancje szkodliwe jak np. alkohol. Z tego powodu dobrym posunięciem będzie nienadużywanie leków, zrezygnowanie z alkoholu, papierosów i innych obciążających ten narząd używek.

Elementem zdrowego stylu życia jest także aktywność fizyczna, która ułatwia utrzymanie prawidłowej masy ciała.

Ile kosztuje badanie enzymów wątrobowych?

Cena badania ALT w laboratoriach oscyluje w okolicy 11 złotych. Można je wykonać osobno lub w ramach pakietu prób wątrobowych (np. zawierającego ALT, AST, ALP, BIL, GGTP). Cena za taki pakiet wynosi około 55 złotych.

ALT jest badaniem, które może zlecić lekarz pierwszego kontaktu. Jeśli ma on podpisany kontrakt z NFZ, wykonanie badania będzie dla pacjenta bezpłatne.

Przypisy

1. Solnica B. Diagnostyka laboratoryjna. PZWL, Wydawnictwo Lekarskie, 2019.
2. Ostrowska L., Orywal, K., Stefańska E. Diagnostyka laboratoryjna w dietetyce. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2018.
3. Tomaszewski, J. Diagnostyka laboratoryjna. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2013.