Czym jest cholina (witamina B4)? Jakie są objawy i skutki niedoboru choliny i jak ta substancja wpływa na wątrobę?

Arykuł banner - Czym jest cholina (witamina B4)? Jakie są objawy i skutki niedoboru choliny i jak ta substancja wpływa na wątrobę?

Publikowane artykuły mają charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Dowiedz się więcej...

Cholina - właściwości, źródła, zastosowanie. Cholina na wątrobę, układ nerwowy i dla kobiet w ciąży

Cholina to jeden z tych organicznych związków chemicznych, który w niewielkich ilościach jest wytwarzany (syntetyzowany) przez ludzki organizm, natomiast w większości musi być dostarczany wraz z dietą. Cholina - określana niekiedy jako witamina B4 - w organizmie występuje pod postacią związków fosfolipidowych i odgrywa bardzo ważną rolę w różnych przemianach i procesach zachodzących w ciele - w tym istotnych dla prawidłowej pracy wątroby, układu nerwowego, procesów poznawczych, ale również dla gospodarki lipidowej. O jej odpowiedni poziom powinny dbać kobiety w ciąży, ponieważ cholina wspiera prawidłowy rozwój wielu organów u płodu - w tym także mózgu. W jakich sytuacjach poziom choliny przyjmowanej z dietą jest wystarczający, a kiedy należy wdrożyć suplementację? Przy jakich chorobach dodatkowa podaż witaminy B4 jest wskazana dla wsparcia leczenia i czy kobiety w ciąży powinny zadbać o jej poziom? W jaki sposób cholina wpływa na wątrobę, jak rozpoznać objawy jej niedoboru i czy możliwe jest przedawkowanie choliny? Sprawdź najważniejsze informacje o tej substancji i jej zastosowaniu!

Czym jest cholina i jakie są właściwości choliny? Jaką rolę w organizmie pełni cholina?

Tak, jak zostało to wspomniane powyżej, cholina odgrywa znaczącą rolę w wielu procesach i spełnia wiele funkcji na różnych płaszczyznach. Z uwagi na jej właściwości, cholinę określa się czasem jako witaminę B - choć warto wiedzieć, że jest to jedynie nazwa potoczna - a jednocześnie błędna, ponieważ cholina nie jest ani witaminą, ani minerałem (ma natomiast charakter witaminopodobny). Jej działanie kojarzy się przede wszystkim z pracą wątroby, choć substancja ta wpływa również na układ nerwowy oraz na inne układy. Wśród podstawowych zadań choliny możemy wyróżnić:

  • syntezę acetylocholiny. Acetylocholina, czyli jeden z neuroprzekaźników, powstaje w wyniku reakcji chemicznej, w której udział biorą dwie substancje - acetylotransferaza cholinowa oraz sama cholina. Acetylocholina bierze z kolei udział w wielu procesach - głównie związanych z funkcjonowaniem układu nerwowego;
  • regulację poziomu homocysteiny (aminokwasu, którego nadmiar jest niebezpieczny dla organizmu);
  • pośrednio, poprzez branie udziału w produkcji betainy (kolejnego organicznego związku chemicznego - aminokwasu), wpływa także na produkcję, syntezę i stabilizację struktur białek oraz na procesy osmotyczne w komórkach;
  • udział w wytwarzaniu lecytyny - czyli substancji organicznej z grupy fosfolipidów, będącej składnikiem błon komórkowych, obecnej w układzie nerwowym, ścianach żołądka, wątrobie. Lecytyna wspiera regulację poziomu cholesterolu i trójglicerydów we krwi.

Oczywiście wymienione powyżej, cenne właściwości choliny są jedynie ogólnym obrazem jej możliwości, które przekładają się na szerokie zastosowanie. Przykładowo, niewiele osób wie, że cholina - w formie salicylanu - jest substancją aktywną w tabletkach do ssania, stosowanych doraźnie na ból gardła. To jednak nie wszystko - poniżej szerzej opisujemy znaczenie choliny w funkcjonowaniu wątroby oraz układu nerwowego, a także w przebiegu ciąży.

Cholina a wątroba - czy suplementy diety z choliną zmniejszają ryzyko chorób wątroby?

Działanie choliny jest szczególnie kluczowe dla zachowania dobrej kondycji wątroby oraz jej prawidłowego funkcjonowania. Wspomnieliśmy powyżej, że cholina bierze udział w produkcji fosfolipidów, a dodatkowo ona sama produkowana jest w wątrobie jako składnik budulcowy różnych komórek. Oznacza to w praktyce, że funkcje wątroby, w jakich cholina wspomaga funkcjonowanie tego narządu, to funkcja wydzielnicza oraz budulcowa.

To oczywiście nie wszystko - w szerszym ujęciu warto bowiem zwrócić uwagę zarówno na rolę budulcową i wydzielniczą przez pryzmat procesów regeneracyjnych wątroby. Wiadomo, że komórki tego narządu systematycznie się odbudowują, natomiast prawidłowy poziom choliny zdecydowanie wspomaga przebieg tego procesu. Oprócz tego wsparcie wytwarzania lecytyny (fosfatydylocholiny) sprawia, że wątroba lepiej radzi sobie z jednym ze swoich głównych zadań - a mianowicie, z metabolizmem tłuszczów. Wszystko to przekłada się na:

  • wsparcie procesów regeneracji wątroby;
  • zapobieganie gromadzeniu się cholesterolu i triglicerydów w wątrobie;
  • wsparcie w zapobieganiu rozwoju niealkoholowej choroby stłuszczeniowej wątroby;
  • wsparcie w zapobieganiu degradacji komórek wątroby pod wpływem stresu oksydacyjnego (wywołanego kontaktem z wolnymi rodnikami) oraz ochronę przed mutacjami komórkowymi - co jest jednym z elementów profilaktyki występowania nowotworów wątroby.

Warto tutaj zaznaczyć, że antyoksydacyjne działanie choliny wzmacniają w szczególności dwie witaminy (również silnie przeciwdziałające negatywnym skutkom kontaktu z wolnymi rodnikami). Są to witaminy C oraz E, które - w ramach synergii i współpracy z choliną - zapewniają jej jeszcze lepsze działanie hepatoprotekcyjne (ochronne - w kontekście wątroby). Aby uzyskać taki efekt, można, w ramach suplementacji, stawiać na preparaty z choliną i dodatkiem tych witamin lub zadbać o odpowiednią podaż tych substancji w diecie.

Witaminy i minerały z choliną dla zdrowia układu nerwowego

Kolejny aspekt działania choliny, któremu warto poświęcić kilka słów, to jej wpływ na stan i funkcjonowanie układu nerwowego - w wielu aspektach. Po pierwsze - odpowiedni poziom choliny w organizmie przekłada się na odpowiedni poziom acetylocholiny (której cholina jest prekursorem). Acetylocholina to z kolei neuroprzekaźnik odpowiedzialny za wiele różnych procesów i funkcji - w tym za prawidłowe kurczenie się mięśni szkieletowych, rozszerzanie (w miarę potrzeby, przy konieczności obniżenia ciśnienia krwi) naczyń krwionośnych, a także za skurcze mięśni gładkich (z których zbudowane są chociażby ściany pęcherza czy jelit). Oprócz tego acetylocholina bierze udział w przepływie impulsów nerwowych. Z tego właśnie względu egzogenne (zewnętrzne) dostarczanie choliny do organizmu stosuje się wspomagająco w leczeniu nieprawidłowości w układzie nerwowym: w tym przy pląsawicy Huntingtona, w przypadkach ataksji czy też przy chorobie Alzheimera.

Po drugie - lecytyna, także wytwarzana przy udziale choliny - jest istotnym składnikiem tkanek składających się na elementy układu nerwowego (w tym mózgu oraz samej tkanki nerwowej), chroniąc jednocześnie osłonki mielinowe (osłonki włókien nerwowych). W związku z tym, utrzymywanie odpowiedniego poziomu choliny przekłada się na zachowanie struktur mózgowych i nerwowych w dobrej kondycji przez długi czas - z uwagi na ten fakt cholina lub lecytyna są częstymi składnikami preparatów mających wspomóc sprawność umysłową osób w wieku średnim oraz seniorów.

Cholina: ważna dla kobiet w ciąży

O odpowiedni poziom choliny powinny zadbać zwłaszcza kobiety w ciąży. Podobnie, jak w przypadku dorosłego człowieka, tak również u płodu cholina wpływa na szereg funkcji układu nerwowego. Dostarczana do organizmu mamy w odpowiednich ilościach, przekłada się choćby na wsparcie prawidłowego rozwoju mózgu (w tym w początkowym etapie - na prawidłowy rozwój cewy nerwowej, a później - rdzenia kręgowego). Ponadto cholina w ciąży - a właściwie jej odpowiedni poziom - poprawia zdolności poznawcze u dziecka - w zakresie efektywności procesów uczenia się i zapamiętywania, kojarzenia faktów, możliwości skupienia i innych.

Oczywiście suplementacja choliny u ciężarnych kobiet nie jest konieczna, jednak przyjmowanie tej substancji wraz z kwasem foliowym (lub w ramach jednego suplementu, łączącego w sobie kilka składników) może tylko wesprzeć działanie samego kwasu foliowego (także w zakresie zapobiegania wadom wrodzonym u noworodków - w tym wadom w rozwoju mózgu i rdzenia kręgowego oraz układu nerwowego u płodu). Należy zaznaczyć, że zapotrzebowanie na cholinę wzrasta w okresie ciąży - dlatego rozważanie suplementacji w właśnie w tym czasie jest zasadne. Niektóre źródła wskazują również na inne korzyści dla ciężarnych i dla płodu, a mianowicie na usprawnienie przepływu krwi w łożysku (co przyczynia się do poprawy sposobu odżywiania dziecka w łonie matki) czy zmniejszenie ryzyka stanu przedrzucawkowego (preeklampsji).

Skutki i objawy niedoboru choliny

Ponieważ cholina bierze udział w wielu procesach w organizmie, a jej odpowiedni poziom niezbędny jest do zachowania zdrowia i prawidłowego funkcjonowania różnych struktur czy narządów, to niedobór tego składnika zdecydowanie może powodować negatywne objawy - choć warto tutaj zaznaczyć, że symptomy te mogą być nieswoiste (tj. wskazywać na inne choroby lub dolegliwości) i w celu ustalenia ich przyczyny należy skontaktować się z lekarzem. Niemniej, wśród głównych objawów niedoboru choliny wyróżnia się m.in:

  • zaburzenia i deficyty w zakresie funkcji poznawczych (osłabienie zdolności do skupienia się, zapamiętywania, uczenia się);
  • spowolnienie procesu regeneracji wątroby, zwiększenie ryzyka otłuszczenia wątroby i rozwoju niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby;
  • zwiększenie poziomu cholesterolu i trójglicerydów we krwi (spożycie choliny w odpowiedniej ilości zapobiega nadmiernemu gromadzeniu się cholesterolu w wątrobie);
  • obniżenie nastroju i jego wahania, złe samopoczucie, częste bóle głowy, pojawienie się rozdrażnienia i wzmożonego napięcia nerwowego oraz w przypadku chorób psychicznych - nasilenie się ich objawów;
  • uczucie ciągłego zmęczenia, a także zmniejszona wydajność kondycyjna (dotyczy to zwłaszcza siły mięśniowej).

Warto tutaj dodać, że niektóre okoliczności sprzyjają wystąpieniu zwiększonego ryzyka niedoboru choliny. O takim ryzyku mówimy przede wszystkim u osób nadużywających alkohol (a także cierpiących na chorobę alkoholową), osób mających dietę ubogą w składniki odżywcze, witaminy oraz bogate źródła choliny, zawodowych sportowców i osób trenujących często i w dużej intensywności, a także u kobiet - zwłaszcza u ciężarnych niedobór choliny może doprowadzić do negatywnych konsekwencji (w tym do zwiększenia ryzyka powstania wad ośrodkowego układu nerwowego u dziecka na etapie życia płodowego).

Najlepsze źródła choliny (witaminy B4) - gdzie jej poszukiwać? Zapotrzebowanie na cholinę i suplementacja

Cholina w niewielkich ilościach produkowana jest w przez organizm człowieka, jednak należy zaznaczyć, że jest jednocześnie substancją egzogenną - którą trzeba dostarczać do organizmu wraz z dietą. W zależności od źródeł normy żywienia wskazują, że zapotrzebowanie osoby dorosłej na cholinę wynosi od 450 do 550 mg dziennie (zwiększa się jednak w przypadku kobiet w ciąży, u których omawiana substancja ma brać udział w rozwoju mózgu i układu nerwowego płodu). Taka podaż choliny może być zapewniona przez zbilansowaną dietę. Dużą ilość przyswajalnej choliny znajdziemy w produktach odzwierzęcych - a w tym w podrobach (zwłaszcza w wątróbce), czerwonym mięsie (określanym również jako mięso bydlęce) oraz kurzych jajach. Weganie i wegetarianie cholinę mogą pozyskiwać z kolei z roślin strączkowych (groch, ciecierzyca, soczewica), a także z soi, płatków owsianych, kiełków pszenicy i orzechów.

Oczywiście w niedoborze choliny możliwa jest jej suplementacja - zazwyczaj stosuje się ją u osób zagrożonych takimi niedoborami (wymienialiśmy te grupy powyżej), a także odczuwających negatywne skutki niedoborów w codziennym życiu. Dodatkowo suplementacja zalecana jest pacjentom, którzy - z różnych powodów - nie mogą dostarczyć do organizmu choliny z diety stałej (są to na przykład pacjenci karmieni przez sondę, na diecie płynnej czy w trakcie leczenia powodującego słabe wchłanianie składników odżywczych z przewodu pokarmowego lub przyczyniającego się do niepowściągliwych wymiotów).

Skutki uboczne stosowania choliny - czy można ją przedawkować?

Cholina przyjmowana w ramach suplementacji jest bardzo bezpieczną substancją - objawy jej przedawkowania obserwuje się dopiero po spożyciu dziennym wynoszącym około 3500 mg. Wśród tych symptomów wyróżnia się wymioty oraz biegunkę (a także ogólne dolegliwości ze strony układu pokarmowego - gazy, wzdęcia, zaparcia). Aby uniknąć takiej sytuacji, warto omówić skutki niedoboru lub nadmiaru choliny oraz jej suplementację podczas konsultacji z lekarzem, który ustali konkretną dawkę i ilość przyswajalnej choliny, biorąc pod uwagę zapotrzebowanie pacjenta na ten właśnie składnik.

Źródła:

  1. K. Drews, Aktywne wspomaganie szlaku foliantów - epigenetyczny wpływ choliny i witaminy B12 na rozwój ciąży [w:] Ginekologia Polska 12/2015
  2. A. Gryszczyńska, Witaminy z grupy B - naturalne źródła, rola w organizmie, skutki awitaminozy [w:] Borgis - Postępy Fitoterapii 4/2009
  3. Mgr K. Szczechowiak, Rola wybranych substancji w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego [w:] Neurologia Po Dyplomie 02/2020
  4. Dlaczego warto suplementować cholinę? [w:] Medycyna Praktyczna, 02.01.2018
  5. P. Gulbicka, A. Kanikowska, M. Marciniak, M. Grzymisławski, Współczesne terapie niealkoholowej stłuszczeni owej choroby wątroby [w:] Forum Zaburzeń Metabolicznych 2018, tom 9 nr 4
  6. A. M. Taraszewska, K. Wolnicka, M. Korólczyk-Kowalczyk, Żywienie w chorobie stłuszczeniowej wątroby [w:] Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH - Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2022

mgr farm. Izabela Kurowska

Zainteresowana tematem zdrowia – skończyła studia farmaceutyczne na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi, dodatkowo ukończyła studia podyplomowe z zakresu dietetyki. Wieloletnie doświadczenie i chęć zdobywania wiedzy z licznych szkoleń pozwala jej na wspieranie zdrowia pacjentów. Ma holistyczne podejście do leczenia wielu schorzeń, które powinno opierać się na właściwej farmakoterapii, doborze diety i aktywności fizycznej. W aptece Olmed pełni funkcję eksperta w zakresie wiedzy dotyczącej stosowania leków, suplementów i wyrobów medycznych. Prywatnie szczęśliwa matka dwójki dzieci, która stara się żyć w równowadze ze sobą i innymi. Sama w wolnym czasie biega i udoskonala pozycję w jodze i uwielbia kryminały.

Zobacz wszystkie wpisy autora

Artykuły zamieszczone na blogu apteki internetowej Olmed nie stanowią porady medycznej, ani opinii farmaceuty, lekarza lub dietetyka dostosowanej do indywidualnej sytuacji pacjenta. Udostępnione informacje stanowią jedynie generalne zalecenia, które nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do stosowania określonej terapii, zmiany nawyków, dawkowania produktów leczniczych, itp. Przed podjęciem jakichkolwiek działań mających wpływ na życie, zdrowie lub samopoczucie należy skontaktować się z lekarzem lub innym specjalistą, w celu otrzymania zindywidualizowanej porady.

Nigdy nie lecz się sam, korzystaj z opieki medycznej swojego lekarza i w przypadku objawów choroby lub pogorszenia się Twojego stanu zdrowia skontaktuj się ze specjalistą. Właściciel serwisu aptekaolmed.pl nie ponosi odpowiedzialności związanej z wykorzystaniem informacji zawartych w publikowanych za pośrednictwem Serwisu artykułach.

Wybrane leki, suplementy i kosmetyki:

Mensil - lek na potencję Entitis Dicoflor Baby Dulcobis Sylimarol Biotebal Fibrocontrol Bepanthen Lipiform Plus Magne B6 Forte Cetaphil Emolium Pampers Nutridrink
Ektin krople do oczu, 10ml