Wtórne utonięcie - czy to poważne zagrożenie niebezpieczne dla życia? Pierwsza pomoc medyczna w suchym utonięciu

Wtórne utonięcie - na czym polega? Przyczyny i objawy suchego utonięcia

Wtórne utonięcie, określane również mianem suchego utonięcia to terminy nieobecne w oficjalnej nomenklaturze medycznej. W teorii oznaczają one sytuację, w której w ciągu kilku dni od epizodu tonięcia, u ofiary wypadku dochodzi do obrzęku płuc i śmierci na skutek obecności wody zgromadzonej w płucach w trakcie tonięcia „pierwotnego”. Czy takie zjawisko naprawdę istnieje, a jeśli tak, to jakie są objawy suchego utonięcia? Co robić, gdy u dziecka lub u dorosłego wystąpią powikłania po wcześniejszym epizodzie topienia się?

Suche utonięcie - co to takiego? Przyczyny wtórnego utonięcia

Na samym początku warto zaznaczyć, że zjawisko wtórnego (czy też suchego) utonięcia, które miałoby wystąpić po kilku dniach od faktycznego epizodu topienia się, jest mitem. Często rodzice, po lekturze wielu przerażających informacji w internecie boją się, że ich dzieci doświadczą właśnie takiego zagrożenia - bez prezentowania wcześniejszych objawów, nagle i niespodziewanie, w domowym zaciszu. To na szczęście nieprawda - niepokojące urazy czy niecodzienne symptomy pojawiające się u pacjenta na kilka dni po podtopieniu nie są w żaden sposób powiązane z wcześniejszym wypadkiem.

Prawdą jest natomiast fakt, że w trakcie topienia do płuc może dostać się woda - przy czym są to naprawdę małe jej ilości (od kilku do kilkudziesięciu mililitrów). Dzieje się tak dlatego, że w sytuacji tonięcia pojawia się samoistny skurcz krtani, zabezpieczający niejako organizm przed przedostaniem się wody do dróg oddechowych. Co istotne - śmierć w wyniku utonięcia nie następuje na skutek „zalania” płuc wodą, ale na skutek niedotlenienia organizmu.

Mówiąc o „wtórnym” utonięciu jako następstwie faktycznego epizodu tonięcia, wiele osób ma na myśli tak naprawdę powikłania po tonięciu - a ich przyczyną rzeczywiście może być woda znajdująca się w płucach, przedostająca się tam podczas topienia z nosogardzieli i z jamy ustnej. O tym zagadnieniu piszemy w dalszej części artykułu.

Objawy wtórnego utonięcia - po jakim czasie mogą wystąpić? Utonięcie wtórne i obrzęk płuc jako powikłania tonięcia

Powikłania tonięcia i zachłyśnięcia wodą występują bardzo rzadko i obejmują obrzęk płuc, który rozwija się u pacjenta na skutek przedostania się wody do wspomnianego organu. Zjawiska tego, w nomenklaturze medycznej, nie określa się jednak mianem „wtórnego” czy „suchego” utonięcia - a właśnie powikłaniami po tonięciu. Obrzęk płuc, jako wynik podrażnienia tkanki i pęcherzyków płucnych przez wodę, może nastąpić do kilku godzin po przypadku topienia się, jednak nie rozwija się on nagle - poprzedzają go konkretne objawy, które - przy braku interwencji medycznej - będą nasilać się i skutkować coraz silniejszymi problemami z oddychaniem. Wśród tych symptomów można wyróżnić:

• uporczywy kaszel, połączony niekiedy z odkrztuszaniem pienistej plwociny;
• uczucie duszności, trudności w zaczerpnięciu powietrza „pełną piersią”, charczący lub świszczący oddech;
• bladość lub zasinienie powłok skórnych, zasinienie ust i/lub języka;
• uczucie silnego niepokoju i znacznego osłabienia organizmu;
• nietypowe ruchy klatki piersiowej (powiązane z uruchomieniem dodatkowych mięśni odpowiedzialnych za proces oddychania), które można zauważyć u rozebranego pacjenta podczas oddychania;
• trudności z mówieniem, zaburzenia świadomości.

Co istotne, wymienione powyżej symptomy nie muszą pojawić się jednocześnie i w takim samym natężeniu - zazwyczaj narastają one w czasie. Dodatkowo u większości pacjentów pierwsze objawy obrzęku płuc po zachłyśnięciu się wodą obserwuje się już po kilkunastu minutach od opuszczenia basenu, morza, jeziora czy rzeki - a nie po kilku lub nawet kilkunastu dniach od zdarzenia.

Wtórne utonięcie - pierwsza pomoc

Tak, jak zostało to wspomniane powyżej, „wtórne utonięcie” - czyli obrzęk płuc będący powikłaniem topienia się - rozwija się wraz z charakterystycznymi objawami, których nie wolno przeoczyć. W praktyce, jeśli to możliwe, ofiara podtopienia (niezależnie od tego, czy jest to dorosły, czy dziecko) powinna pozostać przez jakiś czas pod obserwacją lekarza. Jeśli zdaniem ratownika lub specjalisty nie ma takiej potrzeby, to wówczas rodzic - już w domu - musi czujnie obserwować dziecko. W przypadku odnotowania jakichkolwiek objawów wymienionych w poprzednim akapicie, należy szybko zgłosić się na najbliższy SOR (Szpitalny Oddział Ratunkowy) lub zadzwonić po zespół ratownictwa medycznego. U zaopiekowanego pacjenta z obrzękiem płuc zazwyczaj nie dochodzi do utraty świadomości i zatrzymania krążenia, natomiast jeśli się tak stanie, trzeba od razu skontaktować się z pogotowiem, wezwać karetkę i przystąpić do RKO (resuscytacji krążeniowo-oddechowej), obejmującej oddechy ratunkowe i uciśnięcia klatki piersiowej u osoby poszkodowanej.

Źródła:

1. J. D. Varner, A. Liu, komentarz: lek. M. Cettler, Podtopienia/utonięcia dzieci i młodzieży: skok na głęboką wodę [w:] Medycyna Praktyczna, 24.07.2023
2. T. Górecki, Pierwsza pomoc w przypadku podtopienia [w:] Medycyna Praktyczna, 21.08.2017
3. E. Tonia-Cwynar, A. Mazur, Dziecko po utonięciu [w:] Pediatria po Dyplomie, 03/2012
4. Rat. med. P. Woźniak, dr n. med. o zdr. M. Żurowska-Wolak, dr n. med. i n. o. zdr. M. Sulej-Niemiec, Zabawa w przydomowym oczku, która mogła mieć tragiczny finał, czyli przypadek podtopienia chłopca [w:] Stany Nagłe po Dyplomie 03/2024