Kwas DHA – czym jest kwas dokozaheksaenowy? Kwas DHA – właściwości i zastosowanie w suplementacji DHA u kobiet w ciąży i dzieci

Kwas DHA u dzieci, u kobiet w ciąży i seniorów - dlaczego jest tak ważny? Kiedy należy go suplementować?

Kwas DHA - a właściwie kwas dokozaheksaenowy - to, obok kwasów EPA i ALA, substancja należąca do grupy kwasów tłuszczowych omega-3, a więc wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. W organizmie pełni niezwykle istotne funkcje, natomiast z uwagi na wąski zakres źródeł pokarmowych kwasu DHA, wiele osób narażonych jest na jego niedobory. Suplementację kwasami omega-3 kojarzy się głównie z okresem ciąży - i słusznie, choć nie oznacza to, że jedynie kobiety spodziewające się dziecka mają uzasadnioną potrzebę dostarczania do organizmu DHA w ramach suplementacji. Kto jeszcze powinien zainteresować się przyjmowaniem kwasów omega-3 - w tym DHA? Czym ta substancja różni się od wspomnianych EPA i ALA - pozostałych kwasów omega-3? W jakich pokarmach je znajdziemy i kto jest najbardziej narażony na powstawanie niedoborów?

Kwas DHA – właściwości i działanie kwasów omega-3. Kwas dokozaheksaenowy a układ nerwowy, kondycja skóry, wzrok i inne aspekty funkcjonowania organizmu

Kwas dokozaheksaenowy jest substancją, która - ogólnie rzecz biorąc - pozytywnie wpływa na zdrowie człowieka. Wśród jej funkcji, zadań oraz obszarów oddziaływania można wyróżnić:

• wsparcie układu sercowo-naczyniowego - w wielu aspektach. Po pierwsze, DHA działa kardioprotekcyjnie - chroni serce przed arytmią i stanami zapalnymi. Oprócz tego jego odpowiedni poziom pozwala utrzymywać ciśnienie krwi, jak i procesy krzepliwości krwi w ryzach (przeciwdziałając incydentom sercowo-naczyniowym). Dodatkowo kwas dokozaheksaenowy pozytywnie wpływa na gospodarkę lipidową organizmu, pomagając obniżyć poziom triglicerydów („złego”) cholesterolu;
• wsparcie układu nerwowego - zarówno podczas jego rozwoju, jeszcze w okresie prenatalnym, jak i w ciągu całego życia. Odpowiedni poziom DHA pomaga przez długi czas utrzymać zdolności poznawcze na wysokim poziomie, wpływając na zmniejszenie ryzyka zapadnięcia na choroby neurodegradacyjne u seniorów;
• wsparcie narządu wzroku - tu podobnie, jak w przypadku układu nerwowego, właściwy poziom DHA jest niezbędny do tworzenia się elementów narządu wzroku w okresie prenatalnym, a dodatkowo pomaga utrzymać dobry wzrok już w dorosłości;
• przeciwdziałanie cukrzycy i otyłości - odpowiednia podaż DHA wpływa na zwiększenie wrażliwości tkanek na insulinę (co jednocześnie przekłada się na poprawę gospodarki węglowodanowej organizmu), a dodatkowo wykazuje zdolność do hamowania procesu tworzenia się tkanki tłuszczowej;
• działanie przeciwzapalne, co przekłada się na wiele obszarów funkcjonowania organizmu, a w tym na prawidłową odpowiedź odpornościową.

Warto tu również dodać, że kwasy omega-3 - w tym DHA - wspierają również zdrowie skóry. Dowiedziono, że suplementacja tych substancji wpływa pozytywnie na remisję AZS, czyli atopowego zapalenia skóry, o którym więcej informacji znajduje się w artykule Atopowe zapalenie skóry (AZS) u niemowląt, dzieci i dorosłych - przyczyny, objawy i leczenie AZS.

Kwas DHA w organizmie a kwas EPA - czym się różnią? Jakie są najlepsze źródła kwasów tłuszczowych omega-3?

Aby zrozumieć, czym DHA i EPA (kwas eikozapentaenowy) różnią się między sobą, należy wiedzieć nieco więcej o grupie kwasów omega-3. Jednym z nich jest kwas alfa-linolenowy (ALA), który powinien być dostarczany do organizmu wraz z dietą. To właśnie z niego, w ramach skomplikowanych przemian, powstaje kwas EPA, a następnie - DHA. W praktyce oznacza to, że optymalną sytuacją jest dostarczanie do organizmu wszystkich tych kwasów - zarówno ALA, jak i DHA oraz EPA. Każda z tych substancji różni się między sobą także budową chemiczną (determinującą ich późniejsze przemiany). Niemniej, jeśli chodzi o działanie, to każdy z kwasów omega-3 wspiera organizm w zakresie, jaki opisano w poprzednim akapicie.

Pokarmowe źródła kwasów omega-3 - w tym DHA i EPA - obejmują przede wszystkim tłuste ryby morskie, algi oraz jaja kurze. Niestety, aby pokryć dzienne zapotrzebowanie na kwasy omega-3 u dorosłej osoby, koniecznym byłoby spożywanie ryb około 4 razy w ciągu tygodnia - co oczywiście nie jest możliwe w praktyce z uwagi na koszt takiej diety, ale również preferencje żywieniowe człowieka. Niemniej, to właśnie ze względu na niedostateczną podaż DHA w diecie, u większości osób wskazana jest suplementacja preparatami zwiększającymi spożycie kwasów tłuszczowych omega-3.

Jakie jest dzienne zapotrzebowanie na kwas DHA u osób dorosłych?

Dzienne zapotrzebowanie na DHA u osób dorosłych szacuje się na około 250 mg na dobę. Niestety, tak, jak zostało to wspomniane powyżej, u niewielu dorosłych udaje się je pokryć w 100 procentach z diety. Właśnie dlatego większość społeczeństwa powinna przyjmować kwas DHA - dotyczy to zwłaszcza wegan i wegetarian (jeśli takie osoby całkowicie wykluczają spożycie produktów odzwierzęcych, mogą wybrać suplementy z DHA pochodzącym z alg), seniorów, a także kobiet w ciąży i pacjentów z obciążeniami układu sercowo-naczyniowego. Co istotne, wspomniana dawka - 250 mg DHA na dobę - dotyczy już dzieci po ukończonym 2 roku życia.

Kwas DHA dla niemowląt i dzieci - kiedy należy suplementować kwas DHA u najmłodszych?

Podstawowym źródłem DHA dla noworodka i niemowlęcia jest mleko matki. Szacuje się, że tak małe dziecko musi przyjmować z kobiecym pokarmem około 100 mg DHA na dobę - z tego względu to właśnie świeżo upieczona mama powinna zadbać o suplementację opisywanego składnika (jest on oczywiście komponentą wielu preparatów przeznaczonych dla kobiet karmiących piersią).

Jeśli dziecko, z różnych powodów, nie może być karmione piersią, wówczas przy wyborze mleka modyfikowanego, jednym z aspektów koniecznych do rozważenia, jest właśnie zawartość DHA deklarowana przez producenta. Wspomniana dawka omawianej substancji w ilości 100 mg na dobę dotyczy dzieci do ukończenia 24 miesiąca życia.

Suplementacja kwasu DHA w ciąży - ile kwasu dokozaheksaenowego powinno się przyjmować w okresie ciąży?

Ciąża jest wyjątkowym i pełnym wyzwań okresem, w trakcie którego suplementacja DHA jest tak naprawdę niezbędna. Średnio szacuje się, że kobieta spodziewająca się dziecka powinna przyjmować od 100 do 200 mg DHA ponad normę - łącznie dzienna dawka wynosi więc od 350 do 450 mg. Co istotne, wyróżnia się pewne okoliczności w czasie ciąży, w których dzienne zapotrzebowanie należy pokryć w jeszcze wyższym stopniu - niektóre panie przyjmują bowiem od 600 do nawet 1000 mg dziennie w ostatnim trymestrze ciąży (dotyczy to w większości przypadków pacjentek z wysokim ryzykiem porodu przedwczesnego). Suplementacja DHA w okresie ciąży jest istotna nie tylko ze względu na zdrowie matki, ale również z uwagi na rozwijające się w jej ciele dziecko. Kwasy omega-3 są bowiem niezbędne do prawidłowego przebiegu organogenezy oraz rozwoju układu nerwowego.

Źródła:

1. Dr Z. Zięba, LCPUFA (DHA, AA) w żywieniu niemowląt i małych dzieci [w:] forumpediatryczne.pl, dostęp: 22.09.2024
2. Kwasy tłuszczowe omega-3 - opis substancji czynnej w bazie leków Medycyny Praktycznej, dostęp: 22.09.2024
3. Dr n. med. D. Wnęk, Kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6 - źródła i właściwości [w:] Medycyna Praktyczna, 27.03.2023
4. Z. Zdrojewicz, M. Adamek, A. Machelski, E. Wójcik, Wpływ kwasów tłuszczowych (omega) zawartych w rybach na organizm człowieka [w:] Borgis - Medycyna Rodzinna 3/2015
5. J. H. Lee, MD, J. H. O’Keefe, MD, C. J. Lavie, MD, R. Marchioli, MD, W. S. Harris, PhD, Kwasy tłuszczowe omega-3 w zapobieganiu uszkodzenia mięśnia sercowego i naczyń krwionośnych [w:] Medycyna po Dyplomie09/2009
6. Dr n. med. A. Sut, Występowanie, działanie i właściwości kwasów omega 3-6-9 [w:] aptekaolmed.pl, 25.06.2021