Zespół suchego oka - przyczyny, objawy, leczenie

Zespół suchego oka to schorzenie, które dotyka kilkunastu procent populacji i często bywa bagatelizowane - niestety, w przypadku braku leczenia, może prowadzić do naprawdę przykrych konsekwencji i powikłań (na przykład w postaci uszkodzenia rogówki czy pogorszenia widzenia oraz nasilających się dolegliwości bólowych). Zespół suchego oka polega głównie na wystąpieniu problemu z nieprawidłowym  nawilżeniem powierzchni gałki ocznej - a do tego stanu z kolei przyczynia się niewłaściwy skład naturalnego filmu łzowego oraz ubytki powstające w tym filmie. Na szczęście istnieją sposoby na to, jak radzić sobie z dokuczliwymi objawami zespołu suchego oka. Sprawdź, jakie są przyczyny tego stanu, co robić, by minimalizować symptomy i jak wygląda leczenie tego schorzenia.

Zespół suchego oka - objawy

Jak rozpoznać zespół suchego oka? Objawy zespołu suchego oka są dość charakterystyczne, jednak w początkowej fazie tej dolegliwości bywają bagatelizowane i utożsamiane ze „zmęczeniem” wzroku. Niemniej, można wśród nich wyróżnić:

• irytujące uczucie piasku pod powiekami - czasem pacjenci opisują je jako uczucie obecności ciała obcego w oku, niemożliwego do pozbycia się;
• pieczenie, szczypanie, swędzenie oka;
• wrażenie suchego oka i potrzeba ciągłego mrugania;
• chwilowe pogorszenie się ostrości wzroku;
• gwałtowne, chwilowe łzawienie oczu (czasem nawet przybierające intensywność płaczu).

Oprócz wymienionych powyżej objawów, pacjenci zwracają uwagę na fakt pogłębienia się ich w momencie przebywania w pomieszczeniach lub przestrzeniach z zimnym lub gorącym suchym powietrzem, a także w pomieszczeniach, w których obecne są pyły.

Zespół suchego oka - przyczyny dolegliwości

U kogo najczęściej obserwuje się zespół suchego oka? Przyczyny dolegliwości są różne, choć zawsze sprowadzają się do pogorszenia jakości filmu łzowego, zmniejszenia ilości łez lub też do powstania ubytków w filmie łzowym. Takim zjawiskom sprzyjają:

• podeszły wiek (u kobiet - menopauza) - wraz z wiekiem u człowieka pogarsza się zarówno jakość, jak i ilość filmu łzowego, co jest naturalnym procesem;
• choroby wpływające negatywnie na jakość i ilość wydzielanych łez - są to między innymi choroby dermatologiczne, alergia, choroby autoimmunologiczne, neurologiczne;
• przyjmowanie niektórych leków - do powstania zespołu suchego oka mogą przyczynić się leki przeciwdepresyjne, leki stosowane w nadciśnieniu, leki przeciwmigrenowe, antykoncepcja hormonalna i HTZ (hormonalna terapia zastępcza);
• palenie tytoniu - zarówno bierne, jak i czynne. Dym papierosowy mocno podrażnia oczy i prowadzi do wysuszenia rogówki;
• zabiegi prowadzone w obrębie rogówki (najczęstszym powodem zespołu suchego oka w tym zakresie są zabiegi laserowej korekcji wzroku).

Oprócz wymienionych powyżej przyczyn wpływających na pojawienie się zespołu suchego oka lub pogorszenie objawów schorzenia, nie sposób nie wspomnieć o wielogodzinnej pracy przy komputerze lub przebywaniu przed ekranami. Czynnik ten sam w sobie nie prowadzi do wysuszenia filmu łzowego, jednak podczas wykonywania tych czynności człowiek ma tendencję do rzadszego mrugania - co z kolei przekłada się na niedostateczne nawilżenie gałki ocznej i zmniejszenie produkcji filmu łzowego. Wynika z tego, że osoby pracujące w ten sposób są bardziej narażone na wystąpienie zespołu suchego oka, jak i pogorszenie się objawów schorzenia.

Zespół suchego oka - leczenie i kwestia „sztucznych łez”

Kwestia terapii przy zespole suchego oka każdorazowo powinna być skonsultowana ze specjalistą, natomiast jeszcze przed postawieniem diagnozy pacjent może udać się do apteki w celu zakupu tak zwanych „sztucznych łez” - czyli kropli do oczu imitujących prawidłowy (składowo i ilościowo), naturalny filtr łzowy (czasem preparaty te określane są jako krople na zespół suchego oka). Ich stosowanie nie jest obarczone skutkami ubocznymi, więc w celu osiągnięcia ulgi od objawów, jak najbardziej można aplikować je samodzielnie.

Przed wdrożeniem konkretnej terapii suchego oka, leczenie musi być dobrane na podstawie badań diagnostycznych (wśród nich wymienia się między innymi badanie menisku filtra łzowego, pomiar intensywności wydzielania łez, badanie ubytków filmu łzowego w lampie szczelinowej i przy pomocy bezpiecznych dla oka barwników, które w teście mają uwidocznić zarówno zakres, jak i umiejscowienie ubytków). Dodatkowo okulista może potwierdzić lub wykluczyć obecność stanu zapalnego (obecnego jako konsekwencja zaawansowanych objawów). W takiej sytuacji, leczenie - oprócz oczywiście aplikacji sztucznych łez - będzie polegało także na podawaniu leków miejscowych o właściwościach przeciwzapalnych (w tym kortykosteroidów).

Warto tutaj dodać, że zespołu suchego oka nie da się wyleczyć całkowicie - terapia opiera się głównie na redukcji przykrych objawów i na ciągłym uzupełnianiu filtru łzowego. Pacjent może podejmować dodatkowo działania zapobiegawcze (unikając przebywania pomieszczeniach z suchym, ciepłym lub zimnym powietrzem, nosząc okulary chroniące go po bokach od wiatru czy pyłu, a także pijąc odpowiednią ilość wody w ciągu dnia), jednak stosowanie sztucznych łez może okazać się koniecznością do końca życia. Niektóre tego typu preparaty występują w formie żelu, a nie wodnistej cieczy - są one polecane do przyjmowania w porze nocnej, by nie zaburzać widzenia, a jednocześnie zapewnić długotrwałe działanie (czyli dłuższą obecność na powierzchni rogówki).

Źródła:

1. dr hab. n. med. M. Prost, Zespół suchego oka [w:] Medycyna Praktyczna, 21.08.2015
2. Dr n. med. A. M. Ambroziak, Zespół suchego oka - wytyczne praktyczne AAO 2018 [w:] Okulistyka po Dyplomie 01/2019
3. Mgr farm. E. Olszewska, Sztuczne łzy - co musimy o nich wiedzieć i dlaczego zespół suchego oka jest poważnym problemem [w:] Poradnik Olmed, 17.06.2021
4. Janik, J. Antoniewicz-Papis, R. Pogłód, M. Łętowska, Zespół „suchego oka” - możliwości leczenia z wykorzystaniem antologicznych „sztucznych łez” [w:] Journal of Transfusion Medicine 2013, tom 6, nr 2