Zapalenie piersi - objawy i przyczyny. Jak leczy się zapalenie piersi przy karmieniu? Czym jest ropień piersi, występujący jako powikłanie zapalenia?

Zapalenie piersi – objawy

Zapalenie piersi jest stanem zapalnym przebiegającym w gruczole mlecznym, które obejmuje jeden lub więcej płatów. Głównie dotyka kobiet w okresie karmienia piersią. Może wystąpić na każdym etapie laktacji, jednak najczęściej pojawia się w pierwszych tygodniach po porodzie. Rzadko może jednak rozwinąć się u kobiet nie tylko w okresie laktacji, a nawet u mężczyzn. Objawy laktacyjnego zapalenia piersi to:

• obrzęk piersi 
• bolesność dotykowa piersi 
• zaczerwienienie piersi 
• nadmierne ucieplenie gruczołu piersiowego 
• podwyższona temperatura ciała 
• uczucie rozbicia 
• objawy grypopodobne (bóle głowy, osłabienie, bóle mięśni) 
• ból lub pieczenie - ciągłe lub tylko w trakcie karmienia piersią 

Przyczyny zapalenia piersi

Szacuje się, że zapalenie piersi występuje u 10-33% matek karmiących. Najczęstsza przyczyna to zastój pokarmu spowodowany nieprawidłową techniką karmienia:

• brak karmień nocnych 
• zbyt krótkie karmienie 
• za długie przerwy pomiędzy karmieniami 
• niewłaściwa technika ssania piersi przez dziecko 

Więcej informacji dotyczących prawidłowego karmienia piersią znajduje się w artykule Karmienie piersią - praktyczne porady i wskazówki. Jak przystawić malucha i jak karmić dziecko piersią, by uniknąć najczęstszych problemów?. Niemniej, laktacyjne zapalenie piersi częściej występuje także w przypadku uszkodzenia lub zapalenia brodawki sutkowej. Ponadto, ryzyko zatkania przewodu mlecznego zwiększa:

• hiperlaktacja 
• rozbudzona laktacja przewyższająca potrzeby dziecka np. wskutek odciągania pokarmu po każdym karmieniu 
• uraz zewnętrzny 
• ucisk elementów ubrania, torby 
• zbyt silny masaż piersi 
• stres 
• przemęczenie 
• palenie papierosów 
• nieprawidłowe odżywianie się 

Wszystkie te czynniki mogą prowadzić do zatkania przewodu mlekowego, przepełnienia przewodów i pęcherzyków mlecznych. Wynikiem tego jest przenikanie składników pokarmu do tkanek zrębu gruczołu piersiowego. Odpowiedzią organizmu na to zjawisko jest napływ mediatorów zapalenia - cząsteczek uczestniczących w rozwoju stanu zapalnego. Wywołują one objawy miejscowe oraz ogólne. Jeżeli zastój pokarmu trwa długo, zwiększa się ryzyko namnażania się bakterii. Wśród bakterii najczęściej powodujących zapalenie piersi wymienić można:

• gronkowiec złocisty 
• paciorkowce 
• enterokoki 
• pałeczka okrężnicy 

Zazwyczaj jednak, za zakażenie bakteryjne odpowiedzialny jest gronkowiec złocisty (łac. Staphylococcus aureus).

Pozapołogowe zapalenie piersi u kobiet, czyli niezwiązane z laktacją i karmieniem może być spowodowane zakażeniem gruczołów łojowych, urazami, piercingiem sutków, implantami, hiperprolaktynemią czy zaburzeniami funkcji tarczycy. Zapalenie piersi u mężczyzn najczęściej wywołane jest zakażeniem gronkowcowym.

Diagnostyka stanu zapalnego piersi

Rozpoznanie stawiane jest na podstawie obrazu klinicznego. Charakterystyczna jest ogniskowa tkliwość w jednej piersi, zaczerwienienie, obrzęk, gorączka i złe samopoczucie. W przypadku, gdy kobieta karmiąca nie odpowiada na antybiotykoterapię zaleca się wykonać posiew pokarmu.

Leczenie zapalenia piersi. Domowe sposoby na zapalenie piersi

U kobiet karmiących podstawą jest skuteczne opróżnianie piersi - częste karmienie dziecka lub korzystanie z laktatora. Masaż bolesnego obszaru w kierunku brodawki sutkowej pomoże w prawidłowym drenażu piersi. Przy karmieniu najpierw należy przystawiać dziecko do piersi ze stanem zapalnym, później do drugiej. Zalecana pozycja karmienia to taka, w której dziecko skierowane jest brodą w stronę stanu zapalnego. Należy zwrócić uwagę, by ręką nie blokować kanalików mlecznych chorej piersi. Pomiędzy karmieniami ulgę mogą przynieść zimne okłady. Biustonosz powinien być jak najmniej uciskający. Nie należy masować piersi ani stosować ciepłych okładów. Wyjątkiem są masaże limfatyczne - masowanie powierzchni skóry od otoczki w kierunku dołu pachowego. Ból hamuje odruch oksytocynowy, który reguluje laktację na poziomie neurohormonalnym. Z tego powodu zalecane są niesteroidowe leki zapalne (np. ibuprofen) w dawce nie przekraczającej 1600 mg na dobę. Jeżeli kobieta chce kontynuować karmienie piersią, leki hamujące laktację nie są podawane. W przypadku, gdy występuje uszkodzenie lub stan zapalny brodawek, należy wdrożyć ich leczenie. Proces wspomaga picie wystarczającej ilości płynów, odpoczynek i prawidłowe odżywianie się. Jeżeli pomimo prawidłowego postępowania objawy grypopodobne i gorączka nie ustąpią w ciągu 12-24 godzin, a obrzęd i zaczerwienienie w ciągu 2-3, należy zgłosić się do lekarza i rozważyć antybiotykoterapię. W przypadku uszkodzenia brodawek od początku podawane są antybiotyki. Najczęściej stosowane są cefalosporyny I i II generacji. Czasami infekcja może mieć podłoże grzybicze - wówczas stosuje się leki przeciwgrzybicze.

Laktacyjne nawracające zapalenie piersi

Jeżeli zapalenie piersi w trakcie laktacji nawraca, najczęściej czynniki ryzyka zastoju pokarmu nie zostały wyeliminowane. Przyczyną może być również zbyt krótkie leczenie antybiotykiem, dobranie niewłaściwego antybiotyku lub nierozpoznany ropień piersi.

Powikłania zapalenia piersi

Głównym powikłaniem zapalenia jest rozwój ropnia piersi. Jest to zlokalizowane nagromadzenie wysięku zapalnego. Najczęściej spowodowany jest zakażeniem gronkowcem złocistym oraz MRSA, czyli gronkowiec złocisty oporny na metycylinę. Objawy ropnia piersi to obrzęk, zaczerwienienie, silnie bolesny guz piersi, powiększenie węzłów chłonnych pachowych, gorączka, tachykardia. W leczeniu stosowane są leki przeciwzapalne oraz antybiotyki. Większe ropnie wymagają opróżnienia metodą drenażu chirurgicznego.

Przypisy

1. Wilińska M. Laktacja tom I. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2022. 
2. Iwanowisz-Palus G., Bień A. Edukacja przedporodowa. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2020. 
3. Wójkowska-Mach J. Profilaktyka zakażeń połogowych. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2019.