Rak tchawicy – przyczyny, objawy, leczenie. Jak przebiega diagnostyka raka tchawicy, na czym polega profilaktyka i jakie są rokowania przy raku tchawicy?

Czym jest rak tchawicy?

Rak tchawicy to rzadki, ale zazwyczaj złośliwy nowotwór układu oddechowego, który rozwija się z komórek nabłonka wyściełającego drogi oddechowe. Stanowi on jedynie około 0,2% wszystkich nowotworów złośliwych, a jego częstość wynosi około 0,1 przypadków na 100 000 osób rocznie. Najczęstszym typem histologicznym jest rak płaskonabłonkowy, który często występuje u osób palących tytoń. Do innych typów zaliczamy rak gruczołowy, drobnokomórkowy czy mięsaki. Ze względu na swoją lokalizację, nowotwór ten może prowadzić do poważnych zaburzeń oddychania.

Częstość występowania raka tchawicy na tle innych nowotworów układu oddechowego

Rak tchawicy jest jednym z najrzadszych nowotworów złośliwych układu oddechowego. Według danych z programu Surveillance, Epidemiology, and End Results (SEER), nowotwory tchawicy stanowią mniej niż 0,1% wszystkich nowotworów złośliwych i około 0,2% wszystkich nowotworów dróg oddechowych. Szacuje się, że częstość występowania wynosi około 0,1-0,2 przypadku na 100 000 osób rocznie. Dla porównania, rak płuca (zarówno niedrobnokomórkowy, jak i drobnokomórkowy) występuje z częstością około 60 przypadków na 100 000 osób rocznie, co czyni go jednym z najczęstszych nowotworów na świecie. Z kolei częstość występowania raka krtani oscyluje w granicy 3–5 przypadków na 100 000 osób rocznie.

Rak tchawicy występuje niemal dwukrotnie częściej u mężczyzn niż u kobiet, a największa zapadalność przypada na szóste i siódme dziesięciolecie życia. Większość przypadków stwierdzana jest u pacjentów po 50 roku życia. W populacjach zachodnich typowe wskaźniki 5-letniego przeżycia dla raka tchawicy wahają się od 20% do 40%, przy czym zależą one od typu histopatologicznego i stadium zaawansowania choroby w momencie rozpoznania.

Sprawdź również: Nowotwory u osób starszych - przyczyny, objawy i leczenie nowotworów u seniorów. Dlaczego nowotwory występują częściej u osób starszych?.

Wczesne objawy raka tchawicy

Wczesne objawy raka tchawicy są często niespecyficzne, co prowadzi do opóźnionej diagnozy. U pacjentów może pojawiać się kaszel, duszności, chrypka, a nawet krwioplucie. Objawy te są często mylone z bardziej powszechnymi chorobami układu oddechowego jak POChP, astma czy zapalenie płuc. Dopiero przy znacznej obturacji światła tchawicy, przekraczającej 50%, objawy nabierają na sile. Wśród możliwych objawów klinicznych w różnych stadiach raka tchawicy wymienić można dolegliwości takie jak:

• Przewlekła chrypka
• Kaszel utrzymujący się przez dłuższy czas 
• Duszność lub uczucie zatkania dróg oddechowych 
• Stridor - świszczący oddech słyszalny zwłaszcza podczas wdechu 
• Nawracające infekcje dróg oddechowych
• Trudności w oddychaniu podczas wysiłku fizycznego 
• Ból gardła lub uczucie „ciała obcego” w gardle/tchawicy 
• Uczucie ucisku w szyi 
• Krwioplucie
• Zmieniona barwa głosu 
• Ból przy przełykaniu lub trudności z przełykaniem (jeśli guz nacieka przełyk) 

Diagnostyka raka tchawicy

Proces rozpoznania raka tchawicy obejmuje szereg badań obrazowych oraz procedur diagnostycznych. Najczęściej wykorzystywana jest tomografia komputerowa. Wykonuje się również bronchoskopię, umożliwiającą bezpośrednią wizualizację guza i pobranie wycinka do biopsji. Uzupełniająco wykonuje się także spirometrię, szczególnie przy podejrzeniu zwężenia dróg oddechowych, a także laryngoskopię w przypadku chrypki czy zmian głosu, które mogą sugerować naciek na fałdach głosowych.

Stopień zaawansowania choroby i klasyfikacja TNM

Dla raka tchawicy nie istnieje dedykowany system klasyfikacji, ale stosuje się klasyfikację TNM znaną z innych nowotworów głowy i szyi oraz płuc i oskrzeli. W ocenie stadium zaawansowania nowotworu bierze się pod uwagę wielkość guza, zajęcie okolicznych struktur, obecność przerzutów w węzłach chłonnych oraz przerzutów odległych. Ocena ta ma istotne znaczenie przy planowaniu leczenia raka płuca lub tchawicy. 

Możliwości leczenia raka tchawicy

Metody leczenia zależą od typu histologicznego oraz stadium zaawansowania choroby. Zabieg operacyjny stanowi podstawę terapii u pacjentów z guzem resekcyjnym. W przypadkach zaawansowanego raka lub braku możliwości operacji, stosuje się radioterapię, często skojarzoną z chemioterapią. W leczeniu nieoperacyjnym możliwe jest również zastosowanie inhibitorów kinaz tyrozynowych. W przypadkach nagłej obturacji wykonywana implantacja stentów - umieszczenie specjalnej rurki wewnątrz tchawicy, by umożliwić oddychanie.

Leczenie chirurgiczne raka tchawicy

Usunięcie guza tchawicy metodą chirurgiczną jest najbardziej skuteczne w przypadku nowotworów ograniczonych lokalnie, bez rozległych przerzutów. Operacje tego typu są trudne technicznie i wiążą się z ryzykiem powikłań jak np. rozejście się zespolenia, infekcje, czy problemy z mówieniem wynikające z uszkodzenia nerwów. W przypadku nowotworu krtani lub guza sięgającego do oskrzeli, zakres operacji może być poszerzony. W niektórych przypadkach wskazane jest także leczenie uzupełniające np. radioterapia pooperacyjna, szczególnie przy niepełnym wycięciu guza lub wysokim ryzyku wznowy.

Radioterapia i chemioterapia w terapii raka tchawicy

Radioterapia i chemioterapia odgrywają istotną rolę w leczeniu nieresekcyjnych przypadków raka tchawicy, szczególnie u pacjentów z zaawansowanym stadium choroby nowotworowej lub w sytuacji braku możliwości leczenia chirurgicznego. Radioterapia stosowana jest jako leczenie radykalne lub paliatywne i wykazuje umiarkowaną skuteczność, zwłaszcza w przypadku guzów o typie raka płaskonabłonkowego. W terapii skojarzonej coraz częściej wykorzystuje się nowoczesne techniki jak radioterapia stereotaktyczna (SBRT), pozwalająca na precyzyjne napromieniowanie guza przy minimalizacji uszkodzeń zdrowych tkanek. Chemioterapia znajduje zastosowanie głównie w agresywnych typach nowotworów. U niektórych pacjentów stosuje się leczenie systemowe oparte na połączeniu cisplatyny i etopozydu. Protokoły te zapożyczone są z leczenia drobnokomórkowego raka płuca, ze względu na zbliżony profil komórek nowotworowych. W sytuacjach awaryjnych jak np. ostra niedrożność dróg oddechowych, rozważa się terapię neoadiuwantową przed planowaną resekcją guza, w celu zmniejszenia jego masy. Niestety, wyniki leczenia raka tchawicy za pomocą radiochemioterapii są nadal niezadowalające w porównaniu do leczenia operacyjnego. Odsetek 5-letniego przeżycia pacjentów poddanych jedynie leczeniu zachowawczemu waha się od 10 do 20%, zależnie od typu histologicznego i stopnia zaawansowania.

Rokowania i czynniki wpływające na przeżywalność w raku tchawicy

Rokowanie w raku tchawicy zależy od kilku czynników, w tym typu histologicznego, stopnia zaawansowania choroby w momencie rozpoznania, możliwości wykonania radykalnej resekcji oraz odpowiedzi na leczenie uzupełniające. Pacjenci z rakami gruczołowo-torbielowatymi mają zwykle lepsze rokowanie niż ci z rakiem płaskonabłonkowym. 5-letnie przeżycie dla pacjentów po radykalnej resekcji chirurgicznej sięga 50–75% dla raka gruczołowo-torbielowatego i około 30–40% dla raka płaskonabłonkowego. W przypadku guzów nieoperacyjnych lub zaawansowanych miejscowo, przeżycie 5-letnie spada poniżej 20%. Negatywne czynniki prognostyczne obejmują: dodatnie marginesy chirurgiczne, naciek na struktury sąsiednie, obecność przerzutów oraz brak odpowiedzi na radioterapię.

Przerzuty i powikłania w przebiegu raka tchawicy

W zaawansowanym stadium rozwoju nowotworu tchawicy może dojść do przerzutów do węzłów chłonnych śródpiersia, płuc, a w późniejszym etapie także do wątroby, kości i mózgu. Szczególnie w przypadku raka płaskonabłonkowego oraz drobnokomórkowego raka tchawicy ryzyko przerzutów jest znacznie wyższe. Choroba nowotworowa o takim przebiegu może prowadzić do licznych powikłań, w tym do nawracających infekcji dróg oddechowych, zapaleń płuc, a także do perforacji przełyku lub krwotoków z naczyń sąsiadujących z guzem. Zajęcie nerwów krtaniowych może powodować jednostronne porażenie fałdu głosowego, co objawia się trwałą chrypką i dusznością. U części pacjentów dochodzi również do miejscowej progresji guza z koniecznością stosowania implantacji stentu, co poprawia komfort oddychania, ale nie wpływa na przebieg choroby. Rozsiew komórek nowotworowych do innych części ciała (przerzuty) jest jednym z głównych czynników wpływających na skrócenie czasu przeżycia.

Przeczytaj także: Rak płuca (nowotwór płuc) - przyczyny, objawy i leczenie.

Profilaktyka i wczesne wykrywanie raka tchawicy

Z uwagi na rzadkość występowania raka tchawicy, nie istnieją zalecenia dotyczące badań przesiewowych w kierunku tej choroby. Profilaktyka jest podobna jak przy innych nowotworach układu oddechowego, czyli niepalenie papierosów oraz nieprzebywanie w miejscach z dymem tytoniowym, unikanie ekspozycji na azbest, dymy przemysłowe i pyły chemiczne.

W przypadku zaobserwowania u siebie chrypki, duszności, problemów z oddychaniem warto skonsultować się z pulmonologiem lub otolaryngologiem, który zaleci odpowiednie badania diagnostyczne. Im szybciej wykryta zostanie zmiana, tym lepsze rokowanie.

Rak tchawicy a inne nowotwory układu oddechowego - rak krtani, rak płuca

Objawy raka tchawicy mają wiele wspólnego z innymi nowotworami w obrębie układu oddechowego. Zarówno objawy raka krtani, jak i raka tchawicy obejmują chrypkę, kaszel, duszność i trudności w przełykaniu. W przypadku guza krtani dominuje problem z mówieniem, natomiast nowotwory tchawicy częściej powodują obturację dróg oddechowych. Rak płuca z kolei, szczególnie drobnokomórkowy, może przez długi czas pozostawać bezobjawowy, a pierwsze symptomy wynikają często z obecności przerzutów lub zajęcia dużych oskrzeli. Wspólnym mianownikiem wszystkich typów raka w obrębie głowy i szyi oraz płuc jest związek z paleniem tytoniu i ekspozycją na azbest - czynniki te istotnie zwiększają ryzyko zachorowania.

Rak tchawicy i krtani – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jak objawia się rak tchawicy?

Rak tchawicy jest nowotworem rzadkim, a jego objawy często są niespecyficzne i mogą przypominać choroby układu oddechowego. Najczęściej pojawia się przewlekły kaszel, duszność nasilająca się z czasem oraz świszczący oddech. U części pacjentów występuje krwioplucie, chrypka lub uczucie przeszkody w drogach oddechowych. Objawy zwykle narastają stopniowo, co sprawia, że choroba bywa rozpoznawana w zaawansowanym stadium.

Co boli przy raku tchawicy?

W początkowych etapach rak tchawicy może nie powodować typowego bólu. W miarę rozwoju choroby pacjenci mogą odczuwać ból w klatce piersiowej, uczucie ucisku za mostkiem lub dyskomfort przy oddychaniu. Ból może także promieniować do szyi lub pleców, zwłaszcza jeśli nowotwór nacieka sąsiednie struktury. Dolegliwości bólowe często nasilają się przy kaszlu i wysiłku fizycznym.

Czym grozi nieleczone zapalenie tchawicy?

Nieleczone zapalenie tchawicy może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego dróg oddechowych i nasilenia objawów, takich jak kaszel czy duszność. Istnieje ryzyko szerzenia się infekcji na oskrzela i płuca, co może skutkować zapaleniem oskrzeli lub zapaleniem płuc. U osób z obniżoną odpornością zapalenie tchawicy może prowadzić do poważnych powikłań ogólnoustrojowych. Długotrwały stan zapalny sprzyja także uszkodzeniu błony śluzowej dróg oddechowych.

Jak wygląda gardło przy raku krtani?

W raku krtani gardło może wykazywać widoczne zmiany, takie jak zaczerwienienie, obrzęk lub nieregularne narośla w obrębie krtani. Często obserwuje się asymetrię struktur, owrzodzenia lub białe i czerwone plamy na błonie śluzowej. Objawom tym zwykle towarzyszy przewlekła chrypka, ból gardła i trudności w przełykaniu. Zmiany te wymagają dokładnej diagnostyki laryngologicznej, w tym badania endoskopowego.

Ile się żyje przy raku krtani?

Długość życia przy raku krtani zależy przede wszystkim od stadium zaawansowania choroby w momencie rozpoznania oraz zastosowanego leczenia. We wczesnych stadiach nowotwór ten ma stosunkowo dobre rokowanie, a pięcioletnie przeżycia są wysokie. W zaawansowanych postaciach rokowanie jest gorsze, zwłaszcza gdy dochodzi do przerzutów. Wczesna diagnoza, leczenie chirurgiczne, radioterapia i rehabilitacja znacząco zwiększają szanse na dłuższe i lepszej jakości życie.

Przypisy

1. Mukkamalla, Shiva Kumar R., Ryan Winters, and Arul V. Chandran. "Tracheal Cancer." StatPearls Publishing, 2023.
2. Liberale, Carlotta, et al. "Updates on larynx cancer: risk factors and oncogenesis." International journal of molecular sciences 24.16 (2023): 12913.
3. Piórek, Aleksandra, et al. "Do we need TNM for tracheal cancers? Analysis of a large retrospective series of tracheal tumors." Cancers 14.7 (2022): 1665.
4. Thandra, Krishna Chaitanya, et al. "Epidemiology of lung cancer." Contemporary Oncology/Współczesna Onkologia 25.1 (2021): 45-52.
5. Jeziorski A., Rutkowski P., Wysocki W. Chirurgia onkologiczna. Tom 1. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2018.
6. Morawiec-Sztandera A. Laryngologia onkologiczna.  PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2017.