Półpasiec – przyczyny zakażenia, powikłania i leczenie. Czym jest półpasiec? Poznaj jego objawy i dowiedz się, czy można zarazić się półpaścem od chorej osoby

Czym jest półpasiec? Czy zalicza się do chorób zakaźnych?

Półpasiec to choroba zakaźna, wywoływana przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca (wirus VZV) przenoszonego drogą kropelkową. To ten sam wirus, który powoduje ospę wietrzną. Półpasiec występuje tylko u osób, które wcześniej chorowały na ospę wietrzną. Kiedy ospa zniknie i rozsiane zmiany skórne ustąpią, wirus ospy wietrznej pozostaje nieaktywny w organizmie. Wirus półpaśca w stanie uśpienia znajduje się w zwojach nerwowych i nie daje żadnych objawów klinicznych, a gdy staje się aktywny z powodu czynników prowokujących lub przy spadku odporności, powoduje zachorowanie na półpaśca. U około 20% osób, które wcześniej przechorowały ospę wietrzną, może później rozwinąć półpasiec. W większości przypadków półpasiec występuje tylko raz. Czy półpasiec jest chorobą możliwą do leczenia? Czy istnieje szczepionka na to schorzenie i czy zakażenie wirusem ospy zawsze oznacza późniejsze zapadnięcie na omawianą chorobę?

Półpasiec – objawy choroby. Jak wygląda półpasiec i jak go rozpoznać w diagnostyce?

Początkowo w miejscu, w którym później pojawi się wysypka, może wystąpić ból, swędzenie lub uczucie mrowienia/palenia. Czasami wysypka może być poprzedzona złym samopoczuciem, bólem głowy i gorączką, ale częściej występuje jedynie łagodny świąd i bolesność.

Wysypka jest zwykle po jednej stronie ciała (wynika to z zajęcia przez wirusa konkretnych dermatomów - zakończeń nerwowych). Na przekrwionym tle pojawiają się bąbelki (pęcherzyki) z przezroczystą zawartością, która stopniowo staje się mętna, a z czasem zamienia się w żółte lub krwotoczne strupy. Czasami bolesne odczucia są mimo braku pęcherzyków, a pojawieniu się wysypki nie zawsze towarzyszą bolesne odczucia i swędzenie.

Przeczytaj także: Nerwoból - co to takiego? Jakie są przyczyny i objawy nerwobólu? Rodzaje nerwobólu: międzyżebrowy, twarzowy i inne. Czym jest neuralgia?.

Półpasiec – gdzie zwykle występuje wysypka?

Najczęściej wysypka wirusowa w przebiegu półpaśca u dzieci i dorosłych zlokalizowana jest na tułowiu i pośladkach, ale może również pojawić się na twarzy, kończynach górnych lub dolnych lub na powierzchni skóry unerwionej przez nerw, w którym następuje namnażanie wirusa.

Odmiany półpaśca

Choroba może przebiegać w sposób typowy lub nietypowy. W nietypowej postaci objawy mogą być niecharakterystyczne lub słabo wyrażone:

• Postać ograniczona - wysypka jest nieobecna lub występuje pojedyncze ognisko;
• Półpasiec pęcherzowy - wiele pęcherzyków z klarowną cieczą;
• Półpasiec krwotoczny - bąbelki z krwawym płynem, w miejscu których pozostają blizny.
• Półpasiec zgorzelinowy - pozostawia trudne do gojenia wrzody i szorstkie blizny.
• Półpasiec oczny – może grozić całkowitą utratą wzroku, jeżeli się nie podejmie leczenia jak najwcześniej.
• Półpasiec uszny – typowe objawy to szumy uszne i pogorszenie słuchu, jest to postać dość bolesna.

Półpasiec – przyczyny. Jakie są przyczyny półpaśca i co może go wywoływać?

Infekcje obecne w organizmie w stanie uśpienia są aktywowane. Następujące czynniki wywołują rozwój choroby:

• Leki tłumiące odporność;
• Ciężkie obciążenia, stres;
• Procesy nowotworowe;
• Radioterapia;
• HIV;
• Przeszczep narządu.

Powtarzające się epizody wymagają szczególnej uwagi, ponieważ wysypka jest często zlokalizowana w miejscu guza.

Półpasiec – leczenie. Ile trwa leczenie półpaśca?

Jeśli młodzi ludzie, którzy nie mają chorób przewlekłych, są chorzy, leczenie nie jest przeprowadzane. Choroba całkowicie zniknie w ciągu miesiąca. Aby złagodzić ból związany z półpaścem, lekarz może przepisać leki przeciwbólowe. W przypadku silnego bólu stosuje się środki przeciwbólowe wraz z lekami przeciwwirusowymi. Możliwe jest stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Przepisuje się leki przeciwwirusowe (np. acyklowir) w tabletkach, kremach, maściach lub zastrzykach domięśniowych.

Czy półpasiec jest zaraźliwy?

Czym można się zarazić półpaścem? Najczęściej przypadki rozwoju choroby odnotowuje się na wiosnę lub jesień. Jeśli dana osoba miała wcześniej ospę wietrzną i ma dobrą odporność, prawdopodobieństwo zakażenia przez kontakt z pacjentem jest minimalne. Jeśli odporność na wirusa opryszczki jest osłabiona lub nie uformowana, istnieje prawdopodobieństwo zachorowania w kontakcie, w tym wielokrotnie.

Kiedy można się zarazić półpaścem?

• Chory może zarazić tych, którzy nie chorowali na ospę wietrzną – dorosłych i dzieci.
• W obecności silnej odporności i dobrego zdrowia prawdopodobieństwo infekcji wynosi zero.
• Najczęściej chorują dzieci.
• Prawie każdy może zachorować, jeśli mechanizmy obronne są osłabione.
• Niebezpieczny w okresie powstawania świeżych bąbelków. Podczas tworzenia się skorupy nie ma niebezpieczeństwa zakażenia.

Niestety, obecnie nie ma swoistej szczepionki na półpasiec, natomiast istnieje szczepionka przeciwko ospie wietrznej - i to właśnie ona minimalizuje ryzyko zapadnięcia na omawianą chorobę w przyszłości.

Półpasiec – powikłania

Najczęstszymi powikłaniami są zaburzenia neuralgiczne: bolesne odczucia, swędzenie, parestezje, nerwobóle, neuralgia, które utrzymują się przez długi czas po wystąpieniu wysypki. Czasami bolesność może utrzymywać się przez długi czas po przejściu wysypki, od kilku tygodni do kilku miesięcy. Ten przebieg choroby jest najbardziej typowy dla osób starszych.

Możliwe jest również przyłączenie infekcji bakteryjnej. Kiedy wysypka staje się czerwona, dołączają się opuchnięte, bolesne odczucia. W takim przypadku należy skontaktować się z dermatologiem, aby wykluczyć wtórną infekcję. Po konsultacji ze specjalistą może być konieczne przepisanie leków przeciwbakteryjnych.

Wysypka półpaśca w oku lub czubku nosa może wskazywać na uszkodzenie gałęzi ocznej nerwu trójdzielnego, co może prowadzić do powikłań, takich jak jaskra, zapalenie nerwu trójdzielnego. Dlatego ten rodzaj choroby wymaga jak najszybszego i najdokładniejszego zbadania i leczenia.

Jak uniknąć zachorowania na półpasiec?

Ryzyko zachorowania na półpasiec zmniejsza ryzyko szczepienia przeciwko ospie wietrznej, które zapobiegają pierwotnej infekcji wirusem VZV. Po przebyciu ospy wietrznej wirus pozostaje w zwojach nerwowych w postaci uśpionej i może ulec reaktywacji utajonego zakażenia przy spadku odporności swoistej typu komórkowego.

W Polsce od 2023 roku dostępna jest szczepionka Shingrix przeciwko półpaścowi, zalecana dla wszystkich osób w wieku od 50 lat oraz dla osób od 18 roku życia z czynnikami ryzyka (niedobory odporności, przewlekłe choroby serca, płuc, wątroby, cukrzyca, choroby autoimmunologiczne).

U osób, które nie przebyły ospy wietrznej ważne jest unikanie bezpośredniego kontaktu z płynem występującym w pęcherzykach wypełnionych płynem u chorych na półpasiec/ospę wietrzną. Chory jest zaraźliwy w fazie nieprzyschniętej wysypki, natomiast po ustąpieniu zmian skórnych, gdy pęcherzyki pokrywają się strupami, zaraźliwość ustaje. Szczególnie narażone na ciężki przebieg są osoby w podeszłym wieku oraz z obniżoną odpornością.

Sprawdź również: Kalendarz szczepień dla dorosłych 2024-2025. Na ile harmonogram szczepień różni się od tego u dziecka? Kalendarz szczepień dorosłych - aktualne informacje.

Półpasiec - podsumowanie

Półpasiec jest chorobą zakaźną wywoływaną przez reaktywację wirusa ospy wietrznej (VZV), który po przebyciu ospy wietrznej pozostaje w organizmie. Półpasiec objawia się jednostronnym występowaniem bolesnych pęcherzyków charakterystycznie umiejscowionych na obszarach skóry unerwionych przez jeden korzeń rdzeniowy. Przed wystąpieniem wysypki mogą pojawić się objawy zwiastunowe takie jak ból, świąd, mrowienie. Dodatkowo mogą występować objawy ogólne - gorączka, ból głowy, złe samopoczucie. Wykwity początkowo mają postać pęcherzyków wypełnionych płynem, które następnie pękają pozostawiając owrzodzenia, pokrywające się strupami. W leczeniu stosuje się leki przeciwwirusowe (acyklowir, walacyklowir, famcyklowir), które zmniejszają nasilenie i czas trwania choroby. Leczenie przeciwwirusowe zmniejsza czas trwania objawów, jednak nie zapobiega neuralgii popółpaścowej.

Do najczęstszych powikłań półpaśca należy neuralgia popółpaścowa - przewlekły ból utrzymujący się po ustąpieniu zmian skórnych. Przy zajęciu pierwszej gałęzi nerwu trójdzielnego rozwija się półpasiec oczny zagrażający wzrokowi. Rzadko może dojść do porażenia nerwu twarzowego czy zapalenia opon mózgowych. Wzrost zapadalności na półpasiec obserwuje się u osób w podeszłym wieku oraz u chorych z obniżoną odpornością. Jedynym sposobem zmniejszenia ryzyka zachorowania są szczepienia ochronne - szczepionka przeciw ospie wietrznej oraz szczepionka Shingrix przeciwko półpaścowi.

Półpasiec - najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jakie są pierwsze objawy półpaśca?

Półpasiec zwykle zaczyna się od bólu, pieczenia lub mrowienia w określonym miejscu na skórze. Objawy te mogą pojawić się na kilka dni przed wystąpieniem charakterystycznej wysypki. Następnie pojawiają się zaczerwienienia i pęcherzyki wypełnione płynem, najczęściej po jednej stronie ciała. U niektórych osób występuje także gorączka, zmęczenie oraz ból głowy.

Czy choroba półpasiec jest zaraźliwa?

Półpasiec nie przenosi się tak łatwo jak inne infekcje wirusowe. Jednak osoba chora może przekazać wirusa Varicella-zoster virus osobie, która wcześniej nie chorowała na ospę wietrzną. W takim przypadku zakażona osoba zachoruje właśnie na ospę wietrzną, a nie na półpasiec. Ryzyko zakażenia istnieje głównie poprzez kontakt z płynem z pęcherzyków skórnych.

Jak długo trwa półpasiec?

Objawy półpaśca zwykle utrzymują się od dwóch do czterech tygodni. Wysypka pęcherzykowa pojawia się stopniowo, a następnie pęcherzyki zasychają i tworzą strupy. Proces gojenia może trwać kilkanaście dni. U części pacjentów ból może utrzymywać się dłużej, nawet po zniknięciu zmian skórnych.

Od czego dostaje się półpaśca?

Półpasiec pojawia się w wyniku ponownej aktywacji wirusa Varicella-zoster, który pozostaje w organizmie po przebyciu ospy wietrznej. Wirus ukrywa się w komórkach nerwowych i może uaktywnić się po wielu latach. Najczęściej dochodzi do tego w okresie osłabionej odporności, stresu lub po ciężkiej chorobie. Ryzyko wzrasta także wraz z wiekiem.

Czy półpasiec przejdzie sam?

W wielu przypadkach zmiany skórne ustępują samoistnie po kilku tygodniach. Jednak nieleczony półpasiec może prowadzić do powikłań, takich jak długotrwały ból nerwowy. Dlatego często zaleca się leczenie przeciwwirusowe, które skraca czas trwania choroby. Najlepsze efekty daje rozpoczęcie terapii we wczesnym etapie choroby.

Czy z półpaścem trzeba iść do lekarza?

Tak, w przypadku podejrzenia półpaśca warto skonsultować się z lekarzem. Specjalista może potwierdzić diagnozę i zalecić odpowiednie leczenie, na przykład preparaty przeciwwirusowe. Wczesne leczenie zmniejsza ryzyko powikłań oraz może złagodzić ból. Szczególnie ważna jest konsultacja u osób starszych lub z osłabioną odpornością.

Z czym pomylić półpasiec?

Półpasiec może być czasami mylony z innymi chorobami skóry. Objawy mogą przypominać alergiczne zapalenie skóry, opryszczkę lub bakteryjne zakażenia skóry. W początkowej fazie, zanim pojawi się wysypka, ból może być błędnie interpretowany jako problem mięśniowy lub nerwoból. Dlatego prawidłowa diagnoza powinna być postawiona przez lekarza.

Ile dni zaraża chory na półpasiec?

Osoba z półpaścem jest zakaźna od momentu pojawienia się pęcherzyków aż do czasu ich całkowitego zaschnięcia. Zwykle trwa to około 7-10 dni. W tym czasie należy unikać bezpośredniego kontaktu zmian skórnych z innymi osobami, szczególnie z kobietami w ciąży i osobami z obniżoną odpornością. Po zagojeniu pęcherzyków ryzyko zakażenia znika.

 Przypisy:

1. Dworkin RH, Johnson RW, Breuer J, Gnann JW, et al. Recommendations for the management of herpes zoster. Clin Infect Dis. 2007 Jan 1. 44 Suppl 1:S1-26.
2. Goh CL, Khoo L. A retrospective study of the clinical presentation and outcome of herpes zoster in a tertiary dermatology outpatient referral clinic. Int J Dermatol. 1997 Sep. 36(9):667-72.
3. Kost RG, Straus SE. Postherpetic neuralgia--pathogenesis, treatment, and prevention. N Engl J Med. 1996 Jul 4. 335(1):32-42.
4. Wung PK, Holbrook JT, Hoffman GS, Tibbs AK, Specks U, et al. Herpes zoster in immunocompromised patients: incidence, timing, and risk factors. Am J Med. 2005 Dec. 118(12):1416.
5. Marin M, Meissner HC, Seward JF. Varicella prevention in the United States: a review of successes and challenges. 2008 Sep. 122(3):e744-51.