Na czym polega fluoryzacja zębów u dzieci i dlaczego warto ją stosować?

Fluoryzacja zębów u dzieci (określana również jako fluorowanie zębów) to popularny zabieg stomatologiczny, stanowiący element odpowiedzialnej i niezbędnej profilaktyki próchnicy u dzieci.  Mimo, iż jest on stosowany już od dziesiątek lat - w różnych formach - to nadal wielu rodziców ma co do niego wątpliwości. Dotyczą one przede wszystkim toksyczności samego fluoru. Warto jednak od razu zaznaczyć, że sam fluor - podobnie jak inne substancje mineralne czy pierwiastki - jest szkodliwy jedynie w dawkach przekraczających dopuszczalne normy, natomiast ich przekroczenie, przy odpowiedniej kontroli, jest praktycznie niemożliwe. Fluorowanie zębów, zarówno u dzieci, jak i dorosłych, jest więc bezpieczne i potrzebne w celu uniknięcia próchnicy i degradacji szkliwa (dotyczy to nie tylko stałego uzębienia, ale również zębów mlecznych). Na czym polega fluoryzacja i jak konkretnie oddziałuje na szkliwo? W jaki sposób wygląda zabieg u stomatologa? Czy to wystarczający sposób na profilaktykę próchnicy u dzieci? Poznaj najważniejsze informacje o fluoryzacji i przygotuj swoją pociechę do zabiegu!

Na czym polega fluoryzacja zębów u dzieci?

Fluoryzacja mleczaków czy zębów stałych u dzieci, ale także u dorosłych, może przybierać dwie postacie: endo- i egzogenną. Endogenne formy dostarczania fluoru to spożywanie forowanej wody (niestety, mimo pozytywnych wyników takiej praktyki w Polsce zaprzestano dodawania fluory do wody pitnej), produktów spożywczych bogatych w ten pierwiastek, a także suplementów diety pod postacią tabletek do rozpuszczania w wodzie czy specjalnych kropli. Po dostarczeniu fluoru do organizmu, jest on „użytkowany” z wewnętrznych zasobów.

Fluorowanie zębów - a więc zewnętrzne dostarczanie fluoru na powierzchnię szkliwa - jest metodą egzogenną (inaczej określaną jako metoda kontaktowa) dostarczania omawianego pierwiastka. Na czym polega fluoryzacja w praktyce i jakie korzyści przynosi? Przede wszystkim związki fluoru, poprzez przemiany chemiczne, wbudowują się w struktury szkliwa, uszczelniając je i chroniąc nie tylko przed atakiem bakterii i rozwojem próchnicy, ale również przed demineralizacją - a w konsekwencji, przed osłabieniem szkliwa. Niewiele osób wie, że sama obecność fluoru - poprzez blokowanie enzymów bakteryjnych - blokuje przemianę cukrów do formy kwasów penetrujących szkliwo, co jest dodatkowym mechanizmem wspierającym profilaktykę próchnicy u dzieci.

Fluoryzacja mleczaków - dlaczego warto ją wykonywać?

Niestety, zarówno fluoryzacja mleczaków, jak i codzienne dbanie o higienę jamy ustnej na etapie posiadania przez malucha zębów mlecznych, wciąż bywają zaniedbywane. Wiele osób sądzi, że zęby mleczne „i tak kiedyś wypadną”, więc nie opłaca się o nie troszczyć. To ogromny błąd, który może mieć wielopłaszczyznowe konsekwencje, ponieważ kondycja „mleczaków” przekłada się nie tylko na ogólne zdrowie malucha, ale również na formowanie zgryzu oraz na późniejsze problemy z zębami stałymi.

Przede wszystkim należy zaznaczyć, że próchnica jest chorobą zakaźną. W praktyce oznacza to, że nawet, jeśli zęby mleczne zające próchnicą wypadną, to w zębodołach wciąż pozostaną bakterie odpowiedzialne za rozwój tego schorzenia. To z kolei przekłada się na zainfekowanie próchnicą zalążków zębów stałych, które wyrosną już osłabione i podatne na dalsze uszkodzenia. Nie jest to jednak jedyny powód, dla którego warto stosować fluoryzację mleczaków. Oprócz tego zęby stałe, pojawiające się po wypadnięciu zębów mlecznych, nie mają jeszcze „dojrzałego” szkliwa wysyconego fluorem - to dodatkowy argument przemawiający za koniecznością fluoryzacji zębów mlecznych, a więc ochrony obu rodzajów uzębienia przed atakiem bakterii wywołujących próchnicę.

Na koniec należy dodać, że higiena jamy ustnej u niemowląt i małych dzieci - nawet, jeśli na początku jest wykonywana przez rodziców, a później z ich pomocą - nigdy nie będzie tak dokładna, jak ma to miejsce u dorosłego, w pełni świadomego swoich ruchów człowieka. W konsekwencji przeciwdziałanie rozwojowi bakterii oraz próchnicy musi stać na najwyższym poziomie i być wielopłaszczyznowe - włączające omawianą fluoryzację zębów.

Jak przebiega zabieg fluoryzacji?

Tak, jak zostało to wspomniane we wstępie artykułu, zabieg fluoryzacji u dzieci jest krótki i bezbolesny - w niczym nie przypomina już metod stosowanych kilkanaście lat temu, polegających na myciu uzębienia niesmacznym płynem pod czujnym okiem higienistki. Fluorowanie zębów odbywa się obecnie w gabinetach stomatologicznych przeznaczonych dla małych pacjentów i zazwyczaj następuje po dokładnej kontroli, pozbyciu się ewentualnych ognisk próchnicy, uzupełnieniu ubytków oraz po oczyszczeniu powierzchni zębów.

Po wymienionych powyżej etapach, stomatolog przystępuje do właściwej fluoryzacji. Wśród najpopularniejszych metod wyróżnia się:

• wcieranie preparatu z fluorem w powierzchnię zębów;
• „lakierowanie zębów”, a więc dokładne pokrycie szkliwa preparatem tworzącym na zębach warstwę ochronną (przypominającą warstwę bezbarwnego lakieru);
• fluoryzację za pomocą specjalnych, smakowych pianek zawierających związki floru.

Preparaty stosowane do fluoryzacji mogą być bezmakowe lub posiadać w składzie owocowe aromaty, które zdecydowanie uatrakcyjniają cały zabieg. Częstotliwość fluorowania zębów określa lekarz prowadzący, jednak zwykle przeprowadza się ją 2 razy do roku, w odstępie 6 miesięcy. Oprócz fluorowania gabinetowego, lekarz może również zalecić stosowanie preparatów przeciw próchnicy w postaci past, płukanek, kropli i innych formuł.

Źródła:

1. Dr n. Med. I. M. Tomaszewska, Fluor [w:] Medycyna Praktyczna, 17.08.2016
2. Kozaczuk, Fluoryzacja dogłębna w profilaktyce i leczeniu próchnicy (…) Opisy przypadków [w:] Borgis - Nowa Stomatologia 1/2020
3. Wójtowicz, A. Malm, Mikrobiologiczne podłoże próchnicy w aspekcie jej profilaktyki [w] Mikrobiologia 5/2009
4. Rolińska, A. Krajewska, M. J. Jarosz, Rola programów zdrowotnych w profilaktyce próchnicy zębów u dzieci i młodzieży [w:] Aspekty zdrowia i choroby 2/2017