Hantawirusy przenoszone przez gryzonie - czym charakteryzują się te wirusy? Zakażenia hantawirusowe - leczenie i powikłania (gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym). Jak objawia się hantawirus?

Zakażenia hantawirusowe - co to takiego? Czym są hantawirusy i jakie są drogi zakażenia hantawirusami?

Hantawirusy to grupa patogenów należących do tak zwanych buniawirusów (z łaciny - Bunyaviridae), o których głośno zrobiło się na przełomie lutego i marca 2025 roku, za sprawą tajemniczej śmierci amerykańskiego aktora - Gene Hackmana - oraz jego żony (Betsy Arakawy). Ich ciała znaleziono w posiadłości w Santa Fe, a w toku śledztwa ustalono, że kobieta zmarła kilka dni wcześniej, niż mężczyzna - po zakażeniu hantawirusem i na skutek szybko postępującej choroby prowadzącej do zaburzeń oddychania (prawdopodobnie był to hantawirusowy zespół płucny). Omawiany wirus nie przenosi się z człowieka na człowieka - dlatego zakażenie nie było przyczyną śmierci Gene Hackmana (w jego przypadku do zatrzymania akcji serca przyczyniła się zaawansowana choroba Alzheimera oraz choroba układu krążenia, na które cierpiał już wcześniej). Niemniej, to właśnie tragiczna śmierć aktora i jego żony stały się przyczyną rozpoczęcia dyskusji dotyczącej hantawirusów. Jak dochodzi do zakażenia? Kto jest ich rezerwuarem i jakie choroby wywołują hantawirusy?

Czym jest hantawirus? Rezerwuar hantawirusów: gdzie mogą występować i jak się przenoszą?

Tak, jak zostało to wspomniane, hantawirusy są patogenami należącymi do grupy buniawirusów. Rezerwuarem serotypów (a więc odmian wirusów) groźnych dla człowieka są gryzonie (myszy, szczury) - a konkretnie ich mocz, kał oraz ślina. Do zakażenia dochodzi drogą wziewną (kropelkową) lub - rzadziej - przez bezpośredni kontakt błon śluzowych lub uszkodzonej skóry z odchodami i innymi wydalinami wspomnianych zwierząt. Co istotne, infekcja nie przenosi się z człowieka na człowieka (oprócz jednej odmiany o nazwie Andes, dla której obszarem występowania endemicznego jest Ameryka Południowa). Jak łatwo można się domyślić, osoby najbardziej narażone na zakażenie hantawirusami to osoby mające największą styczność z gryzoniami w trakcie pracy. Chodzi tu przede wszystkim o weterynarzy, laborantów pracujących ze zwierzętami, ale również o leśników czy osoby zatrudnione przy deratyzacji.

Co do zasady, hantawirusy wywołują dwie groźne dla zdrowia ludzkiego choroby - pierwszą z nich jest gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym, a drugą - hantawirusowy zespół płucny (szerzej piszemy o nich poniżej). Oba te schorzenia mają inny region występowania i są wywoływane przez zakażenie innymi serotypami omawianych wirusów. I tak:

• gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym może być wywołana przez serotyp Hantaan (występujący endemicznie w Azji - w tym w Korei), serotyp Dobrava (występujący na Bałkanach), serotyp Puumala(występujący w Skandynawii), a także przez serotyp Seoul (występujący na całym świecie);
• hantawirusowy zespół płucny może być z kolei wywoływany przez serotyp Sin Nombre (występujący w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych), serotypy Hu39694 oraz Lechiguanas (występujące w Argentynie), a także serotypy Andes i Oran (charakterystyczne dla regionu Chile).

Co istotne, obecnie w Polsce odnotowuje się niewiele zachorowań - od kilku do kilkunastu przypadków zakażeń hantawirusami rocznie.

Hantawirusowy zespół płucny i gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym

Czym charakteryzują się zespoły chorobowe wywoływane przez zakażenie hantawirusami i jakie dają objawy?

• W przypadku rozwinięcia się gorączki krwotocznej z zespołem nerkowym (w skrócie HFRS) u pacjenta obserwuje się ostry początek choroby, przebiegający z wysoką gorączką oraz uczuciem zimna i ogólnego osłabienia, dreszczami, bólami głowy i mięśni, bólem gardła, rumieniem obecnym na skórze twarzy, a rzadziej - z zapaleniem spojówek oraz wysypką (okres wylęgania trwa średnio 2 tygodnie). Następnie u chorego rozwijają się obrzęki, a w fałdach skórnych oraz na spojówkach obecne są wybroczyny. W ciągu kilku dni dochodzi do istotnych zaburzeń morfologii krwi (zwłaszcza w zakresie liczby leukocytów, aż do odczynu białaczkowego i małopłytkowości) i białkomoczu oraz krwinkomoczu. Po około tygodniu rozpoczyna się druga faza objawów, obejmujących spadek temperatury ciała, spadek ciśnienia tętniczego krwi i inne symptomy, charakterystyczne dla zapaści naczyniowej. Następnie dochodzi do niewydolności nerek, a w najcięższych przypadkach - również do rozwoju skazy krwotocznej, uszkodzenia nerek i obrzęku płuc. Większość przypadków wymaga leczenia szpitalnego, które jest objawowe i ma na celu przywrócenie równowagi wodno-elektrolitowej organizmu, wydolności organów oraz prawidłowych parametrów krwi. Śmiertelność w przypadku gorączki krwotocznej z zespołem nerkowym, w zależności od wariantu wirusa, którym chory jest zakażony, szacuje się na od 1 do 15% przypadków.
• Hantawirusowy zespół płucny, w początkowej fazie rozwoju, daje objawy grypopodobne (gorączka, bóle głowy i bóle mięśni, uczucie zimna, dreszcze). Okres wylęgania choroby to od 1 do 6 tygodni. Po kilku dniach u pacjentów obserwuje się również symptomy ze strony układu oddechowego - w tym duszności, skrócenie oddechu i jego spłycenie, kaszel, a oprócz tego pojawiają się nudności i wymioty oraz bóle brzucha. Dalej rozwija się obrzęk płuc, a w ciężkich przypadkach prowadzi on do ostrej niewydolności krążeniowo-oddechowej i zespołu ARDS, które wymagają leczenia szpitalnego na oddziale intensywnej terapii. Terapia uwzględnia wspomaganie wentylacji, a także działania w kierunku przywrócenia równowagi kwasowo-zasadowej, wodno-elektrolitowej oraz regulacji ciśnienia krwi i wysycenia krwi tlenem. Niestety, hantawirusowy zespół płucny jest dużo groźniejszy, niż gorączka krwotoczna wywołana zakażeniem hantawirusowym - szacuje się, iż śmiertelność zespołu płucnego sięga nawet 50% przypadków.

Rozpoznanie zakażeń hantawirusowych i badania na obecność hantawirusów

Obie wymienione powyżej choroby, wywoływane przez zakażenie hantawirusami, rozpoznaje się na podstawie obrazu klinicznego prezentowanego przez pacjenta (a więc jego stanu ogólnego, informacji uzyskanych w badaniu przedmiotowym oraz w trakcie wywiadu). Aby potwierdzić zakażenie wirusem, konieczne jest wykonanie badań serologicznych (na obecność swoistych przeciwciał IgG i obecność przeciwciał IgM przeciwko wirusom lub badań laboratoryjnych krwi wykonywanych innymi metodami - w tym testem ELISA). Badania te (podobnie, jak leczenie) co do zasady powinny odbywać się na oddziale zakaźnym.

Hantawirusy na statku wycieczkowym MV Hondius - maj 2026

Na początku maja 2026 roku w mediach znów zrobiło się głośno o hantawirusach - a to za sprawą pojawienia się zakażeń u pasażerów statku wycieczkowego MV Hondius, należącego do holenderskiego przewoźnika. Statek ten, zanim zbliżył się do obszaru Wysp Zielonego Przylądka, wypłynął z portu Ushuai, położonego w południowej Argentynie. Niestety, doniesienia mają niepokojący charakter, bowiem zakażenie hantawirusem potwierdzono obecnie u 7 osób (ze 147 pasażerów - włączając to załogę), z których 3 osoby zmarły, a jedna przebywa obecnie w szpitalu w Republice Południowej Afryki.

Tak, jak zostało to wspomniane w poprzednich akapitach, co do zasady, hantawirusy nie przenoszą się z człowieka na człowieka. Wyjątkiem jest opisany wariant Andes, który wykazuje tę zdolność, a endemicznym regionem jego występowania jest właśnie Ameryka Południowa (skąd wypłynął statek). W związku z tymi okolicznościami podejrzewa się, że to właśnie ten rodzaj hantawirusa pojawił się na pokładzie MV Hondius.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), a także specjaliści epidemiologii uspokajają, że obecnie nie ma jednak zagrożenia wybuchem epidemii czy też pandemii podobnej do tej, jaką wywołał COVID-19. WHO deklaruje również udzielenie pełnego wsparcia i podjęcie współpracy z władzami oraz personelem medycznym w zakresie badań i opieki nad pasażerami rejsu.

Hantawirusy - najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jakie są objawy zakażenie hantawirusem?

Objawy zakażenia hantawirusem początkowo przypominają grypę lub silne przeziębienie. Najczęściej pojawia się gorączka, bóle mięśni, osłabienie oraz bóle głowy. U części osób występują także nudności, bóle brzucha i problemy żołądkowo-jelitowe. W cięższych przypadkach może dojść do zajęcia płuc lub nerek, co prowadzi do duszności i poważnych powikłań. Przebieg choroby zależy od rodzaju hantawirusa oraz ogólnego stanu zdrowia chorego.

Czy hantawirusy występują w Polsce?

Tak, hantawirusy występują również w Polsce, choć zakażenia są stosunkowo rzadkie. Najczęściej związane są z kontaktem z dzikimi gryzoniami lub ich wydzielinami. W Europie częściej spotyka się szczepy powodujące gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym niż ciężkie zakażenia płucne znane z Ameryki. Przypadki zachorowań notowano także w innych krajach Europy Środkowej i Północnej. Ryzyko zakażenia jest większe u osób mających kontakt z miejscami bytowania gryzoni – na przykład w lasach, stodołach czy piwnicach.

Jakie gryzonie przenoszą hantawirusy?

Naturalnymi nosicielami hantawirusów są przede wszystkim dzikie gryzonie. W Europie najczęściej wymienia się nornice, myszy leśne i inne małe gryzonie żyjące w środowisku naturalnym. Wirusy są obecne w ich moczu, kale i ślinie, a człowiek może zarazić się poprzez wdychanie zakażonego pyłu unoszącego się z odchodów. Gryzonie zwykle nie wykazują objawów choroby mimo nosicielstwa. Ryzyko wzrasta podczas sprzątania miejsc, w których przebywały zwierzęta.

Skąd mogę wiedzieć, czy mój szczur lub mysz są nosicielami hantawirusów?

Nie da się stwierdzić nosicielstwa hantawirusa wyłącznie na podstawie wyglądu zwierzęcia. Gryzonie mogą być zakażone i jednocześnie nie wykazywać żadnych objawów choroby. Największe ryzyko dotyczy dzikich gryzoni, natomiast zwierzęta hodowlane pochodzące ze sprawdzonych źródeł są zwykle bezpieczniejsze. W przypadku wątpliwości konieczne byłyby specjalistyczne badania laboratoryjne. Ważne jest zachowanie higieny podczas kontaktu z gryzoniami i regularne czyszczenie klatek.

Jak żona Gene Hackmana zaraziła się hantawirusem?

Nie ma publicznie potwierdzonych informacji, w jaki sposób u żony Gene’a Hackmana doszło do zakażenia hantawirusem. W przestrzeni internetowej mogą pojawiać się plotki lub niezweryfikowane doniesienia na ten temat, natomiast warto zachować ostrożność wobec sensacyjnych informacji pochodzących z niesprawdzonych źródeł.

Źródła:

1. Oprac. lek. med. M. Biała, Zakażenia Hantawirusami w Polsce [w:] Medycyna Praktyczna, 09.09.2019
2. Dr hab. n. med. E. Kuchar, Gorączka krwotoczna z zespołem nerkowym [w:] Medycyna Praktyczna, 05.06.2017
3. Prof. dr hab. n. med. K. Korzeniewski, Zakażenia hantawirusowe [w:] medycynatropikalna.pl, dostęp: 17.04.2025
4. Dr n. med. M. Olszyńska-Krowicka, dr n. med. K. Świtaj, Wirusowe gorączki krwotoczne [w:] Medycyna po Dyplomie 07-08/2018
5. Mgr. K. J. Stopnicka, dr n. med. S. Walter de Walthoffen, dr hab. n. med. T. Dzieciątkowski, Zakażenia hantawirusami ze szczególnym uwzględnieniem populacji europejskiej i ich obraz kliniczny na tle innych gorączek krwotocznych [w:] Postępy Biochemii 66 (4) 2020
6. W. Bentkowski, W. Sułowicz, Konsekwencje nefrologiczne zakażeń Hantawirusami [w:] Nefrologia i Dializoterapia Polska 2017, 21, nr 4
7. T. Płusa, Współczesne zagrożenia zakażeniami wirusowymi [w:] Borgis - Nowa Medycyna 3/2009

8. PAP, Przekazanie hantawirusa z człowieka na człowieka jest bardzo rzadkie [w:] Medycyna Praktyczna - Medycyna Podróży, 07.05.2026