Eozynofilia - co to takiego? Czym są eozynofile, jak je badać i w jaki sposób objawia się eozynofilia? Jak objawia się podwyższony poziom eozynofili we krwi?

Eozynofile - czym są?

Eozynofile (granulocyty kwasochłonne) są rodzajem białych krwinek (leukocytów). Stanowią istotny element układu odpornościowego. Ich główną funkcją jest zwalczanie zakażeń pasożytniczych - usuwanie białek alergenów i neutralizacja antygenów komórkowych w trakcie zakażenia. Ponadto uczestniczą w procesach odpowiedzi immunologicznej na infekcje wirusowe i bakteryjne. Biorą udział w reakcjach alergicznych. Znajdują się w tkankach posiadających kontakt ze środowiskiem zewnętrznym organizmu - w skórze i błonach śluzowych. Ich ilość w tkankach jest 100 razy większa niż we krwi obwodowej.

Eozynofile – norma

Prawidłowa ilość eozynofilii we krwi zależna jest od wieku. Wartości te podawane są w odsetkach białych krwinek oraz w postaci wartości bezwzględnych. U osób dorosłych prawidłowa liczba eozynofili we krwi oscyluje w granicach 50-500/μL. Powinny stanowić od 2 do 4% białych krwinek we krwi obwodowej. Wartości te mogą się niewiele różnić w zależności od laboratorium wykonującego oznaczenie.

Czym jest eozynofilia?

Eozynofilia to wzrost liczby eozynofilii we krwi powyżej granicy normy. Dzieli się na postać łagodną, umiarkowaną i ciężką. Za łagodną eozynofilię uznaje się ilość eozynofili w granicach 500-1500/μL. W postaci umiarkowanej, bezwzględna liczba eozynofili oscyluje w granicach 1500-5000/μL. Wartości powyżej 5000/μL uznaje się jako ciężką eozynofilię.

W medycynie funkcjonuje także takie pojęcie jak zespół hipereozynofilowy. Jest to sytuacja, w której poza zbyt wysoką liczbą eozynofili we krwi dochodzi do uszkodzeń narządu, co jest ściśle związane z obecnością nacieku eozynofilów. Rozróżnia się pierwotne i wtórne zespoły hipereozynofilowe. Pierwotne zespoły hipereozynofilowe są chorobami nowotworowymi, w przebiegu których dochodzi do nadmiernej produkcji eozynofilów w szpiku kostnym. Wtórne zespoły hipereozynofilowe są reakcją organizmu na czynnik zewnętrzny lub chorobę, ale nie mają podłoża onkologicznego.

Eozynofilia – przyczyny

Do najczęstszych przyczyn podwyższonego poziomu eozynofili zalicza się reakcje i choroby o podłożu alergicznym przykładowo alergiczny nieżyt nosa, astmę oskrzelową, alergiczne reakcje polekowe, alergię wziewną lub pokarmową. Silny wzrost obserwuje się przy zakażeniach pasożytniczych (np. glistnica). Inne przyczyny są dużo rzadsze. Wśród nich wymienić można nieswoiste choroby zapalne jelit, chłoniaki, nowotwory mieloproliferacyjne, przewlekła białaczka eozynofilowa, przewlekła białaczka szpikowa, nowotwory lite, choroby zakaźne, przewlekłe eozynofilowe zapalenie płuc, przewlekłe choroby zapalne, układowe choroby tkanki łącznej (np. toczeń rumieniowaty układowy), reumatoidalne zapalenie stawów, histocytoza z komórek Landerhansa, zespół idiopatycznej hipereozynofilii i inne.

Eozynofilia – objawy

Objawy eozynofilii są odmienne w zależności od podłoża zaburzenia. W przypadku chorób alergicznych może wystąpić m.in. nawracający katar sienny, zaczerwienienie oczu, świąd skóry, kichanie, suchy kaszel, zmęczenie, bóle głowy czy nawracające infekcje dróg oddechowych. Przy infekcji pasożytniczej dolegliwości mogą dotyczyć wielu układów i narządów. Najczęściej pojawia się biegunka lub zaparcia, wzdęcia, zwiększenie lub zmniejszenie apetytu, bóle brzucha, nudności, osłabienie, zmęczenie, wymioty, zmiany skórne, zaburzenia snu, spadek nastroju, anemia. Oczywiście jeszcze inne objawy będą występowały w przebiegu chorób nowotworowych. Do najczęstszych zaliczyć można nadmierne osłabienie i niezamierzone chudnięcie, powiększone węzły chłonne, zmiany skórna w postaci owrzodzeń, długotrwała gorączka, niewyjaśniony ból w jamie brzusznej, wyczuwalny guz, krew w stolcu, krwioplucie, nawracające bóle z współwystępującymi wymiotami i nudnościami, a także trudności w przełykaniu.

Eozynofilia sama w sobie w postaci łagodnej nie powoduje żadnych charakterystycznych objawów, lecz może prowadzić do uszkodzeń narządów, szczególnie w postaci ciężkiej. Cytokiny uwalniane przez eozynofile mogą powodować spadek masy ciała, ograniczenie apetytu, zmęczenie, podwyższenie temperatury ciała i gorączkę, a także nadmierną potliwość. W przypadku wystąpienia nacieków eozynofilowych w płucach może pojawić się duszność i przewlekły suchy kaszel. Skórne objawy eozynofilii występują u około 60% pacjentów i mogą obejmować zaczerwienienie, świąd, pokrzywkę, grudki i guzki podskórne czy obrzęk naczynioruchowy. Eozynofilia czasami powoduje także objawy neurologiczne jak zaburzenia pamięci, zmiany zachowania, ataksja. Objawy ze strony układu krążenia związane są m.in. z włóknieniem mięśnia sercowego – niewydolność serca, zaburzenia rytmu serca, zakrzepica. Dolegliwości pokarmowe mogą obejmować biegunki i bóle brzucha. Ponadto pojawić się może ból mięśni i stawów, powiększenie wątroby i śledziony, powiększenie węzłów chłonnych.

Eozynofilia u dzieci

Eozynofilia u dzieci występuje dość często. Najczęściej spowodowana jest przez atopowe zapalenie skóry i inne choroby alergiczne. Może być także efektem reakcji polekowej, w tym na niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz niektóre antybiotyki. Choroby pasożytnicze, chociaż w Polsce nie są bardzo powszechne, to stanowią jedną z najczęstszych przyczyn podwyższonego poziomu eozynofili. Powodowane jest to przez pasożyty tkankowe takie jak glistnica (w fazie migracji larw) czy włośnica. Choroby nowotworowe i niedobory odporności są bardzo rzadkimi przyczynami eozynofilii u dzieci.

Eozynofilia – diagnostyka

Eozynofilia widoczna jest w badaniach podstawowej morfologii krwi. W przypadku wykrycia zbyt dużej ilości eozynofili, należy zasięgnąć porady lekarskiej. Podczas konsultacji lekarz powinien zlecić dodatkowe badania, w celu wykrycia przyczyny zaburzenia. Często zlecane jest oznaczenie m.in. CRP, OB, enzymów wątrobowych, GFR, kreatyniny, tryptazy, stężenia IgE, żelaza, ferrytyny, czy witaminy B12. W przypadku podejrzenia bardziej złożonych przyczyn, specjalista może zlecić wykonanie biopsji szpiku, badań cytogenetycznych i molekularnych.

Leczenie eozynofilii

W przypadku łagodnej i umiarkowanej eozynofilii, jeśli nie ma zmian w narządach, zaleca się przeprowadzenie szczegółowej diagnostyki i leczenie choroby podstawowej. Ciężka eozynofilia, ze względu na duże ryzyko nieodwracalnego uszkodzenia narządów wymaga jak najszybszego obniżenia poziomu eozynofili, do czego najczęściej wykorzystywane są glikokortykosteroidy. W dalszym etapie przeprowadzana jest szczegółowa diagnostyka w celu znalezienia podłoża problemu i wprowadzeniu odpowiedniego leczenia.

Przypisy

1. Gajewski P. Interna Szczeklika. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2022.
2. Thomsen, G. N., Christoffersen, M. N., Lindegaard, H. M., Davidsen, J. R., Hartmeyer, G. N., Assing, K., Bjerrum, O. W. (2023). The multidisciplinary approach to eosinophilia. Frontiers in Oncology, 13, 1193730. 
3. Klion, A. D., Ackerman, S. J., & Bochner, B. S. (2020). Contributions of eosinophils to human health and disease. Annual Review of Pathology: Mechanisms of Disease, 15(1), 179-209.