Chłoniak Hodgkina - przyczyny, objawy i leczenie chłoniaka Hodgkina. Jak wygląda diagnostyka ziarnicy złośliwej i jakie są rokowania przy chłoniaku Hodgkina?

Chłoniak Hodgkina - co to takiego? Czy chłoniak Hodgkina jest nowotworem złośliwym? Jak diagnozuje się i leczy ziarnicę złośliwą?

Chłoniak Hodgkina, zwany dawniej ziarnicą złośliwą, to choroba nowotworowa układu chłonnego, która dotyka głównie młodych dorosłych. Ten nowotwór, choć brzmi groźnie, należy do tych, które w większości przypadków można całkowicie wyleczyć. Kluczem do sukcesu jest wczesne rozpoznanie i właściwe leczenie dostosowane do stopnia zaawansowania choroby.

Czym jest chłoniak Hodgkina?

Chłoniak Hodgkina to nowotwór układu chłonnego, który rozwija się w węzłach chłonnych i stopniowo rozprzestrzenia na kolejne grupy węzłów chłonnych oraz narządy pozawęzłowe. Ta choroba nowotworowa stanowi dość rzadko występujący typ chłoniaka, jednak charakteryzuje się wyjątkowo dobrym rokowaniem w porównaniu z innymi nowotworami złośliwymi.

Chłoniak Hodgkina jest nowotworem, który początkowo zajmuje węzły chłonne, najczęściej powyżej przepony. W zdecydowanej większości przypadków choroba rozpoczyna się w węzłach szyjnych, nadobojczykowych, pachowych lub w węzłach śródpiersia w klatce piersiowej. Tylko około 20 procent pacjentów ma zmiany wyłącznie w węzłach poniżej przepony. Z czasem proces nowotworowy może rozprzestrzeniać się do odległych węzłów chłonnych, a w zaawansowanych stadiach także do narządów pozawęzłowych, takich jak płuca, wątroba czy szpik kostny.

Pod mikroskopem w badaniu histopatologicznym można rozpoznać klasyczny chłoniak Hodgkina, w którym charakterystyczne są jednojądrzaste komórki Hodgkina i wielojądrzaste komórki Reed-Sternberga. Te komórki nowotworowe stanowią jednak zaledwie około 1 procenta wszystkich komórek w zajętym węźle chłonnym. Chłoniak Hodgkina najczęściej rozwija się u młodych dorosłych, z pierwszym szczytem zachorowań przypadającym na trzecią dekadę życia. Drugi szczyt zachorowania na chłoniaka Hodgkina występuje u osób po 50 roku życia.

Przyczyny chłoniaka Hodgkina i czynniki ryzyka

Przyczyny chłoniaka Hodgkina pozostają w dużej mierze nieznane. W przypadku większości chorych nie da się wskazać konkretnego powodu rozwoju choroby Hodgkina. Uważa się, że do powstania nowotworu dochodzi w wyniku przypadkowego błędu podczas procesu dojrzewania limfocytów, co skutkuje przemianą prawidłowej komórki w komórkę nowotworową.

Czynniki ryzyka związane z rozwojem chłoniaka Hodgkina obejmują przede wszystkim zaburzenia odporności. U osób z upośledzonym układem odpornościowym, na przykład w przebiegu zakażenia wirusem HIV, ryzyko zachorowania jest zwiększone. Pewną rolę odgrywają również infekcje wirusowe, szczególnie wirus Epsteina-Barr (EBV), który jest obecny w komórkach nowotorowych w około 30 procent przypadków chłoniaka Hodgkina.

Badania wykazały również pewną predyspozycję genetyczną do rozwoju chłoniaka Hodgkina. Choroba nieco częściej występuje u rodzeństwa osób, które na nią zachorowały. Należy jednak podkreślić, że w ogromnej większości przypadków rodzeństwo chorych na chłoniaka Hodgkina nie zachoruje na tę chorobę. Do czynników ryzyka nie zalicza się natomiast stylu życia czy diety.

Sprawdź również: Czynniki ryzyka nowotworów - jakie nawyki, okoliczności i uwarunkowania genetyczne zwiększają ryzyko zapadnięcia na nowotwór?.

Objawy ogólne choroby Hodgkina

Najczęstszym objawem chłoniaka Hodgkina jest powiększenie węzłów chłonnych, które można wyczuć pod skórą. Węzeł chłonny zajęty przez proces nowotworowy zazwyczaj nie jest bolesny, a skóra nad nim nie jest zaczerwieniona. Rzadko zdarza się, że węzły chłonne są bolesne przewlekle, choć bardzo charakterystycznym, chociaż rzadkim objawem chłoniaka Hodgkina jest ból węzłów chłonnych po spożyciu alkoholu.

W przypadku powiększenia węzłów chłonnych w klatce piersiowej mogą wystąpić objawy związane z uciskiem tych struktur. Pacjent może odczuwać duszność i kaszel. W niektórych przypadkach dochodzi do obrzęku twarzy i szyi z poszerzeniem żył widocznych na klatce piersiowej - wówczas rozpoznaje się zespół żyły głównej górnej.

Objawy ogólne występują u około 30% chorych z chłoniakiem Hodgkina i mają istotne znaczenie prognostyczne. Do objawów ogólnych choroby Hodgkina należą nocne poty, które są na tyle nasilone, że wymagają zmiany bielizny nocnej. Kolejnym objawem są gorączki powyżej 38 stopni Celsjusza utrzymujące się ponad dwa tygodnie, które nie są związane z infekcją. Trzecim objawem ogólnym jest utrata masy ciała powyżej 10 procent w ciągu ostatnich sześciu miesięcy.

Chorzy na chłoniaka Hodgkina mogą także uskarżać się na świąd skóry oraz uczucie znacznego zmęczenia. W zaawansowanych stadiach choroby obserwuje się również powiększenie wątroby i śledziony oraz mogą wystąpić objawy związane z uciskiem nerwów.

Diagnostyka chłoniaka Hodgkina

Diagnostyka chłoniaka Hodgkina rozpoczyna się od badania histopatologicznego pobranej zmiany podejrzanej o proces nowotworowy. Jest to badanie konieczne do postawienia rozpoznania chłoniaka Hodgkina. Wykonanie biopsji jest niezbędne, ponieważ tylko badanie histopatologiczne może definitywnie potwierdzić lub wykluczyć rozpoznanie chłoniaka Hodgkina.

Po potwierdzeniu rozpoznania chłoniaka Hodgkina konieczne jest ustalenie stopnia zaawansowania choroby. W tym celu wykonuje się badania obrazowe, przede wszystkim badanie PET/CT. Badanie PET/CT jest nowoczesną odmianą tomografii komputerowej, która pozwala ocenić aktywność metaboliczną tkanek. Podczas badania PET pacjent otrzymuje dożylnie specjalną substancję (znacznik), która gromadzi się w tkance nowotworowej. Badanie to jest znacznie lepsze niż zwykła tomografia komputerowa, ponieważ pozwala odróżnić węzły chłonne zajęte przez proces nowotworowy od zmian nieaktywnych.

Ważnym elementem diagnostyki chłoniaka Hodgkina jest trepanobiopsja, czyli pobranie fragmentu kości ze szpikiem kostnym. Badanie to wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Celem trepanobiopsji jest stwierdzenie, czy doszło do naciekania szpiku kostnego przez chłoniaka. Według najnowszych wytycznych można zrezygnować z tego badania u chorych, u których wykonano PET/CT.

Badania laboratoryjne obejmują morfologię krwi i badania biochemiczne oceniające wydolność nerek i wątroby. Wykonuje się także badania wirusologiczne oraz echo serca przed włączeniem chemioterapii.

Stadium i stopień zaawansowania chłoniaka Hodgkina

W chłoniaku Hodgkina wyróżnia się cztery stopnie zaawansowania choroby, które mają kluczowe znaczenie dla wyboru odpowiedniej metody leczenia i określenia rokowania. Stadium zaawansowania określa się w oparciu o liczbę i lokalizację zajętych węzłów chłonnych oraz obecność zmian w narządach pozawęzłowych.

Stadium I oznacza zajęcie pojedynczej grupy węzłów chłonnych lub pojedynczej zmiany pozawęzłowej. Stadium II obejmuje przypadki, w których zajęte są dwie lub więcej grup węzłów chłonnych po tej samej stronie przepony. Stadium III oznacza zajęcie węzłów chłonnych po obu stronach przepony. Stadium IV jest najbardziej zaawansowanym stopniem choroby i oznacza zajęcie węzłów chłonnych oraz narządu pozawęzłowego.

Do każdego z wymienionych stopni zaawansowania choroby dodaje się literkę B, jeśli występują objawy ogólne, czyli poty nocne, gorączki i utrata masy ciała. Jeśli objawy te nie występują, dodaje się literkę A. Obecność objawów ogólnych ma istotne znaczenie prognostyczne i wpływa na wybór intensywności leczenia.

Na podstawie stopnia zaawansowania choroby oraz dodatkowych czynników ryzyka chorzy są kwalifikowani do trzech grup prognostycznych: chorzy z wczesnym stadium choroby, chorzy z wczesnym stadium choroby o niekorzystnym rokowaniu oraz chorzy ze stadium zaawansowanym. Rozpoznanie choroby w jak najwcześniejszym stadium ma bardzo duże znaczenie dla rokowania.

Metody leczenia - chemioterapia i radioterapia

Chłoniak Hodgkina jest chorobą, którą można całkowicie wyleczyć i taki jest cel leczenia u większości chorych. Podstawą leczenia chłoniaka Hodgkina jest chemioterapia, często uzupełniana radioterapią. Rodzaj zastosowanego leczenia zależy głównie od stopnia zaawansowania choroby.

W leczeniu chorych z wczesnym stadium choroby standardem są dwa kursy chemioterapii według schematu ABVD, po których stosuje się radioterapię na pierwotnie zajęte węzły chłonne. Kurs ABVD składa się z leków doksorubicyna, bleomycyna, winblastyna i dakarbazyna. Wszystkie leki podawane są dożylnie przez jeden dzień, a kursy powtarza się co dwa tygodnie.

W leczeniu chorych z wczesnym stadium choroby o niekorzystnym rokowaniu stosuje się zazwyczaj cztery kursy chemioterapii oraz radioterapię po zakończeniu chemioterapii. W leczeniu chorych w stadium zaawansowanym najczęściej stosuje się od sześciu do ośmiu kursów ABVD lub eskalowanych BEACOPP.

Najczęstszym powikłaniem leczenia chłoniaka Hodgkina jest obniżenie parametrów morfologii krwi, szczególnie liczby białych krwinek. Może to prowadzić do wystąpienia infekcji bakteryjnej z gorączką. Ważnym problemem w leczeniu chłoniaka Hodgkina są możliwe zaburzenia płodności po zastosowanej chemioterapii. Osoba planująca w przyszłości posiadanie potomstwa powinna przed rozpoczęciem chemioterapii rozważyć możliwość pobrania i przechowania komórek jajowych lub nasienia.

Przeczytaj także o żywieniu medycznym u pacjentów onkologicznych: Dieta w trakcie chemioterapii - najważniejsze zasady żywienia w czasie chemioterapii. Jak komponować jadłospis pacjenta onkologicznego?.

Odpowiedź na leczenie chłoniaka Hodgkina

Ocena odpowiedzi na leczenie chłoniaka Hodgkina odbywa się na podstawie badania PET/CT wykonywanego po zakończeniu chemioterapii. U zdecydowanej większości pacjentów udaje się osiągnąć całkowitą odpowiedź na leczenie pierwszej linii.

Ogólne wyniki leczenia chłoniaka Hodgkina są bardzo dobre. Aż 80 procent pacjentów udaje się trwale wyleczyć, przy czym największą szansę na wyleczenie mają chorzy z wczesnym stadium choroby.

U ponad 20 procent pacjentów dochodzi do nawrotu choroby po zastosowanym leczeniu, a u około 10 procent chorych choroba jest oporna na chemioterapię pierwszej linii. W takich przypadkach stosuje się bardziej intensywne schematy chemioterapii, zwane chemioterapią ratunkową. Jeśli chory uzyska odpowiedź na zastosowane leczenie, standardowo jest kwalifikowany do autotransplantacji szpiku. Po zastosowaniu autotransplantacji szpiku udaje się uzyskać wyleczenie u ponad 50 procent pacjentów z nawrotem lub opornością na leczenie pierwszej linii.

W ostatnich latach zarejestrowano nowoczesne leki oferujące nadzieję pacjentom z nawrotem chłoniaka Hodgkina. Brentuksymab vedotin jest dostępny w Polsce w ramach programu lekowego dla chorych po nawrocie choroby po autotransplantacji szpiku.

Rokowanie w przypadku chłoniaka Hodgkina

Rokowanie w chłoniaku Hodgkina jest dobre, a ta choroba nowotworowa należy do nowotworów złośliwych o najlepszych wynikach leczenia. Całkowite wyleczenie udaje się osiągnąć u około 80-90 procent chorych. Chłoniak Hodgkina to nowotwór, który można całkowicie wyleczyć nawet w przypadku zaawansowanej choroby z przerzutami.

Największy wpływ na rokowanie ma stopień zaawansowania choroby w momencie rozpoznania. Chorzy z rozpoznaniem chłoniaka Hodgkina w stadium I lub II mają rokowanie lepsze niż pacjenci ze stadium III czy IV. Obecność objawów ogólnych również wpływa na rokowanie.

Po zakończeniu leczenia i uzyskaniu wyleczenia pacjenci powinni być regularnie kontrolowani przez hematologa. W absolutnej większości przypadków osoby wyleczone z chłoniaka Hodgkina mogą prowadzić normalne życie, wracać do pracy zawodowej czy kontynuować przerwane studia. U osób, u których wykonywano radioterapię szyi, należy okresowo oznaczać poziom hormonów tarczycy. Młode kobiety poddane radioterapii w okolicy klatki piersiowej powinny mieć regularnie wykonywaną mammografię.

Chłoniak Hodgkina - podsumowanie

Chłoniak Hodgkina charakteryzuje się wyjątkowo dobrym rokowaniem. Wczesne rozpoznanie, dokładna ocena stopnia zaawansowania choroby oraz zastosowanie odpowiedniego leczenia pozwalają na całkowite wyleczenie u około 80 procent pacjentów. 

Pamiętaj, że przy wystąpieniu powiększonych węzłów chłonnych utrzymujących się dłużej niż dwa tygodnie, szczególnie w połączeniu z gorączką, nocnymi potami lub utratą masy ciała, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem.

Chłoniak Hodgkina - najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Skąd się bierze chłoniak Hodgkina?

Dokładna przyczyna powstawania chłoniaka Hodgkina nie jest do końca poznana. Wiadomo jednak, że choroba rozwija się w wyniku nieprawidłowych zmian w limfocytach, czyli komórkach układu odpornościowego. Wśród czynników ryzyka wymienia się m.in. zakażenie wirusem Epsteina-Barr (EBV), osłabioną odporność oraz pewne predyspozycje genetyczne. Choroba nie jest zaraźliwa i zwykle rozwija się w sposób losowy, bez jednej konkretnej przyczyny.

Jakie są objawy chłoniaka Hodgkina?

Najczęstszym objawem jest bezbolesne powiększenie węzłów chłonnych, najczęściej na szyi, pod pachami lub w okolicach pachwin. Mogą pojawić się także tzw. objawy ogólne, takie jak gorączka, nocne poty oraz niewyjaśniona utrata masy ciała. Część pacjentów odczuwa przewlekłe zmęczenie, świąd skóry lub kaszel, jeśli choroba obejmuje klatkę piersiową. Objawy mogą rozwijać się stopniowo, dlatego często są początkowo bagatelizowane.

Czy chłoniak wyjdzie z morfologii?

Morfologia krwi może dawać pewne wskazówki sugerujące problem, ale sama w sobie nie wystarcza do rozpoznania chłoniaka Hodgkina. W wynikach mogą pojawić się nieprawidłowości, takie jak anemia, podwyższone OB czy zmiany w liczbie leukocytów. Jednak te odchylenia są niespecyficzne i mogą występować w wielu innych chorobach. Do postawienia diagnozy konieczne są bardziej szczegółowe badania, takie jak biopsja węzła chłonnego i badania obrazowe.

Jak długo żyje się z chłoniakiem Hodgkina?

Rokowanie w chłoniaku Hodgkina jest obecnie bardzo dobre, zwłaszcza przy wczesnym wykryciu choroby. Wiele osób żyje długie lata po zakończeniu leczenia, a część zostaje całkowicie wyleczona. Średnia przeżywalność zależy od stadium zaawansowania, wieku pacjenta oraz odpowiedzi na terapię. Dzięki nowoczesnym metodom leczenia wskaźniki przeżycia 5-letniego są wysokie i sięgają nawet ponad 80–90% w niektórych grupach pacjentów.

Czy chłoniak Hodgkina jest uleczalny?

Tak, chłoniak Hodgkina należy do nowotworów o wysokim odsetku wyleczeń. Szczególnie w początkowych stadiach choroby szanse na całkowite wyleczenie są bardzo duże. Leczenie zazwyczaj obejmuje chemioterapię, a czasem także radioterapię, w zależności od stopnia zaawansowania. Nawet w bardziej zaawansowanych przypadkach możliwe jest uzyskanie długotrwałej remisji lub całkowitego wyleczenia.

Przypisy

1. Munir, Faryal, et al. "Classical Hodgkin lymphoma: from past to future-a comprehensive review of pathophysiology and therapeutic advances." International journal of molecular sciences 24.12 (2023): 10095.
2. Huang, Junjie, et al. "Incidence, mortality, risk factors, and trends for Hodgkin lymphoma: a global data analysis." Journal of hematology & oncology 15.1 (2022): 57.
3. Weniger, Marc A., and Ralf Küppers. "Molecular biology of Hodgkin lymphoma." Leukemia 35.4 (2021): 968-981.
4. Brice, Pauline, Eric de Kerviler, and Jonathan W. Friedberg. "Classical hodgkin lymphoma." The Lancet 398.10310 (2021): 1518-1527.
5. Momotow, Jesko, et al. "Hodgkin lymphoma-review on pathogenesis, diagnosis, current and future treatment approaches for adult patients." Journal of clinical medicine 10.5 (2021): 1125.