Blizny przerostowe, keloidowe, bliznowce - rodzaje blizn, ich przyczyny, pielęgnacja i metody leczenia (żele i maści na blizny, rehabilitacja blizn i inne). Jak pozbyć się blizn na twarzy i ciele?

Blizny – rodzaje, metody leczenia, rehabilitacja. Czy kremy, maści i żele na blizny naprawdę działają? Kiedy konieczna jest mobilizacja blizny?

Blizny są nieodłącznym elementem procesu gojenia się skóry po jej głębszym czy bardziej rozległym uszkodzeniu. Ich wygląd, struktura i wpływ na funkcjonowanie organizmu zależą od wielkości urazu, rodzaju skóry (inaczej goić się będzie, przykładowo, owłosiona skóra głowy, a inaczej - delikatna skóra przedramienia czy podbrzusza), predyspozycji genetycznych oraz przebiegu procesu gojenia. Niektóre blizny mogą ograniczać ruchomość, powodować dolegliwości bólowe, a nawet mieć wpływ na samoocenę pacjenta. Właściwa pielęgnacja, mobilizacja oraz interwencje terapeutyczne pozwalają skutecznie ograniczyć ich widoczność i zniwelować ewentualne powikłania w zakresie mobilności i ruchomości blizny oraz obszaru wokół niej.

Czym jest blizna, a czym bliznowiec? Blizny przerostowe i inne rodzaje blizn

Blizna jest rodzajem zmiany skórnej, która powstaje w miejscu uprzednio uszkodzonym (a więc tam, gdzie doszło do przerwania ciągłości skóry). Blizny są zbudowane z tkanki łącznej włóknistej i - co istotne - nie wykształcają się w nich ani gruczoły potowe czy łojowe, ani mieszki włosowe. Szczególnym rodzajem blizn są tak zwane bliznowce - określane również jako keloidy lub blizny keloidowe. To patologiczne zmiany skórne, które powstają w wyniku przerostu kolagenu wytwarzanego w procesie gojenia. Keloidy zazwyczaj rozrastają się poza granicę pierwotnej rany, mają guzkowatą, nierównomierną strukturę i dają dolegliwości w postaci świądu lub nawet bólu. Bliznowce nie są elastyczne, zazwyczaj przybierają ciemny (bordowy lub brunatny) kolor, a po ich wycięciu najczęściej nawracają. Na powstanie blizn keloidowych narażone są najbardziej osoby o ciemnej karnacji i o predyspozycjach genetycznych do powstawania właśnie takich blizn.

Oprócz keloidów, wyróżnia się również szereg innych rodzajów blizn, a w tym:

• blizny fizjologiczne - nie powodujące żadnych nieprzyjemnych objawów, wyglądem zlewające się z resztą skóry, mobilne, ruchome, unaczynione - w większości przypadków nie wymagają interwencji terapeutycznej - podobnie wyglądają blizny dojrzałe (choć one, w szczególnych przypadkach, mogą wymagać już terapii);
• blizny niedojrzałe - są zaczerwienione, a ich powierzchnia jest nieznacznie wyniesiona ponad powierzchnię skóry (są w dotyku wypukłe). W ten sposób określa się blizny zaczerwienione, z tendencją do swędzenia (towarzyszy ono zwykle procesowi gojenia), mające nie więcej niż 6 tygodni;
• blizny stwardniałe. Charakteryzują się one niewielkim stopniem elastyczności (lub są w ogóle nieelastyczne), a oprócz tego twardością i wklęsłym wyglądem (są niejako „wtopione” w otaczające je tkanki). Blizny stwardniałe mogą powodować przykurcze i ograniczenie ruchomości;
• blizny aktywne. Tą nazwą określa się blizny mocno unaczynione, przerośnięte, zaczerwienione. Podczas ich uciskania mogą reagować bólem, mają także ograniczoną ruchomość względem podłoża;
• blizny atroficzne (określane również jako blizny zanikowe lub wklęsłe). Ich przykładem są rozstępy skórne. Przybierają postać zagłębień w skórze (co wynika z niedoboru kolagenu podczas procesu gojenia). Nie są bolesne. Mogą pojawiać się zarówno po urazach czy operacjach, jak i po trądziku oraz oparzeniach;
• blizny przerostowe (przerosłe, określane także jako blizny hipertroficzne). Są to blizny wyniosłe ponad powierzchnię skóry (natomiast ich brzegi nie są rozlane poza granice pierwotnej rany - jak w przypadku keloidów). Mogą być bordowe, czerwone lub białe. W dotyku pozostają twarde i nie są elastyczne.

Jak powstają blizny pooperacyjne, po urazach, oparzeniach i inne? Mechanizm powstawania blizn

Powstawanie blizny to mechanizm, który trwa tak naprawdę wiele miesięcy i, co do zasady, dzieli się go na trzy fazy:

• faza zapalna (określana również jako faza wysiękowa) trwa od dwóch do pięciu dni. W jej trakcie wytwarzany jest skrzep, a następnie strup, który w naturalny sposób chroni ranę przed rozejściem się czy negatywnym wpływem czynników zewnętrznych. Podczas tych kilku dni następuje również zwiększenie aktywności makrofagów oraz neutrofili (a więc komórek układu odpornościowego), ukierunkowanej na oczyszczanie rany i zapobieganie infekcjom;
• faza proliferacyjna - trwa od kilku do kilkunastu dni (4-15 dób). W obrębie rany wytwarzana jest tak zwana ziarnina - nowa tkanka, w której znajdują się odbudowane naczynia krwionośne. Następuje namnażanie się i podział komórek, a także wytwarzany jest kolagen. Na tym etapie rozpoczyna się tworzenie blizny;
• faza dojrzewania blizny (określana również jako faza remodelingu). Trwa ona zwykle do 12 miesięcy. Na bliźnie wykształca się nabłonek, a tkanka staje się coraz twardsza i mocniejsza (aby zapobiec ograniczeniu ruchomości należy rozpocząć pracę z blizną właśnie w tym momencie).

Warto tutaj dodać, że opisany powyżej proces dotyczy powstawania każdego rodzaju blizny - przy czym może on być wydłużony lub skrócony. W taki sposób pojawiają się, przykładowo, blizny pooperacyjne i po poparzeniach, blizny po urazach mechanicznych, a nawet blizny po trądziku lub po innej dermatozie, która przebiegała z przerwaniem ciągłości tkanek i głębokimi uszkodzeniami - aż do poziomu skóry właściwej.

Jak goić świeżą ranę, by zapobiec powstaniu blizny? Pielęgnacja świeżej blizny – kremy na blizny, maści, żele i plastry na blizny

Na to, w jaki sposób będzie goiła się konkretna rana oraz jaki rodzaj blizny wykształci się w jej obrębie, wpływ ma naprawdę wiele czynników. Wśród nich wyróżnić można chociażby karnację skóry, predyspozycje genetyczne, stopień odżywienia organizmu, zakres ruchomości danego obszaru, wiek pacjenta, zdolność organizmu do regeneracji i wiele innych. Jednym z aspektów procesu gojenia oraz późniejszego wytwarzania się blizny, na który z pewnością mamy wpływ, to właściwe postępowanie w zakresie pielęgnacji rany. Wśród uniwersalnych zaleceń można wyróżnić między innymi:

• dokładne, regularne i delikatne oczyszczanie rany - z wykorzystaniem roztworu soli fizjologicznej, lub - jeśli istnieje takie wskazanie - również środków antybakteryjnych i przeciwdrobnoustrojowych;
• w większości przypadków - utrzymywanie rany w wilgotnym środowisku (chyba, że lekarz zaleca inną metodę gojenia);
• regularne „wietrzenie” rany;
• dbanie o higienę całego ciała, a także o to, by przypadkowo nie zabrudzić rany;
• dbanie o dietę bogatą w białko oraz o właściwe nawodnienie organizmu;
• w trakcie gojenia się rany, przy obecności szwów - unikanie rozciągania, gniecenia czy innych urazów w obrębie rany (tak zwanych urazów wtórnych);
• stosowanie fotoprotekcji o wysokim faktorze SPF (ochrona przed promieniowaniem UV nie tylko wpływa pozytywnie na proces gojenia, ale przyczynia się również do zmniejszenia ryzyka powstania blizn i przebarwień);
• po zakończeniu procesu gojenia rany - dotykanie, stymulowanie, mobilizowanie powstałej blizny (więcej informacji o tych zagadnieniach znajduje się w tekście Mobilizacja blizny po operacji - masaż blizn, rehabilitacja, fizjoterapia blizn - kiedy pacjent powinien przejść terapię blizny pooperacyjnej i dlaczego warto ją mobilizować?)

Uniwersalne zalecenia co do pielęgnacji świeżej blizny uwzględniają również aplikację konkretnych formuł gojących i o innych właściwościach. Mogą to być:

• żele na blizny lub plastry na blizny - zazwyczaj mają dodatek silikonu, dzięki któremu zostaje ograniczona utrata wody z naskórka, rana goi się w wilgotnym środowisku, a dodatkowo aplikacja tego typu produktu zapobiega przerostowi blizny;
• kremy i maści na blizny z różnymi składnikami - w tym z dodatkiem substancji redukujących stan zapalny, łagodzących podrażnienia, a także niwelujących nadmierne napięcie skóry i nadmierną produkcję kolagenu. Wśród takich składników wyróżnia się między innymi ekstrakt z cebuli, alantoinę, heparynę, kwas hialuronowy, witaminy A oraz E i inne.

Domowe sposoby na blizny na twarzy i ciele – czy można pozbyć się blizn domowymi sposobami?

Blizny fizjologiczne, niepowodujące żadnych dolegliwości w postaci bólu czy ograniczenia ruchomości można pielęgnować w taki sposób, by stawały się coraz mniej widoczne. Oczywiście domowe sposoby nie sprawdzą się w przypadku blizn przerostowych czy keloidów (w celu ich redukcji należy udać się do dermatologa lub do gabinetu medycyny estetycznej). Niemniej, w codziennej pielęgnacji blizn można przetestować takie składniki, jak przeciwzapalny aloes, rozjaśniającą przebarwienia witaminę C czy też naturalne masła i oleje - wpływające na uelastycznienie skóry. Coraz więcej osób sięga także po kosmetyki z retinolem. Nic w tym dziwnego - ta substancja silnie stymuluje skórę do procesów naprawczych, rozjaśnia przebarwienia i ma właściwości ujędrniające. Tego typu metody sprawdzą się, przykładowo, w rozjaśnianiu blizn potrądzikowych czy pozostałych po ospie.

Na zmniejszenie widoczności blizn może wpływać również regularne stosowanie peelingów - przy czym przed ich wdrożeniem do pielęgnacyjnej rutyny warto skonsultować się z lekarzem lub kosmetologiem.

Jak niwelować utrwalone, widoczne blizny? Laser frakcyjny, peelingi chemiczne i inne sposoby na starsze zmiany skórne

Blizny przerostowe, keloidy, blizny zmieniające napięcie i ruchomość okolicznych tkanek i inne rodzaje patologicznych zmian skórnych mogą wymagać interwencji lekarza medycyny estetycznej, dermatologa lub kosmetologa. Istnieją zabiegi, które wymienieni specjaliści zalecają nie tylko ze względów estetycznych, ale również zdrowotnych. Wśród tego typu procedur wymienia się między innymi:

• zabiegi z użyciem lasera frakcyjnego (lub innych rodzajów laserów), pobudzającego tworzenie nowych włókien kolagenowych i - w dłuższej perspektywie - poprawiających wygląd blizny;
• zabiegi z wykorzystaniem głębokich peelingów chemicznych (złuszczających skórę do jej głębokich warstw);
• zabiegi z wykorzystaniem mikronakłuwania lub nakłuwania skóry (tworząc kontrolowane uszkodzenia pobudza się jednocześnie skórę do inicjacji procesów naprawczych);
• krioterapię (z wykorzystaniem ciekłego azotu), którą stosuje się głównie w leczeniu blizn keloidowych;
• zabiegi chirurgiczne, polegające po prostu na usunięciu patologicznej zmiany - zazwyczaj w znieczuleniu miejscowym.

Mówiąc o leczeniu blizn nie sposób nie wspomnieć o ich rehabilitacji i mobilizacji. Są one konieczne przede wszystkim w przypadku pojawienia się bolesnych czy ograniczających mobilność tkanek zrostów. Aby jednak wykonanie takiego zabiegu było możliwe, uszkodzenie skóry musi się całkowicie zagoić.

Źródła:

1. Sun P., Lu X., Zhang H., Hu Z., oprac. Lek. K. Polak, Metody miejscowego leczenia blizn przerostowych i keloidów [w:] Medycyna Praktyczna, 01.07.2022
2. A. Libudzka, Skład i budowa blizn a płeć [w:] Medycyna Praktyczna, 05.03.2024
3. Dr n. med. J. Jędrys, dr n. med. A. Chrapusta, Oparzenia. Leczenie blizn i przykurczów poparzeniowych [w:] Medycyna Praktyczna, 06.05.2016
4. J. Szymańska, mgr K. Kamińska, mgr R. Drapała, dr n. o zdr. A. Skopowska, Fizjoterapia blizn różnego typu - diagnostyka oraz terapia manualna wsparta najskuteczniejszymi zabiegami z fizykoterapii [w:] praktycznafizjoterapia.pl, dostęp: 23.05.2025
5. Lek. J. Sazanów-Lubelski, dr hab. med. B. Bergler-Czop, dr n. med. K. Mierzwińska, lek. G. Ochała, Blizny - profilaktyka i wybrane opcje terapeutyczne [w:] Dermatologia po Dyplomie 03/2017
6. Dr n. med. M. Pastuszczak, lek. I. Jelonek, Leczenie blizn oparte na dowodach naukowych - praktyczny przewodnik terapii [w:] Dermatologia po Dyplomie 01/2018
7. S. Dąbrowiecki, Fizjologia i patofizjologia procesu gojenia ran [w:] Polska Medycyna Paliatywna 2003, tom 2, nr 4
8. K. Osiak, Przerostowe blizny, bliznowce i przykurcze bliznowate [w:] Borgis - Postępy Nauk Medycznych 2-3/2005
9. P. Stanirowski, W. Sawicki, Nowoczesne metody terapii trudno gojących się położniczo-ginekologicznych ran pooperacyjnych - analiza przydatności i skuteczności stosowania [w:] Borgis - Postępy Nauk Medycznych 7/2013