Zapalenie płuc - pierwsze objawy. Jak rozpoznać początkowe objawy zapalenia płuc i w jaki sposób leczy się tę chorobę?

Czym jest zapalenie płuc?

Zapalenie płuc to choroba, którą charakteryzuje stan zapalny rozwijający się pęcherzykach płucnych lub tkance śródmiąższowej. Pęcherzyki płucne to maleńkie, cienkościenne struktury w płucach, w których zachodzi wymiana gazowa — tlen z powietrza wnika do krwi, a dwutlenek węgla z krwi przechodzi do powietrza, które jest wydychane. W wyniku stanu zapalnego w miąższu płuc spada wydajność wymiany gazowej, co przekłada się na trudności w oddychaniu, a czasami nawet niedotlenienie tkanek i sinicę. Zapalenie płuc najczęściej spowodowane jest zakażeniem. Infekcyjne zapalenie płuc można podzielić na:

• pozaszpitalne zapalenie płuc 
• szpitalne zapalenie płuc - u chorych przebywających w szpitalu ponad 48 godzin 

Ponadto, wyróżnia się również zapalenia płuc:

• bakteryjne 
• wirusowe 
• grzybicze 
• ostre śródmiąższowe
• eozynofilowe
• pasożytnicze 
• idiopatyczne 
• zachłystowe

Pierwsze objawy zapalenia płuc

Objawy obejmują kaszel i co najmniej jeden z następujących symptomów: ból opłucnowy, gorączka przekraczająca 38 stopni, duszność dreszcze, poty, bóle mięśniowe. W przebiegu choroby może występować:

• ostry, kłujący ból w klatce piersiowej nasilający się przy głębszym wdechu i kichaniu (ból opłucnowy) 
• kaszel (początkowo suchy, później mokry) 
• gorączka, zazwyczaj powyżej 38 stopni 
• dreszcze 
• poty 
• wykrztuszanie ropnej wydzieliny 
• duszność 
• przyspieszony oddech 
• zmęczenie 
• brak apetytu 

Objawy zapalenia płuc u dzieci

U dzieci występują podobne objawy jak w przypadku dorosłych:

• uporczywa lub nawracająca gorączka powyżej 38,5 stopni 
• ból opłucnowy 
• zwiększenie częstotliwości oddechów 
• suchy i męczący kaszel na początku choroby, w trakcie rozwoju zakażenia zmienia charakter na mokry, wykrztuśny 
• trudności z oddychaniem 
• duszność 
• wciąganie podżebrzy 
• ból w klatce piersiowej 
• osłabienie 
• brak apetytu 
• odkrztuszanie plwociny (ropna w zakażeniu bakteryjnym, klarowna w wirusowym) 

Przyczyny zapalenia płuc

Najczęstszą bakteryjną przyczyną zapalenia płuc jest Streptococcus pneumoniae (dwoinka zapalenia płuc), Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty), paciorkowce grupy B oraz tlenowe bakterie Gram-ujemne jak np. E.coli. Ocenia się, że około 30-50% rozpoznawanych przypadków stanowi wirusowe zapalenie płuc. Wirusy, jakie mogą powodować zapalenie płuc to m.in. SARS-CoV-2 i inne koronawirusy, wirus grypy A i B, wirus paragrypy, wirus RSV. Szacuje się, że u około 1/4 pacjentów występuje koinfekcja - zakażenie więcej niż jednym drobnoustrojem. W największej ilości przypadków jest to infekcja dwoinką zapalenia płuc oraz C. pneumoniae/ wirus grypy/ wirus paragrypy.

Do dolnych dróg oddechowych drobnoustroje mogą się dostawać przez mikroaspirację treści z górnych dróg oddechowych. Mikroaspiracje występują także u osób zdrowych, jednak zazwyczaj mechanizmy obronne takie jak kichanie, kaszel i aktywność układu odpornościowego zapobiegają rozwojowi zakażenia. Przyczyną zapalenia płuc może być również zachłyśnięcie się treścią z jamy ustnej i górnych dróg oddechowych. Ponadto, zakażenie może przenosić się drogą kropelkową - poprzez inhalację kropelek wydzieliny z dróg oddechowych kaszlącego chorego.

Rozpoznanie zapalenia płuc

Diagnoza zapalenia płuc stawiana jest na podstawie obrazu klinicznego oraz badań dodatkowych. Lekarz osłuchuje klatkę piersiową, a także może zlecić różne badania jak RTG klatki piersiowej, morfologia krwi z różnicowaniem leukocytów, ocena stężenia kreatyniny, mocznika, sodu, potasu, bilirubiny, białka C-reaktywnego, aktywności enzymów wątrobowych, stężenia prokalcytoniny. Często wykonuje się także pulsoksymetrię.

Metody leczenia zapalenia płuc

Wybór metody leczenia zapalenia płuc zależy od czynnika etiologicznego. W przypadku infekcji bakteryjnych stosowana jest antybiotykoterapia. Należy zrezygnować z picia alkoholu i palenia tytoniu. Zalecany jest odpoczynek i picie dużej ilości płynów. W cięższych przypadkach leczenie odbywa się w szpitalu. Poza środkami farmakologicznymi może być zastosowana m.in. tlenoterapia.

Powikłania po zapaleniu płuc

Zapalenie płuc to poważna choroba, która może prowadzić do zgonu, zwłaszcza u osób z osłabionym układem odpornościowym. U chorych hospitalizowanych śmiertelność szacuje się na 5-15%. W Polsce umieralność na pozaszpitalne zapalenie płuc wynosi ok. 20/100 000. Zapalenie płuc może prowadzić do powstania różnych powikłań m.in.:

• wysięk w jamie opłucnej 
• ropniak opłucnej 
• odma 
• niedodma 
• ropień płuca 
• sepsa 

Jak zapobiegać zapaleniu płuc?

Ryzyko zachorowania na zapalenie płuc jest wyższe u osób starszych, małych dzieci, palących papierosy, nadużywających alkoholu, z niedoborem witaminy D, niektórymi chorobami przewlekłymi (nowotwory, cukrzyca, niewydolność serca, POCHP, choroby wątroby), niedożywienie, leczenie doustymi glikokortykosteroidami, stany sprzyjające zachłyśnięciu (np. upojenie alkoholowe, niektóre choroby neurologiczne), wirusowe zakażenia dróg oddechowych

Nie na wszystkie czynniki mamy wpływ, ale to co możemy zrobić to:

• unikać alkoholu i papierosów 
• zadbać o prawidłowy poziom witaminy D poprzez suplementację 
• stosować zdrową, zbilansowaną dietę, by nie dopuścić do niedożywienia jakościowego ani ilościowego 
• zadbanie o higienę jamy ustnej 
• regularne kontrole stomatologiczne 
• dobrze dostosowane leczenie chorób przewlekłych 
• wspomaganie funkcjonowania układu odpornościowego 
• w przypadku infekcji - zawsze należy ją wyleczyć, a nie "przechodzić" 
• częste mycie rąk 
• unikanie przebywania w dużych skupiskach ludzkich w okresach wzmożonych zachorowań 
• szczepienia ochronne przeciwko grypie 

Zapalenie płuc – najczęściej zadawane pytania

Jaki jest przebieg zapalenia płuc? Jak rozwija się zapalenie płuc? Jakie są typowe objawy zapalenia płuc?

Początek wystąpienia objawów jest ostry, szybki. Początkowo dominujące objawy to gorączka, duszność, kaszel suchy i ból w klatce piersiowej. W miarę rozwoju infekcji kaszel suchy przechodzi w mokry. Chory jest osłabiony. Przy wdrożeniu skutecznego leczenia okres dojścia do pełnego zdrowia wynosi 2-6 tygodni.

Czy zapalenie płuc jest zaraźliwe?

Tak. Zapalenie płuc jest chorobą najczęściej powodowaną przez zakażenie bakteryjne lub wirusowe.

Czy zapalenie płuc jest poważną chorobą?

Tak. W przypadku zapalenia płuc dochodzi do utrudnienia oddychania, co może spowodować duszność, niedotlenienie tkanek i sinicę. Bez wdrożenia odpowiedniego leczenia, zakażenie nabiera na sile, powodując coraz silniejsze objawy. Może powodować sepsę. Śmiertelność w Polsce oscyluje w granicy 20/100 000.

Czy są różne rodzaje zapalenia płuc?

Tak. Ze względu na drogę zakażenia wyróżniamy szpitalne oraz pozaszpitalne zapalenie płuc. Pod kątem czynnika wywołującego rozróżniamy m.in. bakteryjne, wirusowe, grzybicze, atypowe czy zachłystowe zapalenie płuc.

Jakie są najczęstsze powikłania zapalenia płuc?

Najczęstszym powikłaniem zapalenia płuc jest wysięk w jamie opłucnej. Występuje on u 20-60% chorych.

Przypisy

1. Gajewski P. Interna Szczeklika. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2022. 
2. Chciałowski, A., Kruszewski, J.COVID-19 i jego powikłania - przypadki kliniczne. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2022. 
3. Grzelewska-Rzymowska, I. Pneumonologia w gabinecie lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2020. 
4. Kulus, M., Krenke, K. Pulmonologia dziecięca. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2018.