Przypadek cholery w Polsce – zakażenie Vibrio cholerae i potwierdzenie głównego inspektora sanitarnego. Przebieg choroby, zapobieganie, groźba epidemii i szczepionka przeciw cholerze

Cholera – choroba brudnych rąk. Przyczyny, objawy, kwestia szczepień i leczenie cholery

Cholera jest jedną z groźnych chorób biegunkowych, która – w przypadku braku właściwej interwencji medycznej – może doprowadzić do ciężkiego odwodnienia organizmu, a w jego następstwie – do śmierci. Dzieje się tak głównie w regionach o ograniczonym dostępie do czystej wody i właściwych warunków sanitarnych. Choć w XXI wieku wydawała się opanowana w krajach rozwiniętych, jej przypadki – nawet te sporadyczne – budzą uzasadniony niepokój.W lipcu 2025 roku potwierdzono przypadek cholery na terenie Polski, w województwie zachodniopomorskim. Zdarzenie to jest obecnie (druga połowa lipca 2025 roku) przedmiotem dochodzenia właściwych służb. Jakie są przyczyny zakażenia i w jaki sposób rozpoznać objawy kliniczne? Jakie wyróżnia się sposoby leczenia cholery i co zalicza się do działań profilaktycznych zakażenia Vibrio cholerae?

Cholera – co to za choroba? Jakie są jej przyczyny i jak dochodzi do zakażenia?

Cholera (łac. cholera asiatica) to ostra choroba zakaźna przewodu pokarmowego, wywoływana przez konkretną, gram-ujemną bakterię – przecinkowca cholery (Vibrio cholerae). Zakażenie następuje najczęściej drogą pokarmową, poprzez spożycie skażonej wody lub żywności, a także w wyniku kontaktu z zanieczyszczonymi powierzchniami. Bakteria produkuje silną enterotoksynę – tak zwaną toksynę choleryczną – która zaburza funkcje jelita cienkiego, wywołując specyficzną biegunkę, prowadzącą do gwałtownej utraty płynów i elektrolitów. Do zakażenia omawianą bakterią dochodzi zazwyczaj w wyniku:

• spożywania skażonej wody (na przykład ze studni, rzek, źródeł bez oczyszczania) czy napojów z miejsc o złym standardzie higienicznym;
• spożywania surowych lub niedogotowanych owoców morza (skorupiaków, mięczaków), ryb, roślin morskich, warzyw i owoców mytych zanieczyszczoną wodą;
• bezpośredniego kontaktu z osobą zakażoną lub jej wydalinami (zdarza się to, przykładowo, przy pielęgnacji chorego domownika lub pacjenta szpitalnego bez odpowiednich środków higieny);
• zachowania niedostatecznej higieny osobistej – na przykład niemycie rąk po skorzystaniu z toalety, a także przed i po jedzeniu.

Przypadki zakażeń cholerą odnotowuje się w Europie bardzo rzadko, a jeśli już się pojawią – zazwyczaj są przywleczone przez osoby podróżujące z krajów endemicznego występowania choroby. Wśród takich obszarów wyróżnia się między innymi:

• kraje Azji Południowej i Południowo-Wschodniej (Bangladesz, Indie, Pakistan, Indonezja);
• kraje Afryki Subsaharyjskiej (Nigeria, Somalia, Demokratyczna Republika Konga);
• Haiti i niektóre obszary Ameryki Środkowej.

O epidemii cholery mówimy, gdy na danym obszarze dochodzi do nagłego, znacznego wzrostu liczby zachorowań, przekraczającego wartości średnie dla tego regionu. Epidemie są częste w czasie klęsk humanitarnych – trzęsień ziemi, powodzi, wojen – gdy brakuje dostępu do bezpiecznej wody i infrastruktury sanitarnej. Zazwyczaj występują na obszarze endemicznym dla cholery, choć mogą pojawiać się również w krajach, w których dotąd odnotowywano jednie sporadyczne przypadki zakażeń.

Cholera – okres wylęgania i objawy cholery. Jak je rozpoznać?

Charakterystyczne objawy choroby pojawiają się zazwyczaj w ciągu 6 godzin do 5 dni od ekspozycji na przecinkowca cholery, choć w większości przypadków okres wylęgania (czyli okres od zakażenia do ujawnienia symptomów) wynosi najczęściej od 1 do 2 dni. U wielu osób zakażenie może jednak przebiegać bezobjawowo, mimo, że bakterie są wydalane z kałem i często prowadzą do transmisji choroby.

Wśród charakterystycznych objawów cholery można wyróżnić między innymi:

• wodnistą biegunkę o gwałtownym przebiegu, która w konsystencji i kolorze przypomina wodę po płukaniu ryżu (jest rzadka, jasna, nieprzejrzysta, mleczna). Wskazuje się, że biegunka może mieć mdły, nieprzyjemny, rybi zapach. Pacjent nie może jej opanować, nie odczuwa również parcia;
• wielokrotne, wyczerpujące wymioty, niezależne od przyjmowania pokarmów;
• skrajne odwodnienie, prowadzące między innymi do suchości skóry i błon śluzowych, zapadnięcia gałek ocznych i policzków (jest to wygląd twarzy charakterystyczny dla zaawansowanej cholery), ograniczenia produkcji łez i śliny, spadku ciśnienia krwi, przyspieszonego tętna i oddechu;
• skurcze mięśniowe – zwłaszcza w kończynach dolnych, bez podwyższenia temperatury ciała;
• osłabienie, apatię, wstrząs hipowolemiczny, a w ciężkich przypadkach – śmierć w ciągu kilku godzin.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że u około 75 do 80% zakażonych przebieg może być łagodny i przypominać tak zwaną biegunkę podróżnych – to właśnie z tego względu tak ważna jest czujność diagnostyczna u osób powracających z rejonów endemicznych dla występowania cholery.

Cholera – leczenie i diagnostyka cholery

Diagnostyka cholery obejmuje przede wszystkim szczegółowy wywiad lekarski, w trakcie którego specjalista zadaje pacjentowi pytania o ostatnie podróże, kontakt z osobami chorymi, spożycie nieprzegotowanej wody czy żywności lub o inne okoliczności, w których mogło dojść do zakażenia. Oprócz tego przeprowadza się badanie przedmiotowe, uwzględniające sprawdzenie podstawowych parametrów życiowych, takich jak tętno, ciśnienie krwi, temperatura ciała (lekarz może również oceniać wygląd błon śluzowych i skóry). Dla potwierdzenia rozpoznania wykonuje się badania laboratoryjne z kału i/lub z treści wymiocin na obecność bakterii wywołujących cholerę.

Leczenie cholery uzależnione jest oczywiście od stanu pacjenta, natomiast zazwyczaj uwzględnia ono następujące aspekty:

• intensywne nawadnianie organizmu chorego. Jest to kluczowy element terapii, realizowany przez podawanie doustne płynów nawadniających (ORS), zawierających między innymi glukozę, sód, potas i inne, niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu substancje. W cięższych przypadkach stosuje się nawadnianie dożylne;
• antybiotykoterapię. Ma ona na celu przede wszystkim skrócenie czasu trwania choroby i ograniczenie wydalanie bakterii. Zazwyczaj stosuje się tetracyklinę, azytromycynę lub doksycyklinę – zależnie od lokalnych szczepów i ich wrażliwości.

W przypadku hospitalizacji pacjenta stale monitoruje się jego parametry życiowe, a w tym poziom elektrolitów, a także czynności nerek. Istotna jest również izolacja pacjenta i rygorystyczna higiena – by zapobiec rozprzestrzenianiu się zakażenia.

Jak zapobiegać zakażeniom przecinkowcami cholery? Czy istnieje szczepionka przeciw cholerze?

Szczepienie przeciwko cholerze jest najskuteczniejszą formą profilaktyki zakażenia. Zaleca się je przede wszystkim osobom podróżującym do regionów, gdzie cholera występuje endemicznie lub okresowo wybuchają epidemie, a także przebywającym na terenach objętych klęskami humanitarnymi, pracującym przy dystrybucji wody, żywności, w placówkach opieki zdrowotnej w krajach wysokiego ryzyka oraz wolontariuszom organizacji humanitarnych.

W Polsce dostępne są obecnie dwie szczepionki przeciwko cholerze, z czego każda różni się mechanizmem działania oraz schematem podania. Są to:

• Dukoral – doustna szczepionka inaktywowana, zawierająca zabite komórki Vibrio cholerae (to tak zwana szczepionka „nieżywa"). Zalecana dla podróżnych. Dla ochrony konieczne jest przyjęcie dwóch dawek szczepionki w odstępie od 1 do 6 tygodni (przy czym w przypadku szczepienia przed wyjazdem, drugą dawkę należy podać co najmniej na tydzień przed podróżą). Dawkę przypominającą można przyjmować co 2 lata;
• Vaxchora – jedyna szczepionka żywa, doustna, zarejestrowana w USA i UE (EMA) jako szczepionka dla podróżnych dorosłych i dzieci powyżej 2 roku życia. Zawiera atenuowany szczep V. cholerae. Stosowana jednorazowo, minimum 10 dni przed potencjalną ekspozycją. Zapewnia szybką i skuteczną odpowiedź immunologiczną. Vaxchora jest szczególnie przydatna w nagłych wyjazdach w rejony endemiczne.

Oprócz przyjęcia samego szczepienia, w profilaktyce zakażeń bakteriami wywołującymi cholerę (oraz innymi patogenami, przyczyniającymi się do rozwoju tak zwanych „chorób brudnych rąk”) niezwykle istotne jest zachowanie podstawowych środków ostrożności, obejmujących:

• unikanie spożycia nieprzegotowanej wody i napojów z lodem;
• mycie owoców i warzyw w czystej wodzie lub dokładne obieranie ich ze skórki;
• jedzenie tylko dobrze ugotowanych potraw, po obróbce termicznej – dotyczy to szczególnie mięsa, ryb, owoców morza;
• mycie rąk mydłem lub środkiem dezynfekującym, szczególnie po skorzystaniu z toalety i przed jedzeniem;
• unikanie ulicznego jedzenia w miejscach o nieznanym poziomie higieny.

Cholera w Polsce – czy jest się czego bać?

W lipcu 2025 roku, w województwie zachodniopomorskim, potwierdzono przypadek cholery u obywatelki Polski, która nie podróżowała ostatnio poza granice kraju. U starszej kobiety obserwowano ostrą  biegunkę i objawy odwodnienia. Po przeprowadzeniu badań mikrobiologicznych potwierdzono obecność przecinkowca cholery. Służby sanitarne natychmiast podjęły działania – pacjentka została odizolowana, a osoby mające z nią kontakt zostały objęte nadzorem epidemiologicznym. Trwają intensywne prace nad ustaleniem źródła zakażenia, ponieważ nie jest ono oczywiste – kobieta nie miała kontaktu z osobami z zagranicy (czyli z potencjalnymi nosicielami) ani nie spożywała żywności importowanej.

Według informacji przekazanych przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną i Ministerstwo Zdrowia nie ma podstaw do ogłaszania stanu zagrożenia epidemiologicznego, zakażenie zostało szybko zidentyfikowane i odizolowane, a oprócz tego trwają działania profilaktyczne i śledzenie kontaktów pacjentki.

Choć w Polsce do zdiagnozowania zakażenia dochodzi bardzo rzadko, ten incydent pokazuje, że ryzyko sporadycznych zachorowań, nawet bez wyjazdu za granicę, nie jest zerowe. W praktyce oznacza to, że lekarze muszą zachować czujność diagnostyczną wobec pacjentów z ciężką biegunką i odwodnieniem, a pacjenci powinni zgłaszać się do lekarza w przypadku ostrych objawów jelitowych.

Źródła:

1. Lek. M. Wiercińska, Cholera – objawy, epidemie i zapobieganie zakażeniom bakteriami Vibrio cholerae [w:] Medycyna Praktyczna, 07.04.2025
2. P. Kajfasz, Zakażenie Vibrio cholerae (cholera) [w:] Interna – Mały Podręcznik Medycyny Praktycznej online, aktualizacja hasła: 15.07.2024
3. M. Solecka, Cholera w Polsce? Trwa dochodzenie epidemiologiczne [w:] Medycyna Praktyczna – Kurier MP,  21.07.2025
4. P. Kelly, Choroby biegunkowe [w:] Medycyna po Dyplomie 06/2012
5. K. Korzeniowski, Cholera – choroba szczególnie niebezpieczna w krajach popularnych wśród turystów [w:] Varia Medica 2020, tom 4, nr 1
6. T. Pytrus, Czynniki etiologiczne ostrych biegunek u dzieci [w:] Borgis – Nowa Pediatria 3/2002