GGTP (gamma-glutamylotranspeptydaza) - czym jest, wskazania do badania GGTP. O czym może świadczyć podwyżone GGTP? Podwyższone GGTP a alkohol. Panel badań wątroby: poziom GGTP, ALT, AST

Czym jest GGTP (gamma-glutamylotranspeptydaza)?

Gamma-glutamylotranspeptydaza (GGTP) jest enzymem uczestniczącym w transporcie aminokwasów przez błony komórkowe. Inne stosowane skróty to także GTP, GGT lub γ-GT. Największe ilości enzymu obecne są w komórkach wątroby, nabłonka dróg żółciowych, jelit, trzustki, nerek. Znajduje się również w mózgu, płynie mózgowo-rdzeniowym, ślinie oraz w gruczole krokowym. GGTP znajdujące się w osoczu krwi pochodzi głównie z komórek wątroby oraz pęcherzyka żółciowego. Z tego powodu w badaniach laboratoryjnych podwyższone GGTP utożsamiane jest m.in. z chorobami wątroby oraz blokadami w odpływie żółci. Ponadto wzrost aktywności GGTP obserwowany jest w przypadku uszkodzenia wątroby przez alkohol. Wykorzystywany jest również jako biomarker stresu oksydacyjnego. Ponadto bierze udział w reakcjach biochemicznych związanych z utlenianiem cholesterolu LDL i metabolizmem glutationu. Oznaczenie gamma-glutamylotranspeptydazy może być jednym ze wskaźników oceny potencjalnych zmian miażdżycowych oraz ryzyka rozwoju zespołu metabolicznego.

Norma GGTP - jak interpretować wynik badania?

Prawidłowy wynik GGTP u osób dorosłych to <35 IU/l u kobiet, <40 IU/l u mężczyzn. U dzieci norma zależna jest od wieku i płci. Normy mogą się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium diagnostycznego.

Dziewczynki:

• poniżej 6 miesiąca życia <132 U/l 
• 6–12 miesięcy <39 U/l 
• 1-12 lat <22 U/l 
• 12-18 lat <24 U/l 

Chłopcy:

• poniżej 6 miesiąca życia <122 U/l 
• 6–12 miesięcy <39 U/l 
• 1-12 lat <22 U/l 
• 2-18 lat <42 U/l 

Badanie GGTP wskazania

Ocena poziomu GGTP wykorzystywana jest w diagnostyce chorób trzustki, dróg żółciowych i wątroby. Wskazaniem do wykonania badania są objawy charakterystyczne dla problemów z tymi narządami jak:

• żółtaczka 
• ciemne zabarwienie moczu 
• jasne stolce 
• obrzęki 
• ból w jamie brzusznej, szczególnie po prawej stronie 
• nudności i wymioty 
• utrata apetytu 
• świąd skóry, zaczerwienienie dłoni 
• zmęczenie 
• siniaki, krwawienia 

Oznaczanie wartości GGTP jest jednym z elementów panelu diagnostycznego chorób wątroby. Wykonanie pełnego pakietu z AST, ALT, ALP, ChE i LDH pozwala na różnicowanie pochodzenia żółtaczki oraz nakierowuje na potencjalne przyczyny objawów np. wirusowe zapalenie wątroby, niewydolność, stłuszczenie wątroby, zastój żółci i inne.

Wysokie GGTP - przyczyny

Podwyższony poziom GGTP jest często obserwowany u osób nadużywających alkoholu. Poza problemem alkoholowym, wśród przyczyn wzrostu GGTP wymienić można m.in.:

• zapalenie dróg żółciowych 
• stwardniające zapalenie dróg żółciowych 
• cholestaza 
• zespół Gilberta 
• pierwotna marskość żółciowa 
• ostre lub przewlekłe zapalenie trzustki 
• toksyczne uszkodzenie wątroby 
• polekowe uszkodzenie wątroby 
• cholestatyczna postać ostrego wirusowego zapalenia wątroby 
• marskość wątroby 
• stłuszczenie wątroby 
• przewlekłe aktywne zapalenie wątroby 
• niepowikłane wirusowe zapalenie wątroby 
• nowotwory wątroby 
• przerzuty nowotworowe do wątroby 
• nadczynność tarczycy 
• zawał serca 
• cukrzyca 
• reumatoidalne zapalenie stawów 

Ocena stężenia GGTP we krwi wykorzystywana jest także w celu analizy postępów terapii alkoholizmu.

GGTP - przygotowanie do badania

Na badanie krwi należy przyjść do laboratorium w godzinach porannych na czczo. Przez co najmniej 12 godzin przed pobraniem krwi nie powinno się nic jeść ani dosładzać napojów. W dniu poprzedzającym badanie zaleca się nie pić alkoholu, nie palić papierosów oraz unikać jedzenia tłustych, ciężkostrawnych posiłków.

Czynniki, które mogą mieć wpływ na stężenie GGTP to barbiturany, leki neuroleptyczne (wzrost wartości), a także hemoliza (spadek).

GGTP - koszt badania

Koszt wykonania badania to około 20 złotych. W przypadku wystawienia skierowania przez lekarza rodzinnego, badanie wykonywane jest w ramach NFZ.

Jak obniżyć poziom GGTP?

Po przeprowadzonej diagnostyce lekarz decyduje o wprowadzeniu odpowiedniego leczenia. Jako uzupełnienie terapii pomocne będą zmiany w stylu życia: zrezygnowanie z alkoholu oraz papierosów, ograniczenie produktów tłustych, smażonych, ciężkostrawnych. Zaleca się także zmniejszenie spożycia soli, silnie przetworzonych produktów bogatych w tłuszcze trans i słodyczy.

Próby wątrobowe – normy GGTP, ALP, ASP, ALAT

W diagnostyce chorób wątroby stosuje się szereg badań laboratoryjnych. Oznaczenie aktywności enzymów, takich jak aminotransferaza alaninowa (ALT), aminotransferaza asparaginianowa (AST), fosfataza zasadowa (ALP), gamma-glutamylotransferaza (GGTP), cholinesteraza (ChE) i dehydrogenaza mleczanowa (LDH), pozwala na wykrycie oraz ocenę uszkodzenia komórek wątroby oraz zaburzeń jej funkcji. Badania te są czułe, ale mało specyficzne, dlatego same w sobie nie umożliwiają diagnozy konkretnej choroby. W związku z tym, rozpoznanie opiera się również na szczegółowym wywiadzie z pacjentem oraz analizie innych wyników laboratoryjnych. Oprócz aktywności enzymów, mierzy się również stężenie bilirubiny, białek osocza oraz amoniaku. Warto zaznaczyć, że normy dla tych badań mogą się różnić w zależności od stosowanej metodyki przez poszczególne laboratoria.

Tabela 1. Normy prób wątrobowych

Normy dla aminotransferaz alaninowej (ALAT) i asparaginianowej (ASPAT) wskazują, że ich stężenie nie powinno przekraczać 40 IU/l. Enzymy te są używane w diagnostyce i monitorowaniu ostrych oraz przewlekłych zapaleń wątroby, niealkoholowego stłuszczenia wątroby oraz innych chorób metabolicznych. Umiarkowane podwyższenie aktywności enzymów (poniżej 200 IU/l) może sugerować m.in. przewlekłe zapalenie wątroby typu B i C, stłuszczenie wątroby, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, marskość, alkoholowe choroby wątroby czy hemochromatozę. Wyniki mogą również być podwyższone w przypadku chorób tarczycy, miopatii czy hemolizy. Z kolei znaczne zwiększenie aktywności enzymów (powyżej 6000 IU/l) występuje przy ostrych zapaleniach wirusowych wątroby, uszkodzeniach wątroby wywołanych lekami lub toksynami, a także w przypadku ostrych zatorów tętnicy wątrobowej czy zespołu Budda-Chiariego.

Fosfataza zasadowa (ALP) uczestniczy w transporcie fosforanów przez błony komórkowe. U dorosłych, jej stężenie nie powinno przekraczać 270 IU/l. Pomiar ALP jest pomocny w diagnozowaniu chorób wątroby i dróg żółciowych, takich jak niedrożność przewodów żółciowych, cholestaza, marskość wątroby, zmiany polekowe, rak wątrobowokomórkowy, a także przerzuty do wątroby. W przypadku ostrej żółtaczki mechanicznej, poziom ALP może wzrosnąć nawet dziesięciokrotnie w ciągu 24 godzin. Podwyższone wartości ALP mogą również występować w przewlekłej niewydolności nerek oraz zastoinowej niewydolności serca.

Cholinesteraza (ChE) jest enzymem zaangażowanym w przemiany choliny. Wartości referencyjne wynoszą zazwyczaj od 500 do 3800 IU/l, w zależności od metody pomiaru. Spadek aktywności cholinesterazy może wskazywać na znaczne uszkodzenie miąższu wątroby, marskość, zapalenie wątroby, przerzuty nowotworowe lub niedożywienie. Cholinesteraza może również ulegać obniżeniu w przypadku zatrucia związkami fosforoorganicznymi czy przewlekłej niewydolności serca. W rzadkich przypadkach występuje wrodzony niedobór cholinesterazy, który powoduje nadwrażliwość na niektóre leki zwiotczające mięśnie. Zmienność osobnicza aktywności cholinesterazy ogranicza jej wykorzystanie jako samodzielnego testu w diagnostyce uszkodzeń wątroby.

Podwyższona aktywność dehydrogenazy mleczanowej (LDH) jest mało specyficzna, ponieważ może występować w wielu schorzeniach, takich jak choroby wątroby, niedokrwistość megaloblastyczna, hemoliza, nowotwory, zapalenia narządów, czy zawał serca. Referencyjne wartości LDH wynoszą mniej niż 480 IU/l.

Podwyższone stężenie bilirubiny jest kluczowym wskaźnikiem przy diagnozowaniu żółtaczki. W żółtaczce przedwątrobowej dochodzi do wzrostu bilirubiny niesprzężonej (wolnej), zwykle w wyniku nadprodukcji bilirubiny lub problemów z jej wychwytem. W przypadku żółtaczki pozawątrobowej, wzrasta bilirubina sprzężona, a w żółtaczce wewnątrzwątrobowej mamy do czynienia z podwyższonymi poziomami obu form bilirubiny. Przyczyny podwyższonej bilirubiny obejmują marskość wątroby, nowotwory wątroby, toksyny, wirusowe zapalenia wątroby oraz zaburzenia naczyniowe. Wartości referencyjne bilirubiny to:

• całkowita: 5,1–20,5 µmol/l (0,3–1,2 mg/dl) 
• sprzężona: 1,7–6,8 µmol/l (0,1–0,4 mg/dl) 
• niesprzężona: 3,4–13,7 µmol/l (0,2–0,8 mg/dl) 

Przypisy

1. Solnica B. Diagnostyka laboratoryjna. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2019. 
2. Ostrowska L., Orywal K., Stefańska E. Diagnostyka laboratoryjna w dietetyce. PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2018. 
3. Gajewski P. Interna Szczeklika. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2022.